Max von Laue

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Max Theodor Felix von Laue
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 9 października 1879
Pfaffendorf
Data i miejsce śmierci 24 kwietnia 1960
Berlin
Zawód fizyk
Odznaczenia
Pour le Mérite Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki

Max Theodor Felix von Laue (ur. 9 października 1879 w Pfaffendorf koło Koblencji, zm. 24 kwietnia 1960 w Berlinie) – niemiecki fizyk, prekursor analizy rentgenowskiej, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1914) za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego na kryształach, dokonane w roku 1912[1][2]. Jego synem był historyk Theodore von Laue.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był Juliusz von Laue, urzędnik niemieckiej administracji wojskowej, który – z powodu charakteru zatrudnienia – często zmieniał miejsce zamieszkania. Jego syn spędził wczesne dzieciństwo w Brandenburgii i Altonie. Uczęszczał do szkół w Poznaniu (1887–1891, Królewskie Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma, obecnie III Liceum Ogólnokształcące)[3] i w Berlinie, a następnie do protestanckiego gimnazjum w Strasburgu, gdzie profesor Goering zainteresował go naukami ścisłymi. W roku 1898 odbył służbę wojskową, a w następnych latach studiował na uniwersytetach w Strasburgu, Getyndze (BS w roku 1904), Monachium (jeden semestr). Doktorat w dziedzinie matematyki i fizyki uzyskał w roku 1903 na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie, gdzie zajmował się badaniami do roku 1904[1][2].

Był w latach[1][2]:

1
2
3
Obraz Lauego na kliszy, schemat powstawania dyfraktogramu (układ regularny)
oraz Max von Laue (pierwszy od prawej) w towarzystwie W. Nernsta, A. Einsteina, M. Plancka i R. Millikana

Był uczniem lub współpracownikiem wybitnych naukowców, między innymi matematyka Davida Hilberta oraz fizyków: Alberta Einsteina, Maxa Plancka i Arnolda Sommerfelda. Nagrodę Nobla otrzymał w roku 1914 za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego w kryształach, dokonane w roku 1912. Należał do grupy naukowców, którzy wnieśli istotny wkład do wiedzy na temat wpływu pola magnetycznego na nadprzewodnictwo[1][2].

Gdy w Niemczech rozpoczął się okres nazizmu, von Laue wystąpił z otwartą krytyką postawy rządu wobec tak zwanej fizyki żydowskiej (reprezentowanej, między innymi, przez Einsteina) i nie zerwał kontaktów z izolowanymi kolegami Żydami. W czasie II wojny światowej odmówił pracy w nazistowskim programie rozwoju broni jądrowej – zajął się pisaniem książki na temat historii fizyki[2][4].

Po zakończeniu wojny został aresztowany, wraz z dziewięcioma innymi naukowcami niemieckimi, podejrzanymi o udział w realizacji programu nuklearnego, i był więziony przez niemal rok w Farm Hall w Anglii (operacja Epsilon; zainstalowany w Godmanchester podsłuch miał dostarczyć aliantom informacji o stopniu zaawansowania realizacji programu). W tym czasie napisał pracę na temat absorpcji promieniowania rentgenowskiego[2].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Jest autorem książek[2]:

  • Das Relativitätsprinzip (The Theory of Relativity, 1911)
  • Die Theorien der Radiologie (The Theories of Radiology, 1925)
  • Röntgenstrahl-Interferenzen (X-Ray Interferences, 1941)
  • Geschichte der Physik (History of Physics, 1943)
  • Theorie der Supraleitung (Theory of Superconductivity, 1947)
  • Materiewellen und ihre Interferenzen (Matter Waves and Their Interference, 1948)
  • Gesammelte Schriften und Vorträge (Collected Writings & Lectures, 1961)

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Poza Nagrodą Nobla (1914) otrzymał[2]:

Był członkiem licznych towarzystw naukowych, do których należą[2]:

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

DBP 1979 1021 Max von Laue Röntgenstrahl-Beugung am Kristallgitter.jpg
Nagrobek na cmentarzu StadtfriedhofGetyndze

Dowodem pamięci o jego zasługach jest stosowanie pojęć „metoda Lauego”, „obraz Lauego” (dyfraktogram Lauego, lauegram). Jego nazwisko upamiętnia również planetoida von Laue i krater księżycowy, Laue Crater  28,0°N 96,7°W/28,000000 -96,700000 (średnica 87 km)[2].

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Max von Laue ożenił się w roku 1910 z Magdaleną Degen. Był entuzjastycznym użytkownikiem samochodów; lubił szybką jazdę. Dnia 7 kwietnia 1960 roku doszło w Berlinie do kolizji z motorowerem. Rowerzysta zmarł na miejscu, a von Laue 17 dni później. Został pochowany na cmentarzu Stadtfriedhof w Getyndze, na którym są pochowani również inni laureaci Nagrody Nobla: Max Born, Otto Hahn, Walther Nernst, Max Planck, Otto Wallach, Adolf Windaus, Richard Zsigmondy[5].

Przypisy

  1. a b c d Max von Laue - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Physics 1914 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-04-15]., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1915, Concerning the Detection of X-ray Interferences
  2. a b c d e f g h i j Max von Laue (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-04-15].
  3. Daina Kolbuszewska: Noblista Max von Laue był uczniem poznańskiego gimnazjum (pol.). W: Kraj > Informacje z regionów [on-line]. wiadomosci.gazeta.pl, 2005-10-21. [dostęp 2015-02-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-16)].
  4. History Of Physics (ang.). W: Wersja zdigitalizowana (wyd. I: Geschichte der Physik,1943) [on-line]. Academic Press Inc, 1950. [dostęp 2014-04-16].
  5. Der Nobelpreis und das Ehrenmal "Nobel-Rondell" auf dem Stadtfriedhof (niem.). City of Göttingen. [dostęp 2014-04-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]