Parki narodowe Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Parki narodowe w Polsce)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa lokalizacyjna Polski
Babiogórski PN
Babiogórski PN
Białowieski PN
Białowieski PN
Biebrzański PN
Biebrzański PN
Bieszczadzki PN
Bieszczadzki PN
PN „Bory Tucholskie”
PN „Bory Tucholskie”
Drawieński PN
Drawieński PN
Gorczański PN
Gorczański PN
PN Gór Stołowych
PN Gór Stołowych
Kampinoski PN
Kampinoski PN
Karkonoski PN
Karkonoski PN
Magurski PN
Magurski PN
Narwiański PN
Narwiański PN
Ojcowski PN
Ojcowski PN
Pieniński PN
Pieniński PN
Poleski PN
Poleski PN
Roztoczański PN
Roztoczański PN
Słowiński PN
Słowiński PN
Świętokrzyski PN
Świętokrzyski PN
Tatrzański PN
Tatrzański PN
PN „Ujście Warty”
PN „Ujście Warty”
Wielkopolski PN
Wielkopolski PN
Wigierski PN
Wigierski PN
Woliński PN
Woliński PN
Geographylogo.svg
Rozmieszczenie parków narodowych na terenie Polski
Wikimedia Commons

Park narodowy – obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.[1] "obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów".

Zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju[2].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody. Wyróżnia się obszar ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej.

Na obszarach graniczących z parkiem wyznacza się otulinę parku narodowego. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych, niepodlegająca włączeniu do obwodów łowieckich. Teren parków narodowych udostępniony jest do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie w wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach, ścieżkach.

Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu a od 19 stycznia 2007 Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008, zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe jest zwiedzanie oraz turystyka i udostępniają one dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze.

Lista parków narodowych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Lista parków narodowych działających w Polsce
L.p. Nazwa parku Utworzono Logo Symbol Powierzchnia (km²) Siedziba Uwagi
1. Babiogórski Park Narodowy 1954 POL Babiogórski Park Narodowy LOGO.svg okrzyn jeleni 33,91 Zawoja rezerwat biosfery UNESCO
2. Białowieski Park Narodowy 1932 Logo Białowieskiego Parku Narodowego.svg żubr 105,17 Białowieża rezerwat biosfery UNESCO, na liście światowego dziedzictwa UNESCO, dyplom Europy
3. Biebrzański Park Narodowy 1993 POL Biebrzański Park Narodowy LOGO.svg batalion (bojownik) 592,23 Osowiec-Twierdza
4. Bieszczadzki Park Narodowy 1973 POL Bieszczadzki Park Narodowy LOGO.svg ryś 292,01 Ustrzyki Górne rezerwat biosfery UNESCO, dyplom Europy
5. Park Narodowy „Bory Tucholskie” 1996 POL Park Narodowy "Bory Tucholskie" LOGO.svg głuszec 47,98 Charzykowy rezerwat biosfery UNESCO
6. Drawieński Park Narodowy 1990 POL Drawieński Park Narodowy LOGO.svg wydra 113,42 Drawno
7. Gorczański Park Narodowy 1981 LOGO GORCZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg salamandra plamista 70,31 Poręba Wielka
8. Park Narodowy Gór Stołowych 1993 LOGO PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH.svg Szczeliniec Wielki 63,40 Kudowa-Zdrój
9. Kampinoski Park Narodowy 1959 Pn kampin.svg łoś 385,49 Izabelin rezerwat biosfery UNESCO
10. Karkonoski Park Narodowy 1959 Karkonoski Park Narodowy.svg Chojnik 55,81 Jelenia Góra rezerwat biosfery UNESCO
11. Magurski Park Narodowy 1995 LOGO Magurskiego PARKU NARODOWEGO.svg orlik krzykliwy 194,39 Krempna
12. Narwiański Park Narodowy 1996 LOGO NARWIAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg błotniak stawowy 73,50 Kurowo
13. Ojcowski Park Narodowy 1956 Ojcowski Park Narodowy LOGO.svg nietoperz 21,46 Ojców
14. Pieniński Park Narodowy 1932 LOGO PIENIŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg Trzy Korony 23,46 Krościenko nad Dunajcem
15. Poleski Park Narodowy 1990 POL Poleski Park Narodowy LOGO.svg żuraw 97,62 Urszulin rezerwat biosfery UNESCO
16. Roztoczański Park Narodowy 1974 POL Roztoczański Park Narodowy LOGO.svg konik polski 84,83 Zwierzyniec
17. Słowiński Park Narodowy 1967 Logo Słowińskiego Parku Narodowego.svg mewa 215,73+111,71 obszary wodne Smołdzino rezerwat biosfery UNESCO
18. Świętokrzyski Park Narodowy 1950 Swietokrzyski Park Narodowy.svg jeleń 76,26 Bodzentyn
19. Tatrzański Park Narodowy 1954 POL Tatrzański Park Narodowy LOGO since 2009.svg kozica 211,64 Zakopane rezerwat biosfery UNESCO
20. Park Narodowy „Ujście Warty” 2001 POL Park Narodowy Ujście Warty LOGO.svg gęś zbożowa 80,38 Chyrzyno
21. Wielkopolski Park Narodowy 1957 POL Wielkopolski Park Narodowy LOGO.svg puszczyk 75,84 Jeziory
22. Wigierski Park Narodowy 1989 LOGO WIGIERSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg bóbr europejski 149,86 Krzywe rezerwat biosfery UNESCO
23. Woliński Park Narodowy 1960 POL Woliński Park Narodowy LOGO.svg bielik 109,37 Międzyzdroje

