14 Wielkopolska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 14 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 14 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 14.
14 Dywizja Piechoty
Ilustracja
Sztandar ofiarowany 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty po bitwie warszawskiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolska
Tradycje
Rodowód 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich
Dowódcy
Pierwszy gen. Filip Stanisław Dubiski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Poznań (sztab)
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Armia Poznań
Grupa Operacyjna „Koło”
Gen. Daniel Konarzewski i sztab 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Wojna polsko-bolszewicka 1920

14 Wielkopolska Dywizja Piechoty (14 DP) – wielka jednostka piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie dywizji[edytuj | edytuj kod]

14 Dywizja Piechoty została zorganizowana w styczniu 1919 w składzie Wojsk Wielkopolskich, jako 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Organizatorem dywizji i jej pierwszym dowódcą został gen. por. Filip Stanisław Dubiski.

19 stycznia 1919 r. w Poznaniu płk Daniel Konarzewski przystąpił do formowania 1 pułku Strzelców Wielkopolskich.

14 lutego 1919 r. w Biedrusku płk Arnold Szylling przystępuje do organizowania 3 pułku Strzelców Wielkopolskich.

16 marca 1919 r. z dwunastu kompanii Grupy Zachodniej pod dowództwem ppor. Antoniego Nieboraka utworzono 2 pułk Strzelców Wielkopolskich.

6 marca 1919 w Gnieźnie płk Oskar Brezany rozpoczął formowanie 4 pułku Strzelców Wielkopolskich.

1 kwietnia 1919 r. utworzono II Batalion Telegrafistów Wielkopolskich, a w jego składzie, 10 kwietnia 1919 r. 1 Kompanię Telegrafistów, we wrześniu 1919 r. przemianowaną na 14 Kompanię Telegrafistów.

23 kwietnia 1919 roku przystąpiono do organizacji 2 Batalionu Saperów Wielkopolskich.

28 maja 1919 w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej. Pułk utworzono z połączenia II dywizjonu 1 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej i II dywizjonu 2 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W lipcu 1919 w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 Pułku Artylerii Polowej. Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 Pułku Artylerii Polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 Pułku Artylerii Polowej. 8 sierpnia 1919 pod Zasławiem ppłk Kędzierski zostaje śmiertelnie ranny.

7 września 1919 I dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, przemianowany na 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wyjechał na front litewsko-białoruski, gdzie wszedł w skład grupy płk Jaźwińskiego i uczestniczył w walkach o Połock. 19 października 1919 dywizjon został podporządkowany dowódcy 14 DP.

10 grudnia 1919 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 14 Dywizję Piechoty, a podporządkowane jednostki odpowiednio na:

Bitwa o granice 1920.png
  • 2 Batalion Saperów Wielkopolskich – 14 Batalion Saperów Wielkopolskich
  • 14 Kompania Telegrafistów Dywizyjna

W styczniu 1920 55 pułk Piechoty Wielkopolskiej został przemianowany na 55 Poznański pułk piechoty.

6 grudnia 1920 na polach pod Zelwą Józef Piłsudski udekorował sztandary pułków piechoty 14 DP i trąbkę honorową pułku artylerii polowej Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.

Dywizja w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny polsko-rosyjskiej przystąpiono do demobilizacji i przeformowania z etatów wojennych na pokojowe. Równocześnie dokonano zmian w dyslokacji i składzie wielkich jednostek piechoty. Liczbę dywizji zwiększono do 30. Zlikwidowano brygady piechoty i artylerii oraz dywizyjne pododdziały broni i służb. W nowej (pokojowej) strukturze każda dywizja posiadała 3 pułki piechoty i jeden pułk artylerii polowej. W związku z powyższym ze składu 14 DP wyłączono 56 pułk Piechoty Wielkopolskiej i podporządkowano go dowódcy 25 DP.

24 grudnia 1920 55 Poznański pułk piechoty]] powrócił do Krotoszyna.

2 sierpnia 1921 14 batalion Saperów Wielkopolskich został wcielony do 7 pułku saperów.

