Zielonka (powiat wołomiński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zielonka
Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonce
Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonce
Herb
Herb Zielonki
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wołomiński
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1960
Burmistrz Grzegorz Dudzik
Powierzchnia 79,48[1] km²
Populacja (30.06.2017)
• liczba ludności
• gęstość

17 528[2]
220,5 os./km²
Strefa numeracyjna
22
Kod pocztowy 05-220, 05-222
Tablice rejestracyjne WWL
Położenie na mapie powiatu wołomińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołomińskiego
Zielonka
Zielonka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zielonka
Zielonka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zielonka
Zielonka
Ziemia52°18′12″N 21°09′38″E/52,303333 21,160556
TERC
(TERYT)
1434041
SIMC 0921970
Urząd miejski
ul. Lipowa 5
05-220 Zielonka
Strona internetowa

Zielonkamiasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 r.[3] miasto liczyło 17,075 tys. mieszkańców, a według spisu powszechnego z 2011 r. 17,436 tys.[4].

Dane ogólne[edytuj]

Ośrodek głównie mieszkaniowy i usługowy, choć ze względu na znaczną ilość terenów leśnych oraz pięć glinianek, o łącznej powierzchni wód wynoszącej nieco powyżej 30 ha, Zielonka jest podwarszawską miejscowością rekreacyjną. Wyznaczonych jest tu kilka szlaków turystycznych, m.in. w okolicach przepływającej przez teren gminy rzeki Długiej, obecnie bardzo zanieczyszczonej.

Zielonka otrzymała status osiedla w 1956, a prawa miejskie w 1960 roku. Na terenie miasta funkcjonuje Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia oraz Centralny Wojskowy Ośrodek Metrologii. Wyróżnia się drobny przemysł: spożywczy, włókienniczy, odzieżowy i dziewiarski, oraz kilka cegielni. 14 maja 2009 roku na terenie Zespołu Szkół im. Prezydenta Ignacego Mościckiego otwarto obiekt wybudowany w ramach rządowego projektu „Orlik 2012”. Planuje się budowę nowej szkoły podstawowej i basenu. Na terenie poligonu wojskowego w Gminie Zielonka, w sąsiedztwie Wojskowych Zakładów Lotniczych (przy granicy z warszawską dzielnicą Wesoła), powstanie najnowocześniejsze na świecie Laboratorium Badań Napędów Lotniczych[5] Polonia Aero[6]

Ponadto w Zielonce znajdują się:

Szlak turystyczny[edytuj]

Na terenie miasta istnieje szlak turystyczny oznaczany tablicami pod hasłem "Zielonka - miasto pod Dębami" w skład którego wchodzi m.in. Park Dębinki, Plac Jana Pawła II czy Skwer Matki Teresy z Kalkuty.

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z roku 2002[8] Zielonka ma obszar 79,23 km², w tym:

  • użytki rolne: 5%
  • użytki leśne: 53%

Miasto stanowi 8,29% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]


    Liczba mieszkańców Kobyłki w latach 1995-2017
    Źródło: GUS

Dane z 30 czerwca 2004[3]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17 075 100 8977 52,6 8098 47,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
215,5 113,3 102,2
Piramida wieku Zielonka.png
W oparciu o dane GUS[9].

Zabytki[edytuj]

Dom Pomocy Społecznej
  • Kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej z lat 1936–1939[10].
  • Dom Pomocy Społecznej (dawne schronisko dla nauczycielek) z 1902 roku – neogotycki, dwupiętrowy budynek projektu Stefana Szyllera, usytuowany na wydmie, wśród terenu parkowego ze stawem. W okresie powstania listopadowego w ówcześnie stojącym w tym miejscu budynku szyto mundury dla wojsk polskich.
  • Skwer Armii Krajowej wraz z pomnikiem Żołnierzy Armii Krajowej i rozstrzelanych mieszkańców[11]. (W tym miejscu celebrowane są oficjalne, zielonkowskie uroczystości patriotyczne, takie jak Święto Konstytucji 3 Maja, obchody wybuchu Powstania Warszawskiego czy Święto Niepodległości)
  • Zabudowa letniskowa przy ulicy Kolejowej 11 (Najprawdopodobniej jeden z najstarszych budynków w mieście - jego powstanie szacuje się na drugą połowę XVIII wieku)
  • Tablica "Wypędzonych" przy ulicy Mickiewicza.
  • Muzeum Zielonki (dawna siedziba policji i władz gminy)
Zabytki wpisane do rejestru KOBiDZ[12]
  • Willa z ogrodem, drewniano-murowana, XIX/XX, po 1930 r. przy ul. Sienkiewicza 20 (nr rej. 1441-A z 2.08.1990)
Skwer Armii Krajowej

Położenie[edytuj]

Miasto w centralnej Polsce, w aglomeracji warszawskiej, około 13 km na północny wschód od centrum Warszawy. Położone na Nizinie Środkowomazowieckiej, w Kotlinie Warszawskiej, między Wysoczyzną Ciechanowską od wschodu i Wysoczyzną Siedlecką od południowego wschodu.

