Dwór Reszków w Garnku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dwór Reszków w Garnku
(nie istnieje)
Państwo  Polska
Miejscowość Garnek
Typ budynku dwór
Styl architektoniczny angielski dom wiejski
Architekt François Arveuf
Kondygnacje 2
Rozpoczęcie budowy 1896
Ukończenie budowy 1898
Zniszczono 24 sierpnia 1948
Pierwszy właściciel Edward Reszke
Kolejni właściciele Włodzimierz Grabowski i Helena z Reszków,
Edward i Maria Bilowiczowie
Położenie na mapie gminy Kłomnice
Mapa lokalizacyjna gminy Kłomnice
Dwór Reszków w Garnku (nie istnieje)
Dwór Reszków w Garnku
(nie istnieje)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dwór Reszków w Garnku (nie istnieje)
Dwór Reszków w Garnku
(nie istnieje)
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Dwór Reszków w Garnku (nie istnieje)
Dwór Reszków w Garnku
(nie istnieje)
Położenie na mapie powiatu częstochowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu częstochowskiego
Dwór Reszków w Garnku (nie istnieje)
Dwór Reszków w Garnku
(nie istnieje)
Ziemia50°53′12,7″N 19°27′03,8″E/50,886861 19,451056

Dwór w Garnku – nieistniejący już dwór w Garnku w powiecie częstochowskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodzeństwo Reszke, Jan, Edward i Józefina, nabyło pod koniec XIX wieku kilka majątków w okolicach Częstochowy. Cała trójka była śpiewakami operowymi. Rodzeństwo postanowiło zainwestować, kupując majątki w tej okolicy. W Borownie mieszkała ich siostra Emilia, z mężem Adamem Michalskim. Oprócz Garnku były to Kłomnice, zakupione przez Józefinę oraz Skrzydlów, którego właścicielem stał się Jan. Reszke stali się właścicielami kilku rezydencji. Jan oprócz Skrzydlowa był również właścicielem majątku w Kłobukowicach, Witkowicach i Chorzenicach[1].

Edward Reszke zakupił dobra garnkowskie (ok. 230 ha powierzchni) w 1895 roku przy pośrednictwie szwagra Adama Michalskiego. Postanowił on wybudować tutaj swoją rezydencję. Majątek przedstawiał żałosny widok: walące się płoty, zdziczały park, mały dworek Moraczewskich (byłych właścicieli majątku), z budynków gospodarczych stał już tylko spichlerz. Nowy właściciel w pierwszej kolejności kazał uporządkować park. Edward Reszke nie nadzorował prac w swoim majątku, ponieważ w tym czasie mieszkał i występował w Nowym Jorku. Na miejscu nad wszystkim czuwał jego szwagier. Wykonanie projektu i nadzór nad budową Reszke zlecił francuskiemu architektowi Franciszkowi Arveuf. Inwestycja zaczęła się w 1896 roku i trwała około dwóch lat. Architekt nie przestrzegał jednak zaakceptowanego przez właściciela planu. Podobno gdy Reszke zobaczył swój nowy dom był rozczarowany. Brakowało np. schodów na piętro, łazienek i sanitariatów. Mankamentem był również brak pomieszczeń kuchennych. Kuchnia została zaprojektowana jako osobny budynek około 30 metrów od dworu. Architekt wprowadził poprawki.

W 1903 roku Edward ostatecznie osiadł w Garnku. W parku zasadził rzadkie gatunki drzew, wytyczył alejki, wybudował kort tenisowy oraz stróżówkę, gdzie prowadził tzw. ochronkę dla dzieci pracowników majątku, założył sad i szklarnie. Ziemię orną Reszke wydzierżawił chłopom. Uporządkował również lasy, wytyczył rewiry i dukty, okalając je brzozami. Rezydencja Reszke wkrótce zatętniła życiem. Przyjeżdżali tu zagraniczni i znani goście, wśród nich Lubomirscy z Kruszyny i Kronenbergowie, wakacje spędzał młody, nowo odkryty talent - Jan Kiepura, urządzano polowania i kawalkady konne. Był to złoty czas dla wsi, której mieszkańcy znaleźli w dworze zatrudnienie i mieli zapewniony zbyt dla swoich produktów[2].

Po śmierci Edwarda Reszke w 1917 roku jego żona Helena przekazała majątek córce, również Helenie, która po rozwodzie z pierwszym mężem przyjechała do Polski z dwiema córkami: Marią i Krystyną. W 1924 roku Helena ponownie wyszła za mąż za Włodzimierza Grabowskiego. Z tego małżeństwa przyszła na świat jeszcze dwójka dzieci: syn Włodzimierz i córka Irena. Helena z drugim mężem zaczęła gospodarować w majątku, który z rezydencji stawał się zwykłym gospodarstwem rolnym. Jesienią 1937 roku Garnek przeszedł w ręce najstarszej córki Heleny - Marii i jej męża Edwarda Bilowicza.

Maria i Edward Bilowiczowie podczas II wojny światowej zaangażowali się w działalność konspiracyjną. Byli członkami paramilitarnej organizacji polskich ziemian "Uprawa-Tarcza". Maria nosiła pseudonim "Arktur", a jej mąż - "Rolnik 2". Bilowiczowie prowadzili w Garnku roszarnię lnu, w której zatrudniali wielu działaczy ruchu oporu. Przez całą okupację do dworu w Garnku trafiali różni ludzie, których gospodarze przedstawiali jako członków rodziny. Niektórych ukrywano przed Niemcami, a dwór w Garnku świetnie się do tego nadawał. Każdy pokój miał przylegającą niewielką komórkę, a za nią jeszcze mały schowek. Schowki były połączone niskim korytarzykiem, którym można było obejść dom dookoła i przez komórki wchodzić niezauważenie do pokoi. Wejścia do schowków były zamaskowane, umieszczone np. w boazerii i tylko właściciele wiedzieli jak je otworzyć. Niemcy nie byli w stanie znaleźć ukrywających się tam ludzi.

Dwór miał dwie kondygnacje - parter i poddasze - ale architekt tak balansował z wysokością pomieszczeń, że stworzył np. pokój ukryty między stropem parteru, a podłogą poddasza. A jeden z pokoi położonych na piętrze w ogóle nie miał drzwi. By wejść do środka trzeba było zsunąć się po belce stropowej. Architektura dworu była więc skomplikowana, niefunkcjonalna, ale do przechowywania ludzi sprawdziła się doskonale.

17 stycznia 1945 roku w Garnku pojawili się sowieccy żołnierze. Sowieci szukali alkoholu, rabowali dworskie gospodarstwo, zabili cały żywy inwentarz, zniszczyli przechowywane zboże, zgwałcili też kucharkę. Majątek jako gospodarstwo rolne przestał od tej pory istnieć. Korzystając z zamieszania Bilowiczowie uciekli do wsi Huby. Kiedy Sowieci pomaszerowali dalej, właściciele wrócili, ale w niedługim czasie Edward Bilowicz wyjechał na Śląsk w poszukiwaniu pracy. W Garnku została Maria Bilowiczowa z trójką małych dzieci, siostrą i piastunką. Kobiety wegetowały w pustym i wyziębionym dworze, były na życzliwym utrzymaniu mieszkańców wsi.

Pod koniec lutego 1945 roku do Garnka przyjechał przedstawiciel Urzędu Powiatowego z Radomska i odczytał Marii Bilowiczowej dekret o upaństwowieniu majątku. Poradził, aby jak najszybciej opuściła dwór, bo będzie przeszkadzać w parcelacji ziemi. Oprócz osobistych rzeczy mogła zabrać tylko jedno łóżko, stół, krzesło i szafę. Majątek Garnek został rozparcelowany na 99 działek, które po pewnym czasie scalono i utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. We dworze zakwaterowano przypadkowych lokatorów, którzy nie dbali o budynek. 24 sierpnia 1948 roku dwór się spalił. Spłonęły również albumy ze zdjęciami i stroje estradowe Edwarda Reszke.

Dawna stróżówka, obecnie biblioteka

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Przez środek parku wytyczono asfaltową drogę prowadzącą do miejscowości Święta Anna. Nie ma śladu po alejkach, klombach, korcie tenisowym. Park projektował Walerian Kronenberg, wybitny XIX-wieczny budowniczy ogrodów. Nie ma też obu dworów - tego wybudowanego przez Arveufa oraz tzw. dworku Moraczewskich. Pozostała jedynie stróżówka, w której dziś znajduje się filia biblioteki w Kłomnicach, a wcześniej była poczta.

Cześć parku jest obecnie w prywatnych rękach. Na fundamentach dworku Moraczewskich powstał budynek mieszkalny w stylu szlacheckim. Zachodnią część parku uporządkowano z inicjatywy grupy ludzi zafascynowanych fenomenem rodu Reszke. Powstało boisko i alejki spacerowe. Parkowi w 2006 roku nadano imię Braci Reszke[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ynjaf Metsej, "160. JUBILEUSZ EDWARDA AUGUSTA RESZKE": SKRZYDLÓW, "160. JUBILEUSZ EDWARDA AUGUSTA RESZKE" [dostęp 2016-01-25].
  2. 100 lat parafii Garnek, niedziela.pl [dostęp 2016-01-29].
  3. Ynjaf Metsej, "160. JUBILEUSZ EDWARDA AUGUSTA RESZKE": TRASA GARNEK - RZEKI WIELKIE - SKRZYDLÓW, "160. JUBILEUSZ EDWARDA AUGUSTA RESZKE" [dostęp 2016-01-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]