W sierpniu 1921 zlikwidowano 14 kompanię telegrafistów, a na jej bazie utworzono 5 kompanię VII batalionu 3 pułku łączności.

23 października 1921 55 Poznański pułk piechoty przybył z Krotoszyna do Leszna i Rawicza (III batalion).

2 listopada 1921 14 dywizjon artylerii ciężkiej Wielkopolskiej został wcielony do 7 pułku artylerii ciężkiej stacjonującego w Poznaniu na Sołaczu jako I dywizjon. 26 stycznia 1923 I/7 pac został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.

Ustalony w 1921 skład dywizji nie uległ zasadniczym zmianom do 1939 roku.

W latach 1921-1926 14 DP była podporządkowana pod każdym względem dowódcy Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu, który w czasie wojny przewidziany był na dowódcę armii. W latach 1926–1939 uprawnienia dowódcy okręgu zostały ograniczone do spraw związanych z dyscypliną i bezpieczeństwem, mobilizacją oraz administrowaniem rezerwami ludzkimi i zwierząt, zaopatrywaniem i administrowaniem zasobami materiałowymi. W tym samym okresie kontrolę wyszkolenia dywizji powierzono inspektorom armii, gen. dyw. Gustawowi Orlicz-Dreszerowi, a od 1936 gen. bryg. Tadeuszowi Kutrzebie (do czasu awansu do stopnia generała dywizji występował jako generał do prac przy GISZ).

W maju 1926 57 pp pod dowództwem ppłk. Wincentego Rutkiewicza i 58 pp pod dowództwem ppłk. Lucjana Ruszczewskiego, liczące łącznie 1032 żołnierzy (52 oficerów, 5 chorążych, 173 podoficerów i 807 szeregowych) wzięły czynny udział w walkach w Warszawie. Zginęło wówczas 7 podoficerów i 10 szeregowych z obu pułków, a rannych zostało 9 oficerów oraz 102 podoficerów i szeregowców.

W założeniach planu operacyjnego "Wschód" 14 DP wraz z innymi jednostkami stacjonującymi na terenie OK nr VII stanowiła odwód główny Naczelnego Wodza.

W 1931 utworzono 14 kompanię telegraficzną, a 14 pułk artylerii polowej Wielkopolskiej przemianowano na 14 pułk artylerii lekkiej Wielkopolskiej.

W dniach 25 i 26 sierpnia 1934 roku na terenie obozu ćwiczeń w Biedrusku miały się odbyć uroczystości XV lecia dywizji, jednakże święto to zostało odwołane. Korpus oficerski 14 DP zebrane fundusze przeznaczył na pomoc powodzianom w Małopolsce [2].

W grudniu 1936 r. przy 15 pułku Ułanów Poznańskich zorganizowano Rejon Przysposobienia Wojskowego Konnego ("Krakusów"), jako jednostkę mobilizującą szwadron kawalerii dywizyjnej nr 14 dla 14 DP. Komendantem rejonu został rtm. Mieczysław Żniński. W styczniu 1938 na ewidencji Rejonu PWK pozostawało 148 przedpoborowych i 56 rezerwistów z powiatów jarocińskiego, poznańskiego, śremskiego i średzkiego. W marcu 1938 komenda rejonu została wyposażona w samochód Fiat 508 III/W Łazik. 1 kwietnia 1939 komenda została przemianowana na Komendę Rejonu PWK ("Krakusów") przy 14 DP i włączona do etatu dowództwa dywizji.

28 czerwca 1937 r., w czasie wizyty w Polsce, Król Rumunii Karol II objął honorowe szefostwo 57 pp[3]. Od tego dnia pułk nosił nazwę 57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej Karola II Króla Rumunii.

Nieoficjalnym patronem 58 pp był Bolesław Chrobry stąd często posługiwano się nazwą – 58 Pułk Piechoty Wielkopolskiej Króla Bolesława Chrobrego.

23 marca 1939 r. Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Edward Śmigły-Rydz podporządkował 14 DP pod względem operacyjnym gen. dyw. Tadeuszowi Kutrzebie, inspektorowi armii wyznaczonemu na stanowisko dowódcy Armii "Poznań".

Na początku czerwca 1939 r. dowódca armii podporządkował: 7 pułk strzelców konnych dowódcy 14 DP, a 55 pp dowódcy Wielkopolskiej BK.

Dowódca piechoty dywizyjnej, płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński został wyznaczony na stanowisko dowódcy 13 DP.

Dywizja w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

24-27 sierpnia 1939 14 DP przeprowadziła mobilizację. Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" wystawiono wszystkie, przewidziane etatem, dywizyjne pododdziały broni i służb:

  • Dowództwo 14 DP zmobilizowało:
    • sąd polowy nr 14,
  • 57 pp Wlkp. zmobilizował:
    • 71 kompania karabinów maszynowych przeciwlotniczych typ B,
    • 71 kompania kolarzy,
    • 171 kompania asystencyjna,
    • batalion marszowy 55 pp,
    • batalion marszowy 57 pp Wlkp.,
    • uzupełnienie marszowe 71 kompanii kolarzy,
  • 58 pp Wlkp. zmobilizował:
    • 6 batalion strzelców,
    • 71 samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej,
    • 72 kompania kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej,
    • 703 kolumna taborowa parokonna,
    • batalion marszowy 58 pp Wlkp.,
    • uzupełnienie marszowe 71 samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej,
    • ośrodek zapasowy 14 DP w Kutnie i Łęczycy,
  • Komenda Rejonu Przysposobienia Wojskowego Konnego w Poznaniu i 15 Pułk Ułanów Poznańskich zmobilizował:
    • 14 szwadron kawalerii dywizyjnej,
  • 14 pal Wlkp. zmobilizował:
    • 14 samodzielny patrol Meteorologiczny,
    • 701 Pluton Parkowy Uzbrojenia,
    • 704 kolumna taborowa parokonna,
    • 701 warsztat taborowy parokonny,
  • 7 pułk artylerii ciężkiej Wielkopolskiej w Poznaniu zmobilizował m.in.:
    • 14 dywizjon artylerii ciężkiej typ II z 14 plutonem taborowym,
  • 7 dywizjon artylerii przeciwlotniczej w Poznaniu zmobilizował m.in.:
    • 14 bateria przeciwlotnicza motorowa Typ A,
  • 7 Batalion Saperów Wielkopolskich w Poznaniu zmobilizował m.in.:
    • 14 batalion saperów typ IIa (kolumna saperów bez plutonu mostowego),
  • 14 kompania łączności w Poznaniu zmobilizowała:
    • pluton łączności Kwatery Głównej 14 DP,
    • kompania telefoniczna 14 DP,
    • pluton radio 14 DP,
    • drużyna parku łączności 14 DP,
    • stacja radiotelegraficzna nr 4 typ II,
  • 7 dywizjon żandarmerii w Poznaniu zmobilizował m.in.:
    • pluton pieszy żandarmerii nr 14,
  • kadra 7 dywizjonu taborów w Koninie zmobilizowała m.in.:
    • 705 kolumnę taborowa parokonna,
    • 706 kolumnę taborowa parokonna,
    • 707 kolumnę taborowa parokonna,
    • 708 kolumnę taborowa parokonna,
    • 71 kolumnę sanitarna konną,
    • 701 Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II,
    • 702 Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II,
  • 7 szpital okręgowy w Poznaniu zmobilizował m.in.:
    • 701 kompanię Sanitarną,
    • 701 szpital polowy,
    • 701 Zespół Przeciwgazowy,
    • 701 polową kolumnę dezynfekcyjno-kąpielową,
    • 701 polową pracownię bakteriologiczno-chemiczną,
    • 701 polową pracownię dentystyczną,
  • składnica materiału intendenckiego nr 7 w Poznaniu zmobilizowała m.in.:
    • 701 park intendentury typ I,
  • Urząd Pocztowo-Telegraficzny w Łodzi zmobilizował:
    • pocztę polowa KG 14 DP nr 154,
  • Szkoła Podoficerów Piechoty dla Małoletnich nr 2 w Śremie zmobilizowała:
    • 701 kolumnę taborową parokonną,
    • 702 kolumnę taborową parokonną.

Działania bojowe w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Bitwa nad Bzurą
Bitwa bzura 13-09-39.png
Bitwa bzura 14-09-39.png
Bitwa bzura 16-09-39.png
Bitwa bzura 18-09-39.png
Bitwa lomianki 1939.png

Przez pierwsze dni września 1939 r. 14 DP pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Włada znajdowała się w odwrocie wraz z resztą Armii. 6 września stała między Skulskiem a Policami. Dzień później po osiągnięciu Brdowa została zbombardowana, jednakże bez strat. Wieczorem pomaszerowała do lasów na zachód od Krośniewic. 8 września w składzie GO „Koło” dowodzonej przez gen. Edmunda Knolla-Kownackiego zajmowała pozycje wyjściowe w rejonie Strzegocin - Rybie - Bielany, aby następnego dnia wziąć udział w bitwie nad Bzurą, uderzając na Piątek. Następnego dnia wieczorem ruszył szturm. Przełamano opór niemiecki na linii Czarne Pale-Goślub-Piekary. 10 września w południe zdobyto Piątek. W trakcie tych walk został ranny dowódca niemieckiej 30 DP, gen. Kurt von Briesen, a wówczas jego zastępca zarządził odwrót. Oddziały 14 DP posuwały się dalej w walkach po osi Mąkolice-Stryków i do wieczora 12 września osiągnęły linię na południe od Warszawy. Niestety nie mogły posuwać naprzód, ponieważ w decydującym momencie ustało wsparcie ogniowe ze strony 7 dac, którego sztab został rozbity we wsi Mąkolice. W rezultacie w rejonie wsi Pludwiny i Woli Błędowej natarcie dywizji zostało zatrzymane. 12 września 57 pp wsparł Wielkopolską Brygadę Kawalerii podczas nieudanego natarcia na Głowno.

Późnym wieczorem 12 września dywizja otrzymała rozkaz wycofania się. Pragnąc w maksymalnym stopniu wykorzystać ciemności, natychmiast przerwano przygotowania do natarcia i zaczęto pospiesznie organizować odwrót. Dowódca dywizji nakazał odwodowemu 57 pp bez I batalionu, z II/14 pal przejść na południe od Młogoszyna, utworzyć przyczółek i utrzymać przeprawę do chwili przejścia pozostałych oddziałów na północny brzeg rzeki. Artyleria ogólna miała zająć stanowiska na północ od Młogoszyna i być gotowa do wsparcia. Pozostałe pułki miały odskoczyć do Woli Mąkolskiej, a stamtąd odejść przez Piątek – Młogoszyn za Bzurę. Przemarsz 57, 58 pp oraz gros artylerii odbył się stosunkowo szybko i sprawnie. Pod osłoną porannej mgły siły te dotarły do wyznaczonych im rejonów. Jedynie 55 pp i I/14 pal maszerował jeszcze w godzinach dopołudniowych następnego dnia. W czasie przeprawy przez rzekę dopadło go lotnictwo bombowe nieprzyjaciela. Na wyznaczone miejsce przybył dopiero między godz. 14.00 a 15.00[4]. Wczesnym popołudniem 14 DP była ugrupowana następująco[5]:

  • 55 pp z 1I/14 pal stał w rejonie Krzyżanówek – Pawłowice– folwark Jagniątki,
  • 58 pp znajdował się w rejonie Stefanów – Młogoszyn – Micin,
  • 57 pp (bez 1 batalionu) bronił przyczółka dwór Pęcławice – Górki Pęcławskie – Włostowice,
  • reszta artylerii rozwinięta była na północ od Młogoszyna w celu wsparcia obrońców przyczółka,
  • kawaleria dywizyjna rozlokowała się w Łękach Kościelnych,
  • 72 kompania czołgów rozpoznawczych – w rejonie Krzyżanówka,
  • dowództwo dywizji – w Krzyżanowie.