Sąsiednie gminy[edytuj]

Dębe Wielkie, Halinów, Kobyłka, Marki, Poświętne, Stanisławów, Sulejówek, m.st. Warszawa, Wołomin, Ząbki.

Przyroda[edytuj]

Glinianki zimą
Staw przy Domu Pomocy Społecznej

Gmina Zielonka należy do Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Właściwym dla Zielonki jest Nadleśnictwo Drewnica, wchodzące w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Warszawskie”.

Na terenie gminy częściowo znajdują się rezerwaty przyrody:

W gminie zarejestrowano 86 drzew – pomników przyrody:

Wody powierzchniowe płynące:

Wody powierzchniowe stojące:

Historia[edytuj]

Początki[edytuj]

Osadnictwo na terenie Równiny Praskiej rozpoczęło się w epoce mezolitu (8000-4000 p.n.e.). Jego ślady znaleziono m.in. w okolicy Zielonki w Siwkach i Maciołkach. W drugiej połowie X wieku tereny, na których leży miasto, stanowiły własność książęcą i podlegały administracyjnie grodowi zbudowanemu w czasach Siemiomysła (ojciec Mieszka I) w pobliżu Starego Bródna.

W tym samym czasie przy drodze wiodącej od traktu do karczmy Mokry Ług powstała wieś opisywana na mapach jako Zielonka, a już przed 1920 rokiem nazywana Zielonką Bankową. Ciężko ustalić, czy jej ludność wliczona została w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i Litwy z 1895 roku do ogólnej liczby 40 mieszkańców miejscowości nazywanej "Folwark Zielonka alias nutka". Do folwarku należało wtedy 195 mórg ziemi wraz z 45 morgami lasu.

Wzrost liczby mieszkańców sprawił potrzebę wzniesienia kościoła i utworzenia własnej parafii. Inicjatorem tej idei był ks. Bolesław Jagiełłowicz, kapelan Schroniska dla Nauczycieli. Dzięki jego staraniom w 1936 r. powstał komitet budowy a teren ofiarowała rodzina Kulczyckich. W 1938 roku ukończono prezbiterium, a w 1939 utworzono parafię.

Wydarzenia historyczne[edytuj]

W pobliżu i na terenie gminy, w październiku 1794 roku, podczas insurekcji kościuszkowskiej odbyła się Bitwa pod Kobyłką[13]. W 1862 Zielonka uzyskała połączenie kolejowe z Warszawą[13]. W sierpniu 1920 roku polscy żołnierze pokonali Armię Czerwoną, powstrzymując pochód komunizmu na zachód (Bitwa Warszawska)[13]. Polegli w tej bitwie zostali pochowani na cmentarzu w Ossowie.

Na początku kampanii wrześniowej stacjonował tu III/1 dywizjon myśliwski Brygady Pościgowej. W czasie II wojny światowej na terenie gminy miały miejsce egzekucje, dziś upamiętnione pomnikami. Jednym z nich jest pomnik ku czci rozstrzelanych przez Niemców 11 listopada 1939 roku harcerzy i mieszkańców Zielonki[13]. Mord ten był odwetem Niemców za rozwieszenie na terenie Zielonki plakatów z tekstem „Roty” Marii Konopnickiej[13]. Usytuowane w południowo-zachodniej części gminy miejsce kaźni otaczane jest szczególną czcią przez harcerzy. O okolicznościach zbrodni opowiada nakręcony przez zielonkowskich harcerzy film pt. 11 listopada. Kolejnym jest oddalony o około 1 km od cmentarza punkt nieopodal Jeziora Czarnego, gdzie 31 lipca 1944 roku Niemcy rozstrzelali około 60 mieszkańców Marek, Pustelnika i Zielonki.

Podział administracyjny[edytuj]

Obecna Zielonka w końcu lat dwudziestych rozdzielona została na trzy części : Zielonka Letnisko, Zielonka Bankowa i Zielonka Centralna.

W okresie międzywojennym obszar Zielonki należał do gminy Marki w powiecie warszawskim. W jej skład wchodziły wsie: Drewnica i Pustelnik Struga, kolonie: Czarna Struga, Czerwony Dwór, Drewnica, Halberówka, Henryków, Horowa Góra, Nowa Zielonka, Osinki, Piotrówka, Pustelnik D, Rogaczówka, Rościszewo, Struga, Szpitalna Drewnica, Zieleniec, Zielonka Bankowa, Zielonka Letnisko i Poligon Wojskowy oraz folwark Nutka Zielonka i Nadleśnictwo Drewnica[14].

W latach 1948–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Zielonka[15]. 1 stycznia 1956 roku Zielonka otrzymała prawa osiedla[16] a 30 grudnia 1960 roku prawa miejskie[17].

