45 Batalion WOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
45 Batalion
Wojsk Ochrony Pogranicza

Ośrodek Szkolenia GB WOP
Batalion graniczny WOP Prudnik
Ilustracja
Budynek sztabu batalionu WOP (grudzień 2013)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1 stycznia 1951;
1984
Rozformowanie kwiecień 1976;
1 listopada 1989
Tradycje
Rodowód 48 odcinek WOP
71 batalion OP
Kontynuacja Ośrodek Szkolenia GB WOP
Batalion graniczny WOP Prudnik
Dowódcy
Pierwszy kpt. Franciszek Gajdemski
Ostatni ppłk Piotr Węglowski
Organizacja
Numer JW 2588[1]
Kryptonim Mina[a], Seria[b], Ilmen[c]
Dyslokacja 48-200 Prudnik
ul. Dąbrowskiego 2
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość 4 Brygada WOP
Górnośląska Brygada WOP

45 Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza/Ośrodek Szkolenia Górnośląskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza/Batalion graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza Prudnik – samodzielny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu MBP nr 043/org z 3 czerwca 1950 roku, na bazie 21 Brygady Ochrony Pogranicza, sformowano 4 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza[2], a z dniem 1 stycznia 1951 roku 71 batalion Ochrony Pogranicza przemianowano na 45 batalion Wojsk Ochrony Pogranicza[3].

W 1956 roku po rozformowaniu 46 Batalionu WOP w Paczkowie[4][d], strażnice Gierałcice, Jarnołtów, Jasienica Górna, Gościce zostały podporządkowane dowódcy 45 Batalionowi WOP w Prudniku[5].

4 lipca 1961 roku batalion przejął strażnicę Pomorzowice z rozformowanego 44 Batalionu WOP w Głubczycach[6].

W kwietniu 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozwiązano batalion. Strażnice podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach[7]. W jego miejsce utworzono Ośrodek Szkolenia Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku w którym, przechodzili 3-miesieczne przeszkolenie wojskowe kandydaci do służby w Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej (ZOMO)[8].

Po kolejnej reorganizacji w 1984 roku sformowano ponownie batalion graniczny WOP w Prudniku[7], który rozwiązano 1 listopada 1989 roku, w jego miejsce sformowana została Kompania Zabezpieczenia w Prudniku, a przeformowane strażnice weszły w podporządkowanie bezpośrednio pod GB WOP[e].

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku przestała istnieć Górnośląska Brygada WOP, 16 maja 1991 roku powstała Straż Graniczna[9], a w jej strukturze Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu, który przejął obiekty koszarowe i strażnice. W ramach Śląskiego Oddziału SG utworzono samodzielną kompanię odwodową (sko), która w 1994 roku została przeniesiona do Głubczyc. Ponadto w obiekcie funkcjonowała Grupa Dochodzeniowo–Śledcza Wydziału Operacyjno–Śledczego, Grupa Operacyjna Wydziału Ochrony Granicy Państwowej (WOGP), oficer kierunkowy sekcji granicznej WOGP, którzy we wrześniu 1995 roku zostali przeniesieni do obiektów strażnicy SG w Trzebinie. Ponadto do zabezpieczenia logistycznego sko i strażnic kierunku prudnicko–nyskiego funkcjonowała Grupa Techniki i Zabezpieczenia Wydziału Techniki i Zabezpieczenia (GTiZ). We wrześniu 1995 roku GTiZ została przeniesiona do obiektów koszarowych Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Głubczycach, a w połowie grudnia przekazano koszary gminie Prudnik, gdzie utworzono Szkolne Schronisko Młodzieżowe[f].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Koszary WOP
Budynek sztabu batalionu WOP – widok od ul. Dąbrowskiego (grudzień 2013)
Budynek kompanii WOP (grudzień 2013)
Budynek kompanii WOP – widok od strony byłych koszar pułku (grudzień 2013)
Magazyn żywnościowy i techniki WOP – widok od ul. Dąbrowskiego (grudzień 2013)
Budynek magazynu żywnościowego i techniki WOP (grudzień 2013)
Budynek izby chorych WOP – widok od ul. Dąbrowskiego (grudzień 2013)
Warsztaty samochodowe WOP – widok od ul. Dąbrowskiego (grudzień 2013)

W 1954 roku batalionowi WOP Prudnik podlegały:

1 stycznia 1960 roku batalionowi WOP Prudnik podlegały:

1 stycznia 1964 roku batalionowi WOP Prudnik podlegały:

Dowództwo batalionu 1976 rok:[12][g]

  • dowódca batalionu − ppłk Piotr Węglowski
  • szef sztabu batalionu − mjr Stefan Gacek
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych − mjr Bogdan Włostowski[h]
  • zastępca dowódcy batalionu do zwiadu − mjr Kazimierz Bednarczyk
  • kwatermistrz − kpt./mjr Edward Stępień.

W 1976 roku batalionowi WOP Prudnik podlegały[12]:

Dowództwo Ośrodka Szkolenia GB WOP:[13]

  • dowódca ośrodka − ppłk Piotr Węglowski
  • szef sztabu − kpt. Janusz Stanisławski
  • zastępca ośrodka do spraw politycznych − mjr Mirosław Kudasiewicz
  • kierownik grupy operacyjnej zwiadu − mjr Kazimierz Bednarczyk
  • kierownik grupy zabezpieczenia kwatermistrzowskiego − mjr Edward Stępień.
  • kierownik grupy zabezpieczenia technicznego – por. Ryszard Kwaśny.

W kwietniu 1976 roku do II połowy 1984 roku Ośrodkowi Szkolenia Górnośląskiej Brygady WOP podlegały[14]:

  • 2 kompanie szkolne
  • pluton dowodzenia
  • grupa operacyjna zwiadu
  • grupa zabezpieczenia kwatermistrzowskiego
  • grupa zabezpieczenia technicznego.

Dowództwo batalionu II połowa 1984 roku:[15]

  • dowódca batalionu − ppłk Piotr Węglowski
  • szef sztabu batalionu − mjr Aleksander Klimas
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych − por. Wojciech Wróbel
  • zastępca dowódcy batalionu do zwiadu − kpt. Lech Klimko
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw technicznych i zaopatrzenia − mjr Edward Stępień

W II połowie 1984 roku do października 1989 roku batalionowi WOP Prudnik podlegały[15]:

Dowództwo batalionu październik 1989 roku:

  • dowódca batalionu − ppłk Aleksander Klimas[16]
  • szef sztabu batalionu − kpt. Józef Kulak[17]
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych − kpt. Wojciech Wróbel
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw zwiadu − mjr Lech Klimko[18]
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw technicznych i zaopatrzenia − mjr Waldemar Jakubek[18].

Dowódcy batalionu[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Franciszek Gajdemski (I 1951 – II 1953)[8]
  • por./kpt. Antoni Porębski (II 1953 – VII 1956)[19]
  • kpt./mjr Bronisław Kuzio[20] (VIII 1956 – IX 1958)[21]
  • mjr/ppłk Jerzy Jakubiak (IX 1958[22] – VIII 1963[21])
  • ppłk Ludwik Kukier (VIII 1963 – jesień 1974[21])
  • mjr/ppłk Piotr Węglowski (jesień 1974 – IV 1976)[12]
  • ppłk Piotr Węglowski (IV 1976 – II połowa 1984 → dowódca Ośrodka Szkolenia GB WOP)[23]
  • ppłk/płk Piotr Węglowski (II połowa 1984 – 1987 → batalionu granicznego WOP Prudnik[15])
  • mjr/ppłk Aleksander Klimas (wiosna 1987[24] – 18 X 1989 → batalionu granicznego WOP Prudnik).

Straż Graniczna:

Dowódcy samodzielnej kompanii odwodowej[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. dypl. SG Mirosław Brożko
  • kpt. SG Ryszard Grzybacz
  • por. SG/kpt. SG Bogusław Kuliński.

Kierownik grupy techniki i zabezpieczenia WTiZ[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 13 marca 1951 roku doszło do dezercji sześciu żołnierzy, trzech z 223 strażnicy WOP Zwierzynie i trzech z 222a strażnicy WOP Pokrzywna oraz praczką, pod dowództwem i z inicjatywy sierż. Jana Kępy zastępcy dowódcy ds. specjalnych 222a strażnicy WOP Pokrzywna. Dezerterów ujęto na terytorium Czechosłowacji, a następnie skazano na kary więzienia, a sierż. Kępę na karę śmierci, którą wykonano w Areszcie Śledczym w Bytomiu[8][25].
  • 2 maja 1956 roku dowództwo Brygady na odcinku 41 batalionu WOP Ustroń, zorganizowało pod namiotami, sezonową strażnicę WOP z kadry zawodowej i żołnierzy służby zasadniczej 45 batalionu WOP Prudnik (dowódcą strażnicy był ppor. Edward Karpiuk), na płaskowyżu Soszów w celu zapobieżenia istniejącemu w tym rejonie przemytowi. Strażnica realizowała zadania pomiędzy szczytami Czantoria-Stożek, z bazą wyjściową w miejscowości Wisła. W czerwcu, w wyniku rykoszetu (teren górzysty, kamienie) po oddaniu serii strzałów ostrzegawczych z pistoletu maszynowego przez żołnierzy strażnicy, doszło do spowodowania zranienia w mosznę przemytnika, miejscowego górala[26].
  • Koniec czerwca, początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[i]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[27].
  • Maj 1958 roku, rozformowano Strażnicę WOP Jarnołtówek[5].
  • 1959/60 rok, Dowództwo WOP udostępniło konie na potrzeby filmu Aleksandra Forda na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza Krzyżacy. W filmie brali również udział konie z batalionu.
  • 1960 rok, żołnierze batalionu pomagali przy budowie nowego budynku szkoły podstawowej, pomnika 1000 lecia Państwa Polskiego w miejscowości Pomorzowiczki. Szkoła otrzymała imię Żołnierzy Górnośląskiej Brygady WOP[28].
  • początek września 1972 roku w czasie dojazdu samochodem służbowym Nysa szefa Wojskowej Administracji Koszar (WAK) z ekipą do wykonana prac remontowych w strażnicy WOP Konradów, w miejscowości Pokrzywna (rejon stacji PKP) doszło do potrącenia dziewczynki idącej z rodzicami, która niespodziewanie wtargnęła na drogę. Po przewiezieniu do szpitala w miejscowości Głuchołazy, dziecko zmarło[29].
  • Wrzesień 1973 roku, udający się na szkolenie w batalionie WOP, chroniąc się przed burzą pod rosnącym drzewem, śmiertelnie rażony został przez piorun podoficer zawodowy strażnicy WOP Pokrzywna plut. Piszewski w parku miejskim, w Prudniku[30][31].
  • Wrzesień 1973 roku w czasie powrotu podoficerów zawodowych do batalionu samochodem osobowo-terenowym marki GAZ-69 z tzw. współpracy z ludnością pogranicza w miejscowości Moszczanka (rejon wiaduktu kolejowego) doszło do kolizji z rowerzystą będącym pod wpływem alkoholu. W wyniku odniesionych obrażeń rowerzysta zmarł[30][31].
  • 1975 rok, została rozformowana strażnica WOP Jarnołtów, a odcinek granicy przejęły pod ochronę sąsiednie strażnice Gierałcice i Jasienica Górna[11].
  • Styczeń 1976 roku, żołnierze batalionu brali udział w zwalczaniu wyników huraganu, który przeszedł przez Prudnik oraz jego okolice[32].
  • 1976 rok, została rozformowana strażnica WOP Trzebina, a odcinek granicy przejęły pod ochronę sąsiednie strażnice Krzyżkowice i Pokrzywna[12].
  • Sierpień 1977 roku żołnierze batalionu brali udział w zwalczaniu skutków powodzi, ewakuując min. Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex” oraz okoliczne wsie[32].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[33].
  • 1985 rok, doszło do zaginięcia broni służbowej, pistoletu P-64 z szafy metalowej do przechowywania broni, znajdującej się na dyżurce oficera dyżurnego koszar. Broń nie została odnaleziona, a podoficer zawodowy, na którego służbie stwierdzono fakt braku broni, został skazany prawomocnym wyrokiem, na karę pozbawienia wolności.
  • 1 listopada 1989 roku rozformowano dowództwo batalionu, a na jego miejsce sformowana została kompania zabezpieczenia pod dowództwem kpt. Józefa Kulaka[34][e].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim batalionu w latach 60. XX wieku
  2. Kryptonim batalionu w latach 1972–1973
  3. Kryptonim batalionu w latach 80. XX wieku
  4. Zarządzenie Dowódcy Wojsk Wewnętrznych nr 013/WW z 16.06.1956 r. → Jackiewicz 1998 ↓, s. 152
  5. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 r. (20.06.2001 r. zniesiona została klauzula tajności na „Jawne”) w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP. Na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1989 r. akceptującej kierunki zmian w organizacji jednostek WOP, ujęte w planie restrukturyzacji Wojsk Ochrony Pogranicza oraz zarządzenia organizacyjnego nr 0219/Org. Dyrektora Biura Organizacyjno-Prawnego MSW z dnia 27 lipca 1989 r. Zarządzam: Dowódcy jednostek WOP w terminie do 31 października 1989 r. wprowadzą następujące zmiany organizacyjne na okres „W” i „P”: Dowódca Górnośląskiej Brygady WOP:
    • rozformuje – Batalion Graniczny Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku istniejący w według etatu nr 44/093 o stanie osobowym na okres „W” 554 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 413 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych z jednoczesnym:
  6. Szkolne Schronisko Młodzieżowe "Dąbrówka".
  7. Przed przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia w kwietniu 1976 roku
  8. Jerzy Jankowski: Ostatnie pożegnanie śp. ppłk. WOP w st. spocz. Bogdana WŁOSTOWSKIEGO! (pol.). W: Związek Emerytów i Rencistów Straży Granicznej [on-line]. emeryci-sg.org.pl, 2019-08-16. [dostęp 2019-09-16].
  9. Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Józef Margules: Druga Warszawska Dywizja Piechoty 1943-1947. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1984.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn.2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (37) Sylwetki dowódców jedn. WOP – kpt. Antoni Porębski. „Tygodnik Prudnicki”. 14(749), s. 10, 2005-04-06. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (31) Feralny rok 1973. „Tygodnik Prudnicki”. 8(743), s. 10, 2005-02-23. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (32) Sylwetki dowódców jedn. WOP – ppłk Bronisław Kuzio. „Tygodnik Prudnicki”. 9(744), s. 10, 2005-03-02. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (49) Sylwetki dowódców jedn. WOP – ppłk Jerzy Jakubiak. „Tygodnik Prudnicki”. 27(762), s. 10, 2005-07-06. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (59) Mało znana i zapomniana 30. rocznica. „Tygodnik Prudnicki”. 37(772), s. 12, 2005-09-14. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (45) Sylwetki dowódców jedn. WOP – kpt. Franciszek Gajdemski. „Tygodnik Prudnicki”. 23(758), s. 10, 2005-06-08. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (34) Sylwetki dowódców jedn. WOP – ppłk Aleksander Klimas. „Tygodnik Prudnicki”. 11(746), s. 10, 2005-03-16. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (94) Parę słów o służbie samochodowej. „Tygodnik Prudnicki”. 21(807), s. 10, 2006-05-24. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 7-05-2003. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Ale co na to powie moja stara. „Tygodnik Prudnicki”. 1(684), s. 10, 2004-01-07. ISSN 1231-904X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]