Rozkazem dowódcy GO gen. Knolla-Kownackiego z 13 września 14 DP otrzymała zadanie przegrupowania gros sił do rejonu Dębowa Góra–Bąków–Bogoria, a 58 pp przesunąć na wschód i obsadzić nim Bzurę od Woli Kalkowej do Strugieni. Nad Bzurą od Urzecza do Strugienic stał już jej 1 batalion 57 pp z 4 baterią 14 pal, walczący uprzednio pod rozkazami gen. Abrahama[6].

Po ukończeniu przemarszu, przyczółek w rejonie Młogoszyna uległ likwidacji, a II i III/57 pp wycofały się za Bzurę. Pozostałe oddziały wypoczywały i uzupełniały straty. Po południu gen. Wład otrzymał z grupy operacyjnej zarządzenie wstępne do nocnego marszu. Zabezpieczający przeprawy w Młogoszynie i Orłowie 58 pp, po zluzowaniu przez oddziały 17 DP, miał przesunąć się na wschód i zorganizować obronę na Bzurze w pasie: granica zachodnia folwark Gosławice – Garbów — Stradzew , granica wschodnia Strugienice – Bochen. Wieczorem 14 DP rozpoczęło marsz. Dopiero przed południem następnego dnia gros 14 DP osiągnęło wyznaczony rejon: dowództwo – Tomczyce, 55 pp z 1/14 pal rejon Dębowa Góra – Zakrzew – Wewierz – Emilianów, 57 pp (bez 1 batalionu) i 2/14 pal (bez 4 baterii) Bogoria – Bąków. 58 pp około 6.00 został zluzowany przez 70 pp i przesunął się na wschód, obsadzając Bzurę rejonie Woli Kalkowej i Soboty. Na wschód od 58 pp aż do Strugienic przejść przez Bzurę strzegł I/57 pp z 4 baterią 14 pal[7].

14 września gen. Knoll-Kownacki nakazał dywizji przyjęcie ugrupowania przeciwpancernego. W związku z tym gen. Wład polecił 57 pp przesunąć się nad Słudwię do rejonu Szymanowice – Jackowice – Zduny Kościelne i zorganizować ubezpieczenie przeciwpancerne dywizji od wschodu, oddziałowi rozpoznawczemu dokonać rozpoznania terenu na wschód od Słudwi w ogólnym kierunku na Sochaczew, 55 pp przejść do rejonu Bąków – Bogoria i zająć stanowiska ogniowe frontem na wschód. Wieczorem oddziały znajdowały się na wyznaczonych miejscach. W tym samym czasie z dowództwa grupy operacyjnej nadszedł rozkaz dalszego marszu na wschód do rejonu Chąśno – Błędów – Mastki – Wyborów. W osłonie nad Bzurą pozostać miał oddział wydzielony „Sobota” w składzie: 58 pp z III/14 pal, podlegający bezpośrednio gen. Knollowi-Kownackiemu. W nocy 14 DP ruszyło dalej na wschód[8]. Około 10.15 września oddziały znalazły się na wyznaczonych miejscach: pododdziały rozpoznawcze w rejonie Wicie, 57 pp w rejonie Błędów – Chąśno, 55 pp w rejonie Chąśno II – Mastki – Wyborów, dowództwo dywizji i oddziały specjalne w Złakowie Kościelnym. Dowódca oddziału wydzielonego „Sobota”, ppłk Stanisław Tomiak, zdecydował się bronić wyznaczonego odcinka dwoma batalionami, głównie przeprawy w Sobocie, zachowując jeden batalion w odwodzie. Pododcinek „Sobota” obsadził 3/58 pp, pododcinek „Wola Kalkowa” obsadził II/58 pp. Odwód stanowiła pozostałość 58 pp. Artyleria rozmieszczona w rejonie Kościuszek przygotowana była do bezpośredniego wsparcia pododcinka „Sobota” jedną baterią, na całym odcinku dwiema bateriami[9].

15 września Z powodu przemęczenia żołnierzy gen. Wład postanowił rozpocząć marsz na wschód dopiero o zmroku. 57 pp miał maszerować w dwóch kolumnach po osi Błędów–Litynek–Emilianów, osiągnąć las Emilianów i przygotować się do działania w stronę Bzury. 55 pp miał maszerować po osi Chąśno–Karnków–Wicie–dwór Jeziorko–Szwarocin do rejonu Erminów–Bronisławy–Szwarocin. W czasie marszu dowódca 3 batalionu 57 pp podjął wiedzę, ze już po południu Niemcy zajęli las Emilianów. Meldunek o obecności Niemców w lesie Emilianów natychmiast przekazano do dowództwa pułku i dywizji. Około 23.00 ubezpieczenia 57 pp dotarły do szosy Jeziorko—Gągolin. Tu zastępujący dowódcę pułku, mjr Leszek Lubicz-Nycz rozkazał uderzyć na Niemców znajdujących się w lesie i pobliskich miejscowościach[10]. Około 24.00 II/57 pp uchwycił Emilianów, III/57 pp Jeziorko i maszerował do dworu Złota. Niemcy znajdowali się w Bronisławach i trzymali skraj lasu Emilianów[11].

W nocy dowódcy 57 pp i 18 pp postanowili wspólnie uderzyć na Las Emilianów. Uzgodnili, że 18 pp uderzy na las od południa, a 55 pp od zachodu. Maszerując wyznaczoną trasą III batalion 55 pp natknął się w rejonie Konstantynów—Bronisławy na nieprzyjaciela. Natarcie na Bronisławy zakończyło się niepowodzeniem. Straty wynosiły około 60% stanu. Ciężko ranny został dowódca batalionu, ppłk Roman Jabłoński. Pozostałe siły 55 pp przybyły na miejsce bez większych przeszkód[11]. Obecność Niemców na zachód od Bzury oznaczała, że 14 DP nie będzie w stanie o świcie 16 września przystąpić do forsowania rzeki. Podstawa wyjściowa natarcia była bowiem w rękach przeciwnika i najpierw należało ją wywalczyć[11].

Nad ranem 17 września 14 DP wyruszyła do rejonu koncentracji pod Iłowem i Budami Starymi. Dywizja próbowała przejść przez Bzurę do Puszczy Kampinoskiej, lecz nie mogła tego dokonać. 18 września próbowała zorganizować obronę Białej Góry. Po śmierci dowódcy dywizja jako całość przestała istnieć. Oddziały na własną rękę próbowały przejść Bzurę i ukryć się w Puszczy Kampinoskiej. Udało się to tylko nielicznym. 19 września pod Palmirami zebrały się resztki dywizji. Następnie przebiły się do Warszawy. Tam wzmocniły 15 DP i 25 DP i walczyły w obronie stolicy do kapitulacji 28 września.

Ośrodek Zapasowy dywizji zlokalizowano w najbliższej okolicy Kutna. Na skutek postępów wojsk niemieckich został on ewakuowany na wschód. Do Warszawy ośrodek dotarł z dużymi kłopotami ponieważ kolumny marszowe zostały zaskoczone przez oddziały niemieckie podchodzące do Warszawy od strony Pruszkowa i Błonia. Bałagan panujący w stolicy spowodował, że kolumny poszły w rozsypkę i już nie zebrały się w całości mimo obowiązującego miejsca zbiórki w Garwolinie. Ostatecznie gros ośrodka przedostał się przez Mińsk Mazowiecki i Radzyń Podlaski do Kowla, gdzie uległ demobilizacji na wieść o agresji sowieckiej 17 września. Część żołnierzy skierowała się na zachód i po walkach nad Wieprzem w rejonie Łęcznej i Lublina dołączyła w końcu do SGO „Polesie”. Do kapitulacji grupy walczyła w jej składzie w rejonie Kocka.

Organizacja wojenna dywizji we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

  • Kwatera Główna 14 Dywizji Piechoty
  • 55 pułk piechoty
  • 57 pułk piechoty
  • 58 pułk piechoty
  • 14 pułk artylerii lekkiej
  • 14 dywizjon artylerii ciężkiej
  • 14 batalion saperów
  • bateria artylerii przeciwlotniczej motorowej typ A
    • dowódca baterii – kpt. Stanisław Zaleski
    • dowódca I plutonu ogniowego – ppor. rez. Jan Szczepaniec
    • dowódca II plutonu ogniowego – kpr. pchor. rez. Tadeusz Andersz
    • dowódca III plutonu ogniowego – ppor. rez. Adam Bugzel
    • dowódca IV plutonu ognmiowego – ppor. rez. Marian Gadziński
    • szef bateriiogn. Stanisław Pawlaczyk
  • szwadron kawalerii dywizyjnej nr 14 – mjr kaw. Mieczysław Józef Żniński
  • kompania kolarzy nr 71 – por. Paweł Jasiński
  • samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 71 – por. Paweł Leński
  • kompania telefoniczna 14 DP – por. Tomasz Marian Ostrowski
  • pluton łączności Kwatery Głównej 14 DP – por. Wacław Boruch
  • kompania sanitarna nr 701 – kpt. lek. dr Antoni Tomasz Jurasz
  • szpital polowy nr 701 – mjr lek. dr Kazimierz Fritz
  • Sąd Polowy nr 14[a]
  • Ośrodek Zapasowy 14 DP w Strzelcach k. Kutna[b]
    • dowódca ośrodka – ppłk Józef Kokoszka
    • dowódca batalionu nadwyżek 55 pp – mjr Franciszek Borkowski
    • dowódca batalionu nadwyżek 57 pp – mjr Adam Solski
    • dowódca batalionu nadwyżek 58 pp – mjr Jan Jankowski

Obsada personalna dowództwa dywizji[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji
Dowódcy piechoty dywizyjnej
Szefowie sztabu

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[1][e]
  • dowódca dywizji – gen. bryg. Franciszek Seweryn Wład
  • I dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Władysław Kaliński
  • szef sztabu – ppłk dypl. Kobylański Jan
  • I oficer sztabu – kpt. dypl. art. Janusz Kodrębski
  • I oficer sztabu (dubler) – kpt. dypl. Zygmunt Wirgiliusz Węgorek
  • II oficer sztabu – kpt. art. Leon Kazimierz Horodyski
  • komendant rejonu PW konnego –mjr kaw. Mieczysław Józef Żniński
  • dowódca łączności – mjr łączn. Ignacy Mrela
  • oficer taborowy – kpt. tab. Jan Szklarek
  • oficer intendentury – kpt. int. Józef Klauzner
Obsada personalna Kwatery Głównej we wrześniu 1939
  • dowódca dywizji – gen. bryg. Franciszek Seweryn Wład
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk Mieczysław Łukoski
  • dowódca artylerii dywizyjnej – płk art. Zygmunt Kazimierz Karasiński
  • dowódca saperów[f] – mjr Henryk Kosicki
  • dowódca kawalerii dywizyjnej – mjr Mieczysław Żniński
  • szef służby sprawiedliwości – ppłk aud. Władysław Mirzyński
  • szef sztabu – ppłk dypl. Jan Kobylański
  • oficer operacyjny – por. dypl. piech. Zygmunt Zawadzki
  • oficer informacyjny – kpt. Hubert (Maciej ?) Maculewicz
  • dowódca łączności – mjr Ignacy Mreła
  • komendant kwatery głównej – mjr Zakrzewski
  • kwatermistrz – kpt. dypl. Janusz Kodrębski
  • pomocnik – kpt. Ignacy Szor
  • dowódca żandarmerii – ppor. rez. Antoni Bryniarski
  • dowódca taborów – ppor. rez. Jan Modzelewski
  • szef służby uzbrojenia – kpt. Feliks Piwakowski
  • szef intendentury – kpt. Józef Klauzner
  • szef służby zdrowia – mjr dr Zygmunt Piechurski
  • szef służby duszpasterstwa rzymskokatolickiego – ks. Franciszek Dymarski