Edukacja[edytuj]

Miejskie Gimnazjum im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego

Szkoły podstawowe[edytuj]

Gimnazja[edytuj]

  • Miejskie Gimnazjum im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego (w którego skład od 1 września 2017 roku wchodzić będzie Szkoła Podstawowa nr 4 im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego)[18]
  • Szkoła Aktywności Twórczej Niepubliczne Gimnazjum w Zielonce

Szkoły średnie i policealne[edytuj]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Władze miasta[edytuj]

W roku 1990 burmistrzem Zielonki został Jan Olszowski. W latach 1998-2002 burmistrzem był Stefan Stępkowski. W 2002–2010 - Adam Łossan. W drugiej turze wyborów samorządowych 5 grudnia 2010 na stanowisko burmistrza został wybrany Grzegorz Dudzik, osiągając wynik 55% głosów[20]. Urząd burmistrza piastuje do dziś przez drugą kadencję.

Ludzie związani z Zielonką[edytuj]

Komunikacja[edytuj]

Zielonka jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym.

Drogi[edytuj]

Budowany węzeł "Zielonka" na skrzyżowaniu trasy S8 (Obwodnicy Marek) i DW631 na granicy Marek i Zielonki

W Zielonce krzyżują się drogi wojewódzkie:

W październiku 2017 zakończy się budowa odcinka trasy S8 Marki - Radzymin, do którego dostęp zapewniać będzie węzeł "Zielonka" na skrzyżowaniu z DW 631, położony na granicy Marek i Zielonki. Ponadto na terenie miasta znajduje się krótka droga wojewódzka nr 625 łącząca drogę wojewódzką 634 ze stacją kolejową. Przez południowo-wschodnie krańce obszaru miasta przebiega również droga wojewódzka nr 637.

Przejazd pod torami na ulicy Kolejowej

Po modernizacji ulicy Kolejowej pod torami kolejowymi przebiega przejazd dla aut oraz węższy chodnik dla pieszych.

Kolej[edytuj]

Zielonka leży przy ważnych liniach kolejowych. Pociągi kursują w kierunkach:

W obrębie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: węzłowa Zielonka i Zielonka Bankowa.

Transport miejski[edytuj]

Przez terytorium Zielonki (strefa 2. ZTM) wyznaczona jest trasa linii N62 autobusów nocnych, o przebiegu Dworzec Centralny w Warszawie - Ząbki - Zielonka – Osiedle Niepodległości w Wołominie oraz dwie linie lokalne - linia LZ-1 w relacji Marki (CH Marki) - Zielonka – Warszawa (ul. Mokry Ług) oraz linia LZ-2 w relacji Marki (CH Marki) - Zielonka (ul. 11 listopada).

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2017 r.). [dostęp 3 listopada 2017].
  3. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. GUS ze spisu 2011 [1].
  5. Minister nauki wsparła projekt centrum badań napędów lotniczych. Wirtualny Nowy Przemysł – Serwis Logistyka. Transport, logistyka, firmy kurierskie.
  6. O projekcie / Polonia Aero / Sites / Home - Avioaero, poloniaaero.avioaero.com [dostęp 2017-02-22] (pol.).
  7. Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonce, biblioteka.zielonka.pl [dostęp 2017-06-12] (pol.).
  8. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  9. http://www.polskawliczbach.pl/Zielonka
  10. Historia parafii w Zielonce.
  11. Zielonka.pl > Symbolicznie nadano nazwę Skwerowi Armii Krajowej, zielpl13.pro-linuxpl.com [dostęp 2017-02-22].
  12. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa mazowieckiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6 września 2014]. s. 180.
  13. a b c d e f g Tadeusz Glinka, Marian Kamiński, Marek Piasecki, Krzysztof Przygoda, Andrzej Walenciak: Mazowsze Północne. Warszawa: Sport i Turystyka, 1998, s. 276. ISBN 83-7200-144-8.
  14. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 czerwca 1939 r. o rozciągnięciu przepisów policyjno-budowlanych dla gmin miejskich na niektóre osiedla gmin wiejskich na obszarze województwa warszawskiego, Dz.U. z 1939 r. Nr 62, poz. 408
  15. Dz.U. z 1948 r. Nr 5, poz. 37
  16. Dz.U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299
  17. Dz.U. z 1960 r. Nr 60, poz. 345
  18. Szkoła Podstawowa NR 4, www.gmzielonka.edu.pl [dostęp 2017-06-12] (pol.).
  19. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  20. Wizualizacja wyborów samorządowych 2010 na terenie gminy Zielonka.
  21. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-21].
  22. Medalistka Zosia Klepacka: Media czasami robią nam sieczkę z mózgu. Hip-hop jest lepszy, bo mówi całą prawdę [wywiad], „naTemat.pl” [dostęp 2017-07-21] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj]