Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy grupy operacyjnej z 1939. Zobacz też: Grupę Poleską.
Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939
Polozenie 17 09 1939.png
Polozenie 17 09 1939 t.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png
Cmentarz w Turzystwie

Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” (SGO „Polesie”) – wyższy związek taktyczny Wojska Polskiego II RP, improwizowany w czasie kampanii wrześniowej 1939.

Geneza[edytuj]

W wyniku rozkazu ze Sztabu Naczelnego Wodza z 9 września dowódca Okręgu Korpusu Nr IX Brześć gen. bryg. Franciszek Kleeberg rozpoczął, głównie na bazie ośrodków zapasowych 20 i 30 DP, organizowanie obrony Polesia na linii rzek Muchawiec-Prypeć, od Brześcia po wschodnią granicę państwa, ze stanowiskiem dowodzenia w Pińsku.

Zadaniem „wojsk Obrony Polesia” było ubezpieczenie Frontu Północnego (odcinek Bugu od Brześcia do Hrubieszowa) przed głębokim obejściem od wschodu. Wypełniając je, podjęły walkę z nacierającym z północy niemieckim XIX KPanc (3 DPanc, 2 i 20 DPZmot oraz przydzielona do korpusu 10 DPanc): zgrupowanie „Brześć” broniło 14–16 września twierdzy brzeskiej (w nocy z 16 na 17 września wycofało się w kierunku Terespola i straciło kontakt z resztą wojsk gen. Kleeberga), a zgrupowanie „Kobryń” 16–18 września walczyło na przedpolach Kobrynia.

Przebieg działań[edytuj]

Po agresji sowieckiej w dniu 17 września generał Kleeberg początkowo próbował wykonać rozkaz Naczelnego Wodza o przejściu polskich wojsk do Rumunii lub na Węgry, przemieszczając swe oddziały w rejon Kowla. W tym samym dniu, 17 września do jego oddziałów dołączyła Podlaska Brygada Kawalerii. Po 22 września, pozbawiony łączności z wyższym dowództwem, zdecydował się jednak podjąć marsz z odsieczą okrążonej Warszawie. Jego wojsko złączyło się 26 września z nowo utworzonym w rejonie Małoryty zgrupowaniem „Brzoza”. W dniu 27 września połączone oddziały przeprawiły się przez Bug w rejonie Włodawy. 28 września nastąpiło połączenie z Dywizją Kawalerii „Zaza”, razem z reorganizacją zgrupowania w SGO „Polesie” (wcześniej stosowano nazwy „Grupa Poleska” i „Grupa Operacyjna gen. Kleeberga”). Wobec dysponowania niedostateczną ilością amunicji, gen. Kleeberg rozkazał grupie „Polesie” marsz na Dęblin w celu zdobycia Głównej Składnicy Uzbrojenia Nr 2 w Stawach. 28 września do zgrupowania dotarła wiadomość o kapitulacji Warszawy, więc Kleeberg zdecydował się dalej przebijać na zachód i prowadzić działania partyzanckie, bazując w dużych kompleksach leśnych. Jego grupa w dniach 29–30 września stoczyła zwycięskie walki z oddziałami sowieckimi pod Jabłoniem i Milanowem.

Po 2 października zgrupowanie to toczyło walki w rejonie KockRadzyńŁuków z niemieckim XIV KZmot (13 DPZmot i 29 DPZmot). Ostatni bój stoczony został 5 października pod Wolą Gułowską, gdy to Brygada Kawalerii „Edward” wyszła na tyły 13 DPZmot, a 60 DP przełamała obronę jego lewego skrzydła. Mimo tego taktycznego zwycięstwa, gen. Kleeberg postanowił kapitulować wskutek wyczerpania się amunicji, rozpoczynając rokowania po południu 5 października. Wymiana ognia z wojskami niemieckimi trwała do godz. 1:00 w nocy 6 października, około godziny 2:00 parlamentariusze polscy przekazali uzgodniony akt kapitulacji, zaś o 10:00 tego samego dnia, po wysłuchaniu pożegnalnego rozkazu Franciszka Kleeberga, rozpoczęto składanie broni przed Niemcami.

 Osobny artykuł: Bitwa pod Kockiem (1939).

Skład[edytuj]

Według rozkazu z 11 września w skład zgrupowania miały wejść oddziały znajdujące się w obrębie OK IX:

14 września ustalił się następujący skład:

  • zgrupowanie „Kobryń” (siedem batalionów piechoty) – dowódca płk Adam Epler
  • zgrupowanie „Brześć” (pięć batalionów piechoty, dwie kompanie czołgów lekkich, dwa pociągi pancerne) – dowódca gen. bryg. Konstanty Plisowski
  • zgrupowanie „Drohiczyn Poleski” (trzy bataliony piechoty) – dowódca ppłk Kazimierz Gorzkowski
  • zgrupowanie „Jasiołda” (batalion piechoty) – dowódca ppłk. Wilhelm Paszkiewicz (od 14 września), zastępca mjr Ludwik Rau
  • Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej.

Wskutek reorganizacji z 27 września w skład zgrupowania wchodziły:

30 września dołączyły jeszcze resztki 135 pp rez.

Wszystkie jednostki miały niepełne stany liczebne. Liczebność SGO „Polesie” wynosiła około 20.000 ludzi. Oddziały utrzymywały wysokie morale, żołnierze byli zaprawieni w bojach, szczególnie w 60 DP i w kawalerii.

Bibliografia[edytuj]

  • Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, ISBN 83-222-0377-2.
  • Jan Wróblewski, Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 978-83-11-07659-4.