Zielonka (powiat wołomiński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zielonka
miasto i gmina
Ilustracja
Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonce
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wołomiński
Prawa miejskie 1960
Burmistrz Kamil Michał Iwandowski
Powierzchnia 79,48[1] km²
Populacja (30.06.2017)
• liczba ludności
• gęstość

17 528[2]
220,5 os./km²
Strefa numeracyjna 22
Kod pocztowy 05-220, 05-222
Tablice rejestracyjne WWL
Położenie na mapie powiatu wołomińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołomińskiego
Zielonka
Zielonka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zielonka
Zielonka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zielonka
Zielonka
Ziemia52°18′12″N 21°09′38″E/52,303333 21,160556
TERC (TERYT) 1434041
SIMC 0921970
Urząd miejski
ul. Lipowa 5
05-220 Zielonka
Strona internetowa

Zielonkamiasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 r.[3] miasto liczyło 17 075 mieszkańców, a według spisu powszechnego z 2011 – 17 436[4].

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek głównie mieszkaniowy i usługowy, choć ze względu na znaczną ilość terenów leśnych oraz pięć glinianek, o łącznej powierzchni wód wynoszącej nieco powyżej 30 ha, Zielonka jest podwarszawską miejscowością rekreacyjną. Wyznaczonych jest tu kilka szlaków turystycznych, m.in. w okolicach przepływającej przez teren gminy rzeki Długiej, obecnie bardzo zanieczyszczonej.

Zielonka otrzymała status osiedla w 1956, a prawa miejskie w 1960 roku. Na terenie miasta funkcjonuje Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia oraz Centralny Wojskowy Ośrodek Metrologii. Wyróżnia się drobny przemysł: spożywczy, włókienniczy, odzieżowy i dziewiarski, oraz kilka cegielni. 14 maja 2009 roku na terenie Zespołu Szkół im. Prezydenta Ignacego Mościckiego otwarto obiekt wybudowany w ramach rządowego projektu „Orlik 2012”. Planuje się budowę nowej szkoły podstawowej i basenu. Na terenie poligonu wojskowego w Gminie Zielonka, w sąsiedztwie Wojskowych Zakładów Lotniczych (przy granicy z warszawską dzielnicą Wesoła), powstanie najnowocześniejsze na świecie Laboratorium Badań Napędów Lotniczych[5] Polonia Aero[6]

Ponadto w Zielonce znajdują się:

Szlak turystyczny[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta istnieje szlak turystyczny oznaczany tablicami pod hasłem „Zielonka – miasto pod Dębami” w skład którego wchodzi m.in. Park Dębinki, Plac Jana Pawła II czy Skwer Matki Teresy z Kalkuty.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[8] Zielonka ma obszar 79,23 km², w tym:

  • użytki rolne: 5%
  • użytki leśne: 53%

Miasto stanowi 8,29% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

    Liczba mieszkańców Zielonki w latach 1995–2017
    Źródło: GUS

Dane z 30 czerwca 2004[3]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 17 075 100 8977 52,6 8098 47,4
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
215,5 113,3 102,2
Piramida wieku Zielonka.png

W oparciu o dane GUS[9].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dom Pomocy Społecznej
  • Kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej z lat 1936–1939[10].
  • Dom Pomocy Społecznej (dawne schronisko dla nauczycielek) z 1902 roku – neogotycki, dwupiętrowy budynek projektu Stefana Szyllera, usytuowany na wydmie, wśród terenu parkowego ze stawem. W okresie powstania listopadowego w ówcześnie stojącym w tym miejscu budynku szyto mundury dla wojsk polskich.
  • Skwer Armii Krajowej wraz z pomnikiem Żołnierzy Armii Krajowej i rozstrzelanych mieszkańców[11]. (W tym miejscu celebrowane są oficjalne, zielonkowskie uroczystości patriotyczne, takie jak Święto Konstytucji 3 Maja, obchody wybuchu Powstania Warszawskiego czy Święto Niepodległości)
  • Zabudowa letniskowa przy ulicy Kolejowej 11 (Najprawdopodobniej jeden z najstarszych budynków w mieście – jego powstanie szacuje się na drugą połowę XVIII wieku)
  • Tablica „Wypędzonych” przy ulicy Mickiewicza.
  • Muzeum Zielonki (dawna siedziba policji i władz gminy)
Zabytki wpisane do rejestru KOBiDZ[12]
  • Willa z ogrodem, drewniano-murowana, XIX/XX, po 1930 r. przy ul. Sienkiewicza 20 (nr rej. 1441-A z 2.08.1990)
Skwer Armii Krajowej

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto w centralnej Polsce, w aglomeracji warszawskiej, około 13 km na północny wschód od centrum Warszawy. Położone na Nizinie Środkowomazowieckiej, w Kotlinie Warszawskiej, między Wysoczyzną Ciechanowską od wschodu i Wysoczyzną Siedlecką od południowego wschodu.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Dębe Wielkie, Halinów, Kobyłka, Marki, Poświętne, Stanisławów, Sulejówek, m.st. Warszawa, Wołomin, Ząbki.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Glinianki zimą
Staw przy Domu Pomocy Społecznej

Gmina Zielonka należy do Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Właściwym dla Zielonki jest Nadleśnictwo Drewnica, wchodzące w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Warszawskie”.