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zgodnie z etatem sąd polowy dysponował dwa wozami konnymi. Jeden, przeznaczony do transportu dokumentów, druków i innego wyposażenia technicznego – stanowił kancelarię, drugi, do przewożenia aresztowanych, był ruchomym aresztem sądowym.
  2. Ośrodek Zapasowy nie wchodził w skład dywizji piechoty. Był jednostką organizacyjną podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu.
  3. Generał podporucznik Michał Milewski był inspektorem piechoty 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 132 z 20 grudnia 1924 roku, s. 747. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 17 z 14 lutego 1925 roku, s. 76, termin przesunięcia na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 14 DP został przesunięty na dzień 20 lutego 1925 roku.
  5. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[15].
  6. Dowódca saperów dywizyjnych był równocześnie dowódcą batalionu saperów.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 534.
  2. „Dziennik Poznański” 1934, 14 sierpnia, nr 184, s. 4.
  3. J.K.M. Karol II Szefem 57 pp, „Polska Zbrojna” 1937, 29 czerwca, nr 177, s. 1–2. Zob. więcej: A. Smoliński, Nadanie szefostwa króla Rumunii Karola II 57 pułkowi piechoty, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2011, nr 12, s. 205–223.
  4. Rezmer 1992 ↓, s. 312.
  5. Rezmer 1992 ↓, s. 310.
  6. Rezmer 1992 ↓, s. 314.
  7. Rezmer 1992 ↓, s. 316-317.
  8. Rezmer 1992 ↓, s. 327.
  9. Rezmer 1992 ↓, s. 328.
  10. Rezmer 1992 ↓, s. 350.
  11. a b c Rezmer 1992 ↓, s. 351.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 46 z 11 maja 1924 roku, s. 265.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 10 z 19 marca 1927 roku, s. 94.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 4 z 20 lutego 1928 roku, s. 33.
  15. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Bauer, Bogusław Polak, Armia Poznań w wojnie obronnej 1939, Poznań 1983, ​ISBN 83-210-0385-0​,
  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991,
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Warszawa 1964,
  • Jerzy Nazarewicz, Działalność sądów wojennych w wojnie obronnej Polski 1939 r., WPH nr 1 (87) z 1979 r., s. 102-136,
  • Jerzy Nazarewicz, Wojskowa służba sprawiedliwości w przededniu i w pierwszym okresie wojny obronnej Polski w 1939 r., WPH nr 2 (84) z 1978 r., s. 75-106,
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08262-6​,
  • Spis byłych oddziałów wojskowych WP, Przegląd Historyczno-Wojskowy, nr 2 (183) z 2000 r., s. 66-113,
  • Jan Suliński, Żandarmeria organ bezpieczeństwa armii 1918-1945, Warszawa 2003, ​ISBN 83-912638-5-1​,
  • Rajmund Szubański, Plan operacyjny "Wschód", Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08313-4​,
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W". Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3​,
  • Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Waldemar Rezmer: Armia „Poznań” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1992. ISBN 83-11-07753-3.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zarys historii wojennej pułków polskich 19218-1920:
    • Uziemiło Stanisław, Zarys historii wojennej 14 pułku artylerii polowej wielkopolskiej, Warszawa 1928,
    • Panufnik Ładysław, Zarys historii wojennej 15 pułku artylerii polowej wielkopolskiej, Warszawa 1929,
    • Kiciński Adam, Zarys historii wojennej 7 pułku artylerii ciężkiej, Warszawa 1928,
    • Jasionek Stefan, Zarys historii wojennej 55 Poznańskiego pułku piechoty, Warszawa 1928,
    • Karczewski Leon, Zarys historii wojennej 57 pułku Piechoty Wielkopolskiej, Warszawa 1928,
  • Wojciechowski Jerzy S., Przysposobienie Wojskowe Konne "Krakusi" – kawaleria dywizyjna, Przegląd Historyczno-Wojskowy nr 1 (211) z 2006 r., ISSN 1640-6281,