Anschluss

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Anschluss Austrii)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niemieccy i austriaccy celnicy demontujący słup graniczny, 15 marca 1938
Kartka do głosowania w referendum z 10 kwietnia 1938

Anschluss[1][2][3] (niem. Anschluß ’przyłączenie’), także anszlus[a]aneksja terytorium państwowego Federalnego Państwa Austriackiego przez Rzeszę Niemiecką (III Rzeszę) dokonana w 1938 z pogwałceniem traktatu wersalskiego (1919)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dążenia do przyłączenia po I wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Do połączenia obu krajów dążyły różne siły polityczne po obu stronach granicy już po I wojnie światowej, jednak zwycięskie mocarstwa, obawiając się wzmocnienia Niemiec, zakazały tego w narzuconych obu państwom traktatach pokojowych (traktat wersalski, traktat pokojowy z Austrią).

W 1931 próbowano połączyć oba państwa unią celną, co nie udało się wskutek sprzeciwu zachodnich mocarstw.

Do idei przyłączenia Austrii wrócił Adolf Hitler po objęciu władzy w Niemczech. Do pierwszej, nieudanej próby, doszło w roku 1934.

Przewrót hitlerowski w Austrii[edytuj | edytuj kod]

W początku 1938 rząd i prezydent Austrii stawili opór przejęciu władzy przez miejscowych hitlerowców. Kanclerz Kurt Schuschnigg 9 marca 1938 ogłosił rozpisanie na 13 marca referendum, w którym Austriacy mieliby się wypowiedzieć na temat przyszłości swego kraju. W tej sytuacji na polecenie Hitlera 12 marca 1938 Wehrmacht wkroczył do Austrii (plan „Otto”). Tego też dnia do Wiednia przybył sam Adolf Hitler. Urząd kanclerza objął Arthur Seyss-Inquart, któremu następnego dnia prezydent Wilhelm Miklas przekazał także swoje obowiązki. 13 marca niczym nieskrępowani naziści austriaccy ogłosili zatwierdzoną następnie przez Hitlera ustawę, która włączała Austrię do Wielkiej Rzeszy jako Marchię Wschodnią (Ostmark).

Niemcy zaangażowali do akcji zajęcia Austrii około 105 tys. żołnierzy Wehrmachtu, 35–40 tys. SS-manów oraz policjantów i jednostki lotnicze (łącznie 180–200 tys. ludzi)[4].

Referendum w Niemczech i Austrii[edytuj | edytuj kod]

Aby ostatecznie przypieczętować „zjednoczenie” Austrii z Rzeszą, Hitler wyznaczył na 10 kwietnia 1938 plebiscyt (referendum). Ludność Niemiec i Austrii odpowiadała w nim na pytania: „Czy zgadzasz się z połączeniem Rzeszy Niemieckiej z Austrią?” i „Czy zgadzasz się z listą przedstawioną przez naszego führera Adolfa Hitlera?”. Według oficjalnego komunikatu ogłoszonego 11 kwietnia 1938 na „tak” oddano w Niemczech 99% głosów, zaś w Austrii – 99,7%. Wielkie Niemcy zostały uznane m.in. przez Wielką Brytanię i Francję.

Następstwa przyłączenia Austrii[edytuj | edytuj kod]

W wyniku Anschlussu Austrii Niemcy uzyskali granice z jej dotychczasowymi sąsiadami: Węgrami, Jugosławią, Włochami i Liechtensteinem. Czechosłowacja znalazła sie praktycznie w niemieckich kleszczach, co znacząco pogorszyło jej sytuację strategiczną i ułatwiło aneksję Sudetenlandu w X 1938. Przedłużeniu uległa również granica Niemiec ze Szwajcarią.
W rękach Rzeszy Niemieckiej znalazły się znaczące jakościowo austriackie firmy (np. Steyr Puch AG) i uzbrojenie warte ok. 500 mln RM, a z żołnierzy armii austriackiej (Österreichisches Bundesheer) stworzyli dwie dywizje piechoty (44. i 45.), 4 Dywizję Lekką i dwie dywizje górskie (2. i 3.).

Delegalizacja połączenia państw[edytuj | edytuj kod]

Deklaracja Moskiewska podpisana 30 października 1943 podczas konferencji moskiewskiej przez cztery sprzymierzone mocarstwa: Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Republikę Chińską zawierała m.in. punkt mówiący o tym, że przyłączenie Austrii było nielegalne, a Austria zostanie przywrócona jako niepodległe państwo, co ostatecznie miało miejsce w austriackim traktacie państwowym z 15 maja 1955.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Forma anszlus podawana jest jako zalecana przez Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Edmund J. Osmańczyk: Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1982, s. 37. ISBN 83-214-0092-2.
  2. Henry Kissinger: Dyplomacja. Warszawa: Philip Wilson, 1996, s. 305, 335, 414. ISBN 83-85840-75-3.
  3. Norman Davies: Europa: rozprawa historyka z historią. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 1998, s. 1048. ISBN 83-7006-226-1.
  4. Bogusław Wołoszański Tajna wojna Stalina, wyd. 1999, str. 38

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Zgórniak: Przygotowania wojenne hitlerowskich Niemiec w dobie „Anschlussu” Austrii (XI 1937 – III 1938), w: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” (nr) 140: Prace Historyczne z. 17, 1966, s. 183-204.