Muzea w polskich parkach narodowych[edytuj | edytuj kod]

Polskie parki narodowe
Białowieski Park Narodowy
Białowieski Park Narodowy

Planowane parki narodowe[edytuj | edytuj kod]

Jurajski Park Narodowy[edytuj | edytuj kod]

Projektowany park narodowy w Polsce, w województwie śląskim, mający obejmować obszar pomiędzy Zawierciem a Częstochową, stanowiący część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jurajski Park Narodowy miałby być dwudziestym czwartym parkiem narodowym w Polsce, o jednej z najmniejszych powierzchni.

Pierwsze plany powstania parku sięgają lat siedemdziesiątych a pomysł narodził się wśród botaników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt Parku wykonał zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dra hab. Romualda Olaczka[3]. Na posiedzeniu Wojewódzkiej Komisji Ochrony Przyrody w Częstochowie, 12 października 1995 roku, przedstawiono dokumentację związaną z projektem utworzenia Jurajskiego Parku Narodowego[potrzebne źródło].

Projektowany park obejmowałby dwa obszary: część złotopotocką o powierzchni 3,5 tys. ha – obejmującą m.in. zabytkowy dworek Krasińskich w Złotym Potoku i rezerwat przyrody Parkowe oraz część olsztyńską o powierzchni blisko 1,1 tys. ha – na której znajdują się m.in. ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy i rezerwat przyrody Sokole Góry. Krajobraz urozmaicają m.in. liczne wapienne skałki – tzw. ostańce – oraz dolinki i czynne źródła krasowe. 6 obiektów przyrody nieożywionej nie jest objętych obecnie żadną formą ochrony (m.in. Jaskinia Wierna, Jaskinia na Dupce, Kamieniołom Warszawski w Siedlcu, Góra Zamkowa). Znajdują się tu jednak w sumie cztery rezerwaty przyrody – Sokole Góry, Ostrężnik, Parkowe i Bukowa Kępa (poza granicami planowego parku, ale w jego otulinie znalazłby się rezerwat przyrody Kaliszak). Istnieje też stanowisko dokumentacyjne przyrody Jaskinia Wiercica, a także dwie ostoje olsztyńsko-mirowska i złotopotocka, które wejdą do europejskiej sieci Natura 2000. Projektowane jest też stworzenie użytku ekologicznego Skałki Olsztyńskie i rezerwatu Góry Gorzkowskie
— Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego[3]


Turnicki Park Narodowy[edytuj | edytuj kod]

Turnicki Park Narodowy o powierzchni 19 tysięcy hektarów miałby powstać na terenie gmin Bircza i Fredropol w województwie podkarpackim. Proponowane granice Parku rozciągać się miały od granicy państwowej z Ukrainą koło Kalwarii Pacławskiej, poprzez Leszczyny, Makową i Rybotycze (granicą lasu), obok Posady Rybotyckiej przez Łodzinkę Dolną i Wolę Korzeniecką w okolice Birczy i dalej (granicą lasu) do Leszczawy Dolnej i Górnej i wreszcie przez Trzcianiec, Wojtkową i Jureczkową do granicy państwowej z Ukrainą na północ od Krościenka[4].

Historia starań o Turnicki Park Narodowy[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze propozycje utworzenia parku narodowego na terenie Pogórza Przemyskiego pojawiły się już przed II wojną światową. Park narodowy miał powstać na bazie lasów należących do Polskiej Akademii Umiejętności, zapisanych Akademii testamentem Pawła Tyszkowskiego i Piotra Kwiatkowskiego[potrzebne źródło].

Po wojnie propozycja utworzenia parku narodowego pojawiła się w maju 1982 roku, na II zjeździe Ligi Ochrony Przyrody w Przemyślu, dzięki staraniom profesorów Janusza Kotlarczyka i Jerzego Pióreckiego[5]. Padła wówczas propozycja nazwy – "Park Narodowy Doliny Środkowego Wiaru". Proponowano również nazwy: "Park Narodowy Brzeżnych Karpat", "Lędziański Park Narodowy", "Wschodniokarpacki Park Narodowy"[5], oraz najbardziej popularny projekt nazwy "Turnicki Park Narodowy". Nazwa ta wywodzi się od centralnie położonego dzikiego masywu górskiego Turnica (563 m n.p.m.) oraz wypływającej zeń rzeki o tej samej nazwie[5]. Znajduje się tam Rezerwat przyrody Turnica.

Później, w 1992 utworzenie Parku proponował ówczesny minister ochrony środowiska – Stefan Kozłowski, który wystąpił z takim wnioskiem do wojewody przemyskiego.

W 1994 propozycja utworzenia Parku została pozytywnie zaopiniowana przez Państwową Radę Ochrony Przyrody.

W 1995 Rada Ekologiczna przy Prezydencie RP domaga się jak najszybszego utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Jednak ówczesny minister Stanisław Żelichowski uznał, iż nie widzi możliwości powołania nowego parku. Poparła go Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, która wcześniej wobec projektu miała stanowisko pozytywne. Również samorządy gmin Bircza i Fredropol stanowczo sprzeciwiły się projektowi utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. 15 lutego 1996 roku powołano społeczną radę Turnickiego Parku Narodowego, w skład której weszli autorzy projektu, profesorowie Stefan Kozłowski i Roman Andrzejewski, przyrodnicy oraz przedstawiciele Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Przewodniczącym rady został ornitolog Przemysław Kunysz[6]. Od początku prowadzenia kampanii na rzecz utworzenia Turnickiego Parku Narodowego stowarzyszeniu Pracownia na rzecz Wszystkich Istot udało się uzyskać poparcie dla tej idei w mediach lokalnych i ogólnopolskich, stowarzyszenie zebrało około 50 tysięcy podpisów pod petycjami na rzecz parku. W 1997 roku trafiły one do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa[7]. W 1998 propozycja była omawiana w Senacie RP[8]. W 1999 roku Przemyskie Towarzystwo Ornitologiczne wspólnie z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot wystosowało do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa list, w którym proponowały wprowadzenie „Moratorium dla Lasów Arłamowskich”, które powstrzymałoby niekorzystne zmiany w środowisku leśnym na terenie przyszłego TPN do momentu jego utworzenia[9]. Park nie powstał do dziś, obecnie pozyskuje się na tym terenie ok. 100 000 m³ drewna rocznie (czyli z lasu wyjeżdża dziennie dziesięć 40 tonowych ciężarówek obładowanych pniami często ponad stuletnich drzew).

