Zamek Sielecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Sielecki
Symbol zabytku nr rej.
- A/15/60 z 23 lutego 1960 (woj. katowickie)
- A/921/2021 z 9 grudnia 2021 (woj. śląskie)[1]
Ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Sosnowiec

Adres

ul. Zamkowa 2

Typ budynku

zamek

Położenie na mapie Sosnowca
Mapa konturowa Sosnowca, blisko centrum na lewo u góry znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Sielecki”
Ziemia50°17′07,6″N 19°08′44,2″E/50,285444 19,145611
Strona internetowa
Tablica z 1620 roku

Zamek Sieleckizamek w Sosnowcu-Sielcu. Zamek Sielecki położony na lewym brzegu Czarnej Przemszy to najstarszy obiekt w Sosnowcu. Swoją historią sięga późnego średniowiecza[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie fortalicja o charakterze obronnym, rozbudowana w 1620 roku w założenie czteroskrzydłowe z narożnymi wieżami, być może z wykorzystaniem wcześniejszej zabudowy. Zamek został zbudowany z kamienia wapiennego łamanego i cegły. Budowla piętrowa, podpiwniczona. Po pożarze w 1824 roku zamek został odbudowany w 1832 roku, jednak rozebrano skrzydło wschodnie z bramą wjazdową oraz zasypano fosy[2]. Mimo tych zmian o pierwotnym obronnym charakterze świadczy ukształtowanie bryły, cztery narożne wieże, oraz ryzality na przedłużeniu skrzydeł bocznych[3][4]. Obecnie jest to trójskrzydłowa budowla z otwartym dziedzińcem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia budowy zamku nie jest do końca poznana. Jeszcze niedawno uważano, że powstał w 1620 r., ale dzięki badaniom archeologicznym i kwerendom w archiwach okazało się, że jego początki sięgają być może XV wieku[5]. W 1620 roku Sebastian Minor herbu Półkozic ukończył budowę nowego zamku na planie czworoboku z dziedzińcem pośrodku[2]. Upamiętniono to tablicą zachowaną do dzisiaj w kaplicy[2]. Wygląd zamku z tego okresu przedstawiają inwentarze z 1665 i 1719 r. Po Minorach, gospodarzami Sielca byli Modrzejewscy i Męgoborscy[2]. W czasach panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego zamek należał do płka Michała Żulińskiego, a następnie do szambelana dworu królewskiego Jordana Stojewskiego, który w 1802 sprzedał zamek pruskiemu generałowi Christianowi Ludwigowi Schimmelpfennig von der Oye[2]. Po jego śmierci w 1812 roku, wdowa w 1814 roku sprzedała zamek księciu pszczyńskiemu Ludwikowi Anhalt-Coethen von Pless[2]. W 1824 roku zamek spłonął, co spowodowało, że książę zlecił jego przebudowę w oparciu o przygotowane przez Józefa Heintza plany, na podstawie których wyburzono skrzydło wschodnie oraz zasypano fosy[6]. W 1856 roku obiekt kupił przedsiębiorca hutniczy Andreas von Renard ze Strzelec Opolskich i w rękach tej rodziny i związanej z nią firmy zamek pozostawał do II wojny światowej pełniąc funkcję biurowca[2]. W przeszłości był nie tylko siedzibą szlachetnie urodzonych, ale i Gwarectwa hr. Renard, Muzeum Górnictwa oraz Muzeum Szkła Współczesnego.

W 1994 zniszczony zamek przejęło miasto Sosnowiec. Obecnie w zamku ma siedzibę "Sosnowieckie Centrum Sztuki – Zamek Sielecki". Ta samorządowa instytucja współtworzy kulturalne życie miasta organizując wystawy, koncerty i różnorodne spotkania kulturotwórcze.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1361 – Abraham z Goszyc z synem Markiem sprzedali dobra w Sielcu staroście sandomierskiemu Ottonowi z Pilczy herbu Topór
  • 1384 – umiera Otton z Pilczy herbu Topór
  • 1403 – Pierwsza informacja o obiekcie obronnym w Sielcu[2]
  • 1430–1434 – konflikt sąsiedzki pomiędzy Bodzantą z Sielca herbu Szeliga a Mikołajem Siestrzeńcem herbu Kornic, słynnym awanturniczym burgrabią będzińskim
  • 1430 – wzmianka o istnieniu fortalicjum[2]
  • 1465 – właścicielem fortalicjum zostaje królewski dworzanin Jakub Duch z Dębna
  • 1487 – dobra sieleckie w ramach odzyskiwania królewszczyzn zostały wykupione od Grzegorza z Morawicy i przeszły na własność króla Kazimierza Jagiellończyka
  • 1567 – właścicielem Sielca zostaje Walenty Minor
  • 1620 – Sebastian Minor z Przybysławic herbu Półkozic, dziedzic Sielca i Obichowa, kończy budowę na zamku czterech murowanych skrzydeł z wieżyczkami narożnymi
  • Koniec XVIII wieku – zamek należy do płka Michała Żulińskiego, a następnie do szambelana dworu króla polskiego Jordana Stojewskiego
  • 1824 – pożar zamku
  • 1832 – odbudowa zamku po pożarze
  • 1856 – dobra sieleckie wraz z zamkiem kupił hrabia Andrzej Renard dla syna Jana. Przebudowa zamku: zburzenie skrzydła wschodniego, zasypanie fos.
  • 1884 – na zamku mieści się siedziba spółki górniczej rodziny Renard
  • 1977 – zamek przeszedł na własność Zjednoczonych Hut Szkła Gospodarczego "Vitropol" i został przeznaczony na siedzibę Muzeum i Centralną Wzorcownię Szkła Polskiego[7].
  • 1977 - 1980 generalny remont zamku[7]
  • 1981 - 1995 - siedziba Muzeum Szkła Współczesnego[7]
  • 1994 – zniszczony zamek przejęło miasto, rozpoczęto remont
  • 1999–2002 – remont zamku i nadanie mu obecnego wyglądu
  • 2002 – na zamku zaczyna działalność Sosnowieckie Centrum Sztuki-Zamek Sielecki

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Park Sielecki

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 22 grudnia 2021 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-12-25]
  2. a b c d e f g h i j Jacek Bednarek, Zamek Sielecki w Sosnowcu, Zamki Polskie, 2004 [dostęp 2017-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-05] (pol.).
  3. TOS, Sosnowiec: Zamek Sielecki będzie zmodernizowany. Podpisano już umowę [ZDJĘCIA], „Dziennikzachodni.pl”, 17 marca 2015 [dostęp 2017-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-05] (pol.).
  4. Zamek Sielecki, Sosnowiec - Zabytek.pl, Zabytek.pl - Narodowy Instytut Dziedzictwa [dostęp 2017-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-24] (pol.).
  5. Martyna Walker, Wojewódzki program opieki nad zabytkami w województwie śląskim na lata 2010-2013, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2017-11-13] (pol.).
  6. Rafał Bryła, Historia zamku, SOSNOWIECKIE CENTRUM SZTUKI - ZAMEK SIELECKI, 16 kwietnia 2013 [dostęp 2018-05-23] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-25] (pol.).
  7. a b c Zamek Sielecki w Sosnowcu, Wiki Zagłębie, 13 marca 2016 [dostęp 2017-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-17] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]