Parki narodowe w Polsce

Polskie parki narodowe

Białowieski Park Narodowy

 

Park narodowy – obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. "obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów".

Parki narodowe w Polsce

Parki narodowe i niektóre parki krajobrazowe Polski

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody. Wyróżnia się obszar ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej.

Na obszarach graniczących z parkiem wyznacza się otulinę parku narodowego. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych, niepodlegająca włączeniu do obwodów łowieckich. Teren parków narodowych udostępniony jest do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie w wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach, ścieżkach.

Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu a od 19 stycznia 2007 Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008, zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe jest zwiedzanie oraz turystyka i udostępniają one dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze.

Zestawienie tabelaryczne parków narodowych w Polsce

L.p.	Nazwa parku narodowego	Rok utworzenia	Logo	Co przedstawia logo?	Powierzchnia (km²)	Lokalizacja siedziby	Uwagi
1.	Babiogórski Park Narodowy	1954		okrzyn jeleni	33,91	Zawoja	rezerwat biosfery UNESCO
2.	Białowieski Park Narodowy	1932		żubr	105,17	Białowieża	rezerwat biosfery UNESCO
3.	Biebrzański Park Narodowy	1993		batalion (bojownik)	592,23	Osowiec-Twierdza
4.	Bieszczadzki Park Narodowy	1973		ryś	292,01	Ustrzyki Górne	rezerwat biosfery UNESCO
5.	Park Narodowy „Bory Tucholskie”	1996		głuszec	47,98	Charzykowy	rezerwat biosfery UNESCO
6.	Drawieński Park Narodowy	1990		wydra	113,42	Drawno
7.	Gorczański Park Narodowy	1981		salamandra plamista	70,31	Poręba Wielka
8.	Park Narodowy Gór Stołowych	1993		Szczeliniec Wielki	63,40	Kudowa-Zdrój
9.	Kampinoski Park Narodowy	1959		łoś	385,49	Izabelin	rezerwat biosfery UNESCO
10.	Karkonoski Park Narodowy	1959		Chojnik	55,81	Jelenia Góra	rezerwat biosfery UNESCO
11.	Magurski Park Narodowy	1995		orlik krzykliwy	194,39	Krempna
12.	Narwiański Park Narodowy	1996		błotniak stawowy	73,50	Kurowo
13.	Ojcowski Park Narodowy	1956		nietoperz	21,46	Ojców
14.	Pieniński Park Narodowy	1932		Trzy Korony	23,46	Krościenko nad Dunajcem
15.	Poleski Park Narodowy	1990		żuraw	97,62	Urszulin	rezerwat biosfery UNESCO
16.	Roztoczański Park Narodowy	1974		konik polski	84,83	Zwierzyniec
17.	Słowiński Park Narodowy	1967		mewa	215,73+111,71 obszary wodne	Smołdzino	rezerwat biosfery UNESCO
18.	Świętokrzyski Park Narodowy	1950		jeleń	76,26	Bodzentyn
19.	Tatrzański Park Narodowy	1954		kozica	211,64	Zakopane	rezerwat biosfery UNESCO
20.	Park Narodowy „Ujście Warty”	2001		gęś zbożowa	80,38	Chyrzyno
21.	Wielkopolski Park Narodowy	1957		puszczyk	75,84	Jeziory
22.	Wigierski Park Narodowy	1989		bóbr europejski	149,86	Krzywe
23.	Woliński Park Narodowy	1960		bielik	109,37	Międzyzdroje

Muzea w polskich parkach narodowych

• Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego, Park Pałacowy, Białowieża
• Ośrodek Edukacyjny Babiogórskiego Parku Narodowego, Zawoja
• Muzeum Przyrodnicze Bieszczadzkiego Parku Narodowego, Ustrzyki Dolne
• Muzeum Przyrodnicze Puszczy Kampinoskiej, Kampinos
• Muzeum Przyrodnicze Karkonoskiego Parku Narodowego, Jelenia Góra
• Muzeum im. prof. Władysława Szafera, Ojców
• Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny Poleskiego Parku Narodowego, Załucze Stare
• Ośrodek Edukacyjno-Muzealny Roztoczańskiego Parku Narodowego, Zwierzyniec
• Muzeum Przyrodniczo-Leśne Słowińskiego Parku Narodowego, Smołdzino
• Muzeum Przyrodniczo-Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego, Święty Krzyż
• Muzeum Przyrodnicze Tatrzańskiego Parku Narodowego, Zakopane
• Muzeum Przyrodnicze Wielkopolskiego Parku Narodowego, Jeziory
• Muzeum Wigier (Muzeum Wigierskiego Parku Narodowego), Stary Folwark
• Muzeum Przyrodnicze Wolińskiego Parku Narodowego, Międzyzdroje
• Stacja Terenowa Drawieńskiego Parku Narodowego "Bogdanka", Drawno
• Karkonoskie Centrum Edukacji Ekologicznej, Szklarska Poręba

Planowane parki narodowe

Jurajski Park Narodowy

Rez. Góra Zborów

Projektowany park narodowy w Polsce, w województwie śląskim, mający obejmować obszar pomiędzy Zawierciem a Częstochową, stanowiący część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jurajski Park Narodowy miałby być dwudziestym czwartym parkiem narodowym w Polsce, o jednej z najmniejszych powierzchni.

Pierwsze plany powstania parku sięgają lat siedemdziesiątych a pomysł narodził się wśród botaników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt Parku wykonał zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dra hab. Romualda Olaczka. Na posiedzeniu Wojewódzkiej Komisji Ochrony Przyrody w Częstochowie, 12 października 1995 roku, przedstawiono dokumentację związaną z projektem utworzenia Jurajskiego Parku Narodowego.

Projektowany park obejmowałby dwa obszary: część złotopotocką o powierzchni 3,5 tys. ha – obejmującą m.in. zabytkowy dworek Krasińskich w Złotym Potoku i rezerwat przyrody Parkowe oraz część olsztyńską o powierzchni blisko 1,1 tys. ha – na której znajdują się m.in. ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy i rezerwat przyrody Sokole Góry. Krajobraz urozmaicają m.in. liczne wapienne skałki – tzw. ostańce – oraz dolinki i czynne źródła krasowe. 6 obiektów przyrody nieożywionej nie jest objętych obecnie żadną formą ochrony (m.in. Jaskinia Wierna, Jaskinia na Dupce, Kamieniołom Warszawski w Siedlcu, Góra Zamkowa). Znajdują się tu jednak w sumie cztery rezerwaty przyrody – Sokole Góry, Ostrężnik, Parkowe i Bukowa Kępa (poza granicami planowego parku, ale w jego otulinie znalazłby się rezerwat przyrody Kaliszak). Istnieje też stanowisko dokumentacyjne przyrody Jaskinia Wiercica, a także dwie ostoje olsztyńsko-mirowska i złotopotocka, które wejdą do europejskiej sieci Natura 2000. Projektowane jest też stworzenie użytku ekologicznego Skałki Olsztyńskie i rezerwatu Góry Gorzkowskie

— Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego

.

Turnicki Park Narodowy

Tyrawski Potok

Bircza

Turnicki Park Narodowy o powierzchni 19 tysięcy hektarów miałby powstać na terenie gmin Bircza i Fredropol w województwie podkarpackim. Proponowane granice Parku rozciągać się miały od granicy państwowej z Ukrainą koło Kalwarii Pacławskiej, poprzez Leszczyny, Makową i Rybotycze (granicą lasu), obok Posady Rybotyckiej przez Łodzinkę Dolną i Wolę Korzeniecką w okolice Birczy i dalej (granicą lasu) do Leszczawy Dolnej i Górnej i wreszcie przez Trzcianiec, Wojtkową i Jureczkową do granicy państwowej z Ukrainą na północ od Krościenka.

Historia starań o Turnicki Park Narodowy

Pierwsze propozycje utworzenia parku narodowego na terenie Pogórza Przemyskiego pojawiły się już przed II wojną światową. Park narodowy miał powstać na bazie lasów należących do Polskiej Akademii Umiejętności, zapisanych Akademii testamentem Pawła Tyszkowskiego i Piotra Kwiatkowskiego.

Po wojnie propozycja utworzenia parku narodowego pojawiła się w maju 1982 roku, na II zjeździe Ligi Ochrony Przyrody w Przemyślu, dzięki staraniom profesorów Janusza Kotlarczyka i Jerzego Pióreckiego. Padła wówczas propozycja nazwy – "Park Narodowy Doliny Środkowego Wiaru". Proponowano również nazwy: "Park Narodowy Brzeżnych Karpat", "Lędziański Park Narodowy", "Wschodniokarpacki Park Narodowy", oraz najbardziej popularny projekt nazwy "Turnicki Park Narodowy". Nazwa ta wywodzi się od centralnie położonego dzikiego masywu górskiego Turnica (563 m n.p.m.) oraz wypływającej zeń rzeki o tej samej nazwie. Znajduje się tam Rezerwat przyrody Turnica.

