Atolowczyk rdzawopierśny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Atolowczyk rdzawopierśny
Pampusana ferrugineus[1]
(Forster, 1844)
Ilustracja
Ilustracja z 1774 autorstwa Georga Forstera przedstawiająca samicę
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd gołębiowe
Rodzina gołębiowate
Podrodzina trerony
Rodzaj Pampusana
Gatunek atolowczyk rdzawopierśny
Synonimy
  • Columba ferruginea Forster, 1844
  • Alopecoenas ferrugineus (Forster, 1844)
  • Gallicolumba ferruginea (Forster, 1844)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Atolowczyk rdzawopierśny[3] (Pampusana ferrugineus) – wymarły gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Występował endemicznie na wyspie Tanna znajdującej się w terytorium Vanuatu; znany tylko z opisu sporządzonego przez Johanna Reinholda Forstera oraz jednej ilustracji autorstwa jego syna, Georga Forstera – obaj odwiedzili wyspę w 1774 roku jako uczestnicy drugiej wyprawy Jamesa Cooka.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Reinhold Forster w 1775 roku, jednak jego pracę opublikowano pośmiertnie dopiero w 1844 roku[4]. Opis dotyczył jedynie wyglądu upierzenia. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Columba ferruginea[5]. W 1829 roku Johann Georg Wagler, w oparciu o notatki Forstera, sporządził opis naukowy ptaka, i to on czasem uznawany jest za autora pierwszego opisu, gdyż jego praca została opublikowana wcześniej[4]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza atolowczyka rdzawopierśnego w rodzaju Pampusana[6], inni autorzy umieszczają go w rodzaju Alopecoenas, a jeszcze wcześniej zaliczano go do rodzaju Gallicolumba[4].

Rdzenni mieszkańcy Tanny posługujący się językiem południowotannańskim nazywali te ptaki Máhk[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość jego ciała wynosiła około 27 cm. Posiadał rdzawobrązową głowę z czarnym dziobem, żółtawą tęczówką. Poza tym miał fioletowoczerwony grzbiet, ciemnozielone skrzydła, szary brzuch i czerwone nogi. Jego pierś porastały pióra rdzawobrązowe, a lotki w I rzędzie były brązowoszare z wąskimi oraz jasnymi krawędziami[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Według niemieckojęzycznej notatki Forstera (nie była zawarta w angielskim i włoskim przekładzie książki o jego podróży) holotyp odstrzelono w lesie[7].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje gatunek za wymarły[8]. Gatunek jest znany wyłącznie z jednej ilustracji wykonanej 17 sierpnia 1774 przez Georga Forstera. Znajdowała się ona w kolekcji Josepha Banksa w latach 1743–1820[9] oraz pojawiła się w spisie rysunków w kolekcji Muzeum Brytyjskiego z 1906[10]. Wymarł nie później niż na początku XIX wieku, a przyczyniły się do tego prawdopodobnie zawleczone na wyspę szczury[4] oraz polowania[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pampusana ferrugineus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Pampusana ferrugineus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Raphinae Wetmore, 1930 (1835) - trerony (Wersja: 2019-07-21). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-03-04].
  4. a b c d Tanna Ground-dove (Alopecoenas ferrugineus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-03-04].
  5. a b Johann Reinhold Forster: Descriptiones animalium quae in itinere ad Maris Australis terras per annos 1772, 1773 et 1774 suscepto. 1844, s. 265–266.
  6. F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Pigeons (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-03-04].
  7. a b Julian P. Hume, Michael Walters: Extinct Birds. A&C Black, 2012, s. 150–151. ISBN 978-1-4081-5861-6. OCLC 778339723. (ang.)
  8. Tanna Ground-dove Alopecoenas ferrugineus. BirdLife International. [dostęp 2 października 2016].
  9. Averil Lysaght. Some eighteenth century bird paintings in the library of Sir Joseph Banks (1743-1820). „Bulletin of the British Museum (Natural History) Historical Series”. 1, 1959. 
  10. The history of the collections contained in the Natural history departments of the British museum. T. 2. Londyn: 1906.