Na terenie gminy częściowo znajdują się rezerwaty przyrody:

W ramach programu sieci obszarów objętych ochroną przyrody na terytorium Unii Europejskiej Natura 2000 w celu zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważane są za cenne i zagrożone w skali całej Europy, objęte zostały:

  • Strzebla Błotna w Zielonce[13]
  • Poligon Rembertów[14]

W gminie zarejestrowano 86 drzew – pomników przyrody:

Wody powierzchniowe płynące:

Wody powierzchniowe stojące:

Niecałe 80 metrów na północ od granicy miasta, w Markach, znajduje się Jezioro Czarne (Kruczek).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo na terenie Równiny Praskiej rozpoczęło się w epoce mezolitu (8000–4000 p.n.e.). Jego ślady znaleziono m.in. w okolicy Zielonki w Siwkach i Maciołkach. W drugiej połowie X wieku tereny, na których leży miasto, stanowiły własność książęcą i podlegały administracyjnie grodowi zbudowanemu w czasach Siemiomysła (ojciec Mieszka I) w pobliżu Starego Bródna.

W tym samym czasie przy drodze wiodącej od traktu do karczmy Mokry Ług powstała wieś opisywana na mapach jako Zielonka, a już przed 1920 rokiem nazywana Zielonką Bankową. Ciężko ustalić, czy jej ludność wliczona została w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i Litwy z 1895 roku do ogólnej liczby 40 mieszkańców miejscowości nazywanej „Folwark Zielonka alias nutka”. Do folwarku należało wtedy 195 mórg ziemi wraz z 45 morgami lasu.

Wzrost liczby mieszkańców sprawił potrzebę wzniesienia kościoła i utworzenia własnej parafii. Inicjatorem tej idei był ks. Bolesław Jagiełłowicz, kapelan Schroniska dla Nauczycieli. Dzięki jego staraniom w 1936 r. powstał komitet budowy a teren ofiarowała rodzina Kulczyckich. W 1938 roku ukończono prezbiterium, a w 1939 utworzono parafię.

Wydarzenia historyczne[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu i na terenie gminy, w październiku 1794 roku, podczas insurekcji kościuszkowskiej odbyła się Bitwa pod Kobyłką[18]. W 1862 Zielonka uzyskała połączenie kolejowe z Warszawą[18]. W sierpniu 1920 roku polscy żołnierze pokonali Armię Czerwoną, powstrzymując pochód komunizmu na zachód (Bitwa Warszawska)[18]. Polegli w tej bitwie zostali pochowani na cmentarzu w Ossowie.

Na początku kampanii wrześniowej stacjonował tu III/1 dywizjon myśliwski Brygady Pościgowej. W czasie II wojny światowej na terenie gminy miały miejsce egzekucje, dziś upamiętnione pomnikami. Jednym z nich jest pomnik ku czci rozstrzelanych przez Niemców 11 listopada 1939 roku harcerzy i mieszkańców Zielonki[18]. Mord ten był odwetem Niemców za rozwieszenie na terenie Zielonki plakatów z tekstem „Roty” Marii Konopnickiej[18]. Usytuowane w południowo-zachodniej części gminy miejsce kaźni otaczane jest szczególną czcią przez harcerzy. O okolicznościach zbrodni opowiada nakręcony przez zielonkowskich harcerzy film pt. 11 listopada. Kolejnym jest oddalony o około 1 km od cmentarza punkt nieopodal Jeziora Czarnego, gdzie 31 lipca 1944 roku Niemcy rozstrzelali około 60 mieszkańców Marek, Pustelnika i Zielonki.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Obecna Zielonka w końcu lat dwudziestych rozdzielona została na trzy części: Zielonka Letnisko, Zielonka Bankowa i Zielonka Centralna.

W okresie międzywojennym obszar Zielonki należał do gminy Marki w powiecie warszawskim. W jej skład wchodziły wsie: Drewnica i Pustelnik Struga, kolonie: Czarna Struga, Czerwony Dwór, Drewnica, Halberówka, Henryków, Horowa Góra, Nowa Zielonka, Osinki, Piotrówka, Pustelnik D, Rogaczówka, Rościszewo, Struga, Szpitalna Drewnica, Zieleniec, Zielonka Bankowa, Zielonka Letnisko i Poligon Wojskowy oraz folwark Nutka Zielonka i Nadleśnictwo Drewnica[19].

W latach 1948–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Zielonka[20]. 1 stycznia 1956 roku Zielonka otrzymała prawa osiedla[21] a 30 grudnia 1960 roku prawa miejskie[22].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przejazd pod torami na ulicy Kolejowej

Zielonka jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

W Zielonce krzyżują się drogi wojewódzkie:

W grudniu 2017 zakończyła się budowa odcinka trasy S8 Marki – Radzymin, do którego dostęp zapewnia węzeł „Zielonka” na skrzyżowaniu z DW 631, położony na granicy Marek i Zielonki. Ponadto na terenie miasta znajduje się krótka droga wojewódzka nr 625 łącząca drogę wojewódzką 634 ze stacją kolejową. Przez południowo-wschodnie krańce obszaru miasta przebiega również droga wojewódzka nr 637.

Po modernizacji ulicy Kolejowej pod torami kolejowymi przebiega przejazd dla aut oraz węższy chodnik dla pieszych.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Zielonka leży przy ważnych liniach kolejowych. Pociągi kursują w kierunkach:

W obrębie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: węzłowa Zielonka i Zielonka Bankowa.

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Autobus VDL ProCity na linii L43 na ulicy Mareckiej, w tle wiadukt obwodnicy Marek nad tą ulicą

Przez terytorium Zielonki (strefa 2. ZTM) wyznaczona jest trasa linii N62 autobusów nocnych, o przebiegu Dworzec Centralny w Warszawie – Ząbki – Zielonka – Osiedle Niepodległości w Wołominie. Do 23 lutego 2018 roku miasto posiadało dwie linie lokalne – linia LZ-1 w relacji Marki (CH Marki) – Zielonka – Warszawa (ul. Mokry Ług) oraz linia LZ-2 w relacji Marki (CH Marki) – Zielonka (ul. 11 listopada) finansowe w całości z budżetu miasta (bezpłatne dla posiadaczy karty mieszkańca), a 24 lutego 2018 zostały uruchomione linie L43 i L44[23] wspólnie z ZTM w których poza kartą mieszkańca honorowane są również bilety ZTM na II strefę (jednodniowe i dłuższe).

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr. 4 (dawne Miejskie Gimnazjum im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego)

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Aktywności Twórczej Niepubliczne Gimnazjum w Zielonce

Szkoły średnie i policealne[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

W roku 1990 burmistrzem Zielonki został Jan Olszowski. W latach 1998–2002 burmistrzem był Stefan Stępkowski. W 2002–2010 – Adam Łossan. W drugiej turze wyborów samorządowych 5 grudnia 2010 na stanowisko burmistrza został wybrany Grzegorz Dudzik, osiągając wynik 55% głosów[26]. Urząd burmistrza piastował przez dwie kadencje. Od 2018 roku burmistrzem miasta jest Kamil Iwandowski[27].

Ludzie związani z Zielonką[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2017 r.). [dostęp 3 listopada 2017].
  3. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. GUS ze spisu 2011 [1].
  5. Minister nauki wsparła projekt centrum badań napędów lotniczych. Wirtualny Nowy Przemysł – Serwis Logistyka. Transport, logistyka, firmy kurierskie.
  6. O projekcie / Polonia Aero / Sites / Home – Avioaero, poloniaaero.avioaero.com [dostęp 2017-02-22] (pol.).
  7. Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonce, biblioteka.zielonka.pl [dostęp 2017-06-12] (pol.).
  8. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  9. http://www.polskawliczbach.pl/Zielonka.
  10. Historia parafii w Zielonce.
  11. Zielonka.pl > Symbolicznie nadano nazwę Skwerowi Armii Krajowej, zielpl13.pro-linuxpl.com [dostęp 2017-02-22].
  12. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa mazowieckiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 180. [dostęp 6 września 2014].
  13. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  14. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  15. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  16. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  17. Pomnik przyrody. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-21].
  18. a b c d e f g Tadeusz Glinka, Marian Kamiński, Marek Piasecki, Krzysztof Przygoda, Andrzej Walenciak: Mazowsze Północne. Warszawa: Sport i Turystyka, 1998, s. 276. ISBN 83-7200-144-8.
  19. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 czerwca 1939 r. o rozciągnięciu przepisów policyjno-budowlanych dla gmin miejskich na niektóre osiedla gmin wiejskich na obszarze województwa warszawskiego, Dz.U. z 1939 r. Nr 62, poz. 408.
  20. Dz.U. z 1948 r. Nr 5, poz. 37.
  21. Dz.U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299.
  22. Dz.U. z 1960 r. Nr 60, poz. 345.
  23. Uruchomienie linii L43 i L44. ZTM Warszawa, 2018-02-21. [dostęp 2018-02-21].
  24. Szkoła Podstawowa NR 4, www.gmzielonka.edu.pl [dostęp 2017-06-12] (pol.).
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-18].
  26. Wizualizacja wyborów samorządowych 2010 na terenie gminy Zielonka.
  27. CONCEPT Intermedia www.sam3.pl, Zielonka.pl - Serwis informacyjny Wyniki II tury w głosowaniu na burmistrza, zielonka.pl [dostęp 2018-11-05] (pol.).
  28. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-21].
  29. Medalistka Zosia Klepacka: Media czasami robią nam sieczkę z mózgu. Hip-hop jest lepszy, bo mówi całą prawdę [wywiad], „naTemat.pl” [dostęp 2017-07-21] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]