W marcu 2008 odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia na rzecz Utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Celem Stowarzyszenia miało być m.in. promocja tej inicjatywy oraz przekazywanie rzetelnych informacji o funkcjonowaniu parku, edukowanie w kwestiach świadomości ekologicznej, podejmowanie działań prawnych, reagowanie na inwestycje stojące w jasnej sprzeczności z prawem ochrony przyrody i dyrektywami – siedliskową i ptasią[10]. Aktualnie jedną z organizacji pozarządowych prowadzących aktywne działania na rzecz promowania idei utworzenia Turnickiego Parku Narodowego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju w przyszłej otulinie parku zajmuje się Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze

Mazurski Park Narodowy[edytuj | edytuj kod]

Mazurski Park Narodowy miałby zostać wyodrębniony z terenów obecnego parku krajobrazowego i obejmować: rzekę Krutynię, jeziora Nidzkie i Łuknajno. Istnieją dwie propozycje obszarów: mniejsza ma obejmować 34,5 tys. ha, większa – 39,5 tys. ha. W obu tych wariantach największą powierzchnię w parku zajmowałaby woda a następnie lasy i bagna. Skarb Państwa jest właścicielem ponad 90% terenów, na których miałby powstać ten park[11].

Park Narodowy Dolina Dolnej Odry[edytuj | edytuj kod]

Utworzony 28 czerwca 1995 roku na terenie brandenburskiego powiatu Uckermark w Niemczech Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (niem. Nationalpark Unteres Odertal), obejmujący obszar 10 418 ha na lewym brzegu Odry, stanowi część polsko-niemieckiego zespołu obszarów chronionych, obejmującego po polskiej stronie Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry i Cedyński Park Krajobrazowy. Dokumentacja projektowa parku powstała w 1991 roku, przy czym zakładała utworzenie parku narodowego po obu stronach granicy (autorami dokumentacji byli profesorowie Michael Succow i Mieczysław Jasnowski). Od tego czasu trwają starania o pełne zrealizowanie tego projektu, które inicjowane są przez Stowarzyszenie Przyjaciół Niemiecko-Polskiego Europejskiego Parku Narodowego Dolina Dolnej Odry (Verein der Freunde des Deutsch-Polnischen Europa-Nationalparks Unteres Odertal e.V.) z siedzibą w Criewen koło Schwedt/Oder.

Park powołany został w celu ochrony dna doliny Odry wraz z jej starorzeczami i kompleksami szuwarów, łąk zalewowych i lasów łęgowych. Zbocza doliny Odry porastają lasy mieszane, miejscami także murawy kserotermiczne. Zróżnicowanie siedlisk jest znaczne i warunkuje występowanie ogromnej różnorodności gatunkowej flory i fauny, zwłaszcza ptaków.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220)
  2. Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051
  3. 3,0 3,1 Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego (pol.). www.katowice.uw.gov.pl, 2007-10-29. [dostęp 2010-12-08].
  4. Polskie Radio Rzeszów: Będzie Turnicki Park Narodowy (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  5. 5,0 5,1 5,2 Nowiny: Czy powstanie Turnicki Park Narodowy? (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  6. Dzikie Życie, wrzesień 2003, Nr 9/111 „Turnicki węzeł gordyjski” (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  7. Działania Pracowni na rzecz Wszystkich Istot w celu utworzenia TPN (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  8. Senat RP: Diariusz Senatu RP nr 13 (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  9. Dzikie Życie, lipiec/sierpień 1999, Nr 7,8/61,61 „List do ministra ochrony środowiska” (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  10. Powstało stowarzyszenie na rzecz Turnickiego Parku Narodowego (pol.). [dostęp 9 maja 2008].
  11. www.ochrona-przyrody.edu.pl: Mazurski Park Narodowy (pol.). [dostęp 2011-01-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]