Później, w 1992 utworzenie Parku proponował ówczesny minister ochrony środowiska – Stefan Kozłowski, który wystąpił z takim wnioskiem do wojewody przemyskiego.

W 1994 propozycja utworzenia Parku została pozytywnie zaopiniowana przez Państwową Radę Ochrony Przyrody.

W 1995 Rada Ekologiczna przy Prezydencie RP domaga się jak najszybszego utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Jednak ówczesny minister Stanisław Żelichowski uznał, iż nie widzi możliwości powołania nowego parku. Poparła go Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, która wcześniej wobec projektu miała stanowisko pozytywne. Również samorządy gmin Bircza i Fredropol stanowczo sprzeciwiły się projektowi utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. 15 lutego 1996 roku powołano społeczną radę Turnickiego Parku Narodowego, w skład której weszli autorzy projektu, profesorowie Stefan Kozłowski i Roman Andrzejewski, przyrodnicy oraz przedstawiciele Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Przewodniczącym rady został ornitolog Przemysław Kunysz. Od początku prowadzenia kampanii na rzecz utworzenia Turnickiego Parku Narodowego stowarzyszeniu Pracownia na rzecz Wszystkich Istot udało się uzyskać poparcie dla tej idei w mediach lokalnych i ogólnopolskich, stowarzyszenie zebrało około 50 tysięcy podpisów pod petycjami na rzecz parku. W 1997 roku trafiły one do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. W 1998 propozycja była omawiana w Senacie RP. W 1999 roku Przemyskie Towarzystwo Ornitologiczne wspólnie z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot wystosowało do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa list, w którym proponowały wprowadzenie „Moratorium dla Lasów Arłamowskich”, które powstrzymałoby niekorzystne zmiany w środowisku leśnym na terenie przyszłego TPN do momentu jego utworzenia. Park nie powstał do dziś, obecnie pozyskuje się na tym terenie ok. 100 000 m³ drewna rocznie (czyli z lasu wyjeżdża dziennie dziesięć 40 tonowych ciężarówek obładowanych pniami często ponad stuletnich drzew).

W marcu 2008 odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia na rzecz Utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Celem Stowarzyszenia miało być m.in. promocja tej inicjatywy oraz przekazywanie rzetelnych informacji o funkcjonowaniu parku, edukowanie w kwestiach świadomości ekologicznej, podejmowanie działań prawnych, reagowanie na inwestycje stojące w jasnej sprzeczności z prawem ochrony przyrody i dyrektywami – siedliskową i ptasią. Aktualnie jedną z organizacji pozarządowych prowadzących aktywne działania na rzecz promowania idei utworzenia Turnickiego Parku Narodowego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju w przyszłej otulinie parku zajmuje się Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze

Mazurski Park Narodowy

Mazurski Park Narodowy miałby zostać wyodrębniony z terenów obecnego parku krajobrazowego i obejmować: rzekę Krutynię, jeziora Nidzkie i Łuknajno. Istnieją dwie propozycje obszarów: mniejsza ma obejmować 34,5 tys. ha, większa – 39,5 tys. ha. W obu tych wariantach największą powierzchnię w parku zajmowałaby woda a następnie lasy i bagna. Skarb Państwa jest właścicielem ponad 90% terenów, na których miałby powstać ten park.

Zobacz też

• Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną
• Ochrona przyrody w Polsce
• Ogród botaniczny, ogród zoologiczny
• Park krajobrazowy, parki krajobrazowe w Polsce
• Parki narodowe Europy
• Parki narodowe Ameryki Północnej
• Parki narodowe w Australii
• Parki narodowe w Nowej Zelandii
• Pomnik przyrody
• Rezerwat przyrody, rezerwaty przyrody w Polsce

Linki zewnętrzne

• Polish National Parks (ang.)
• Parki Narodowe Polski – www.parki.pl (pol.)
• Wirtualny przewodnik po Parkach Narodowych (pol.)
• Informacja NIK o funkcjonowaniu parków narodowych w zakresie zachowania, zrównoważonego użytkowania oraz odnawiania zasobów przyrody (2006) (pol.)
• Informacja NIK o wynikach kontroli funkcjonowania parków narodowych (2001) (pol.)
• Mapka (1)