Wielkopolska Brygada Kawalerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielkopolska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód Brygada Kawalerii Poznań
Dowódcy
Ostatni gen. bryg. Roman Abraham
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Poznań
Rodzaj wojsk Kawaleria
Podległość Armia Poznań

Wielkopolska Brygada Kawalerii (Wlkp BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W marcu i kwietniu 1919 roku w składzie Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim została sformowana I Brygada Jazdy Wielkopolskiej. W wyniku scaleniu Wojsk Wielkopolskich z armią krajową, brygada przemianowana została na VII Brygadę Jazdy. Po zakończeniu wojny z bolszewikami dokonano zmian w organizacji brygady, która przedstawiała się następująco:

W kwietniu 1924 r., w ramach reorganizacji jazy, VII BJ przemianowana została na VII Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 3 Dywizji Kawalerii. Z jej składu wyłączony został 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich i 7 Dywizjon Artylerii Konnej Wielkopolskiej. Pierwsza z wymienionych jednostek podporządkowana została dowódcy nowo utworzonej XIV Brygady Kawalerii w Bydgoszczy, a druga dowódcy artylerii konnej 3 Dywizji Kawalerii. W skład XIV BK wszedł również 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich, który do tego czasu podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr VII.

Wiosną 1929 r. VII BK przeformowana została w samodzielną Brygadę Kawalerii "Poznań". W jej skład ponownie włączony został 7 Dywizjon Artylerii Konnej Wielkopolskiej, a ponadto 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich z rozformowanej XIV BK.

Z dniem 1 kwietnia 1937 r. Brygada Kawalerii "Poznań" przemianowana została na Wielkopolską Brygadę Kawalerii. Na początku października 1938 r. brygada pozostawała w odwodzie dowódcy Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" w akcji zajęcia Zaolzia.

W latach 1937-1939 w skład brygady wchodziły następujące oddziały i pododdziały:

Udział w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

Bitwa nad Bzurą
Bitwa bzura 13-09-39.png
Bitwa bzura 14-09-39.png
Bitwa bzura 16-09-39.png
Bitwa bzura 18-09-39.png
WBK w galopie przez Sochaczew . Bitwa nad Bzurą. Wrzesień 1939

Wielkopolska BK pod dowództwem gen. bryg. Romana Abrahama wchodziła w skład Armii "Poznań" gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby. 1 września udanie kontratakowała w Lesznie i Rawiczu, wspierając 25 Dywizję Piechoty gen. bryg. Franciszka Altera. 2 września jej oddziały wykonały wypad na teren III Rzeszy na Wschowę i Załęcze. W Załęczu zniszczyły kolumnę ok. 80 niemieckich samochodów. Przez pierwsze dni września Brygada była w odwrocie wraz z resztą Armii. 8 września zajmowała pozycje wyjściowe, aby następnego dnia osłaniać od wschodu skrzydło ataku Armii w bitwie nad Bzurą. W nocy z 9 na 10 września Brygada ruszyła do natarcia, odnosząc sukces pod Sobotą. Rano 10 września 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich uderzył na Walewice i zdobył je, a 15 Pułk Ułanów Poznańskich opanował Bielawy. Jednak wieczorem Brygada znalazła się w trudnej sytuacji. Niemcy ściągnęli świeże oddziały i otoczyli Brygadę z trzech stron. W tej sytuacji wstrzymano jej natarcie i Brygada przeszła do obrony pod Chruślinem i Piotrowicami. Jednocześnie gen. R. Abraham rozpoczął przygotowania do uderzenia w kierunku Głowna przy współdziałaniu z 14 Dywizją Piechoty gen. bryg. Franciszka Włada. Równocześnie na wschód od Bielaw miały rozpocząć działania oddziały Armii "Pomorze". 11 września Brygada uderzyła w stronę Głowna. 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich starł się z oddziałami niemieckiej 24 Dywizji Piechoty gen. por. Friedricha Olbrichta, koncentrującymi się pod Wolą Zbrożkową. Brygadzie, choć walczyła dzielnie, nie udało się jednak zdobyć Głowna. Wobec generalnego odwrotu oddziałów Armii "Pomorze" także Brygada 13 września została skierowana do uchwycenia przepraw przez Bzurę w Brochowie. Obszar ten Brygada utrzymała w zaciętych walkach z niemiecką 4 Dywizją Pancerną gen. por. Georga Reinhardta aż do 16 września. Następnie, jak pozostałe jednostki Armii, przebiła się do Puszczy Kampinoskiej. Tam weszła w skład grupy gen. Romana Abrahama. 18 września odrzuciła natarcie pułku z niemieckiej 29 Dywizji Piechoty (zmotoryzowanej) gen. por. Joachima Lemelsena. 20 września przebiła się do Warszawy. 23 września z jej oddziałów oraz Pomorskiej Brygady Kawalerii i Podolskiej Brygady Kawalerii została utworzona Zbiorcza Brygada Kawalerii.

Skład brygady 1 września 1939[edytuj | edytuj kod]

  • Dowództwo i sztab Brygady:
    • dowódca brygady – gen. bryg. Roman Abraham
    • szef sztabu – mjr dypl. Tadeusz Grzeżułko
    • kwatermistrz – rtm. dypl. Zbigniew Bukowski
    • komendant Kwatery Głównej – rtm. rez. Adam Siciński
  • Szwadron Sztabowy – dowódca kpt. rez. Wojciech Podemski
  • 15 Pułk Ułanów Poznańskich – dowódca ppłk Tadeusz Mikke
  • 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego – dowódca płk Ignacy Kowalczewski
  • 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich – dowódca płk Stanisław Królicki
  • 7 Wielkopolski Dywizjon Artylerii Konnej – dowódca ppłk Ludwik Sawicki
  • 71 Dywizjon Pancerny – dowódca mjr Kazimierz Żółkiewicz
  • Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa typu "B" – dowódca por. Wacław Serafin
  • Szwadron Kolarzy Nr 7 – dowódca por. Zbigniew Barański
  • Szwadron Pionierów Nr 3 – dowódca rtm. Wacław Bartosiak
  • Szwadron Łączności Nr 7 – dowódca por. Leonard Antoni Merkisz
  • Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 7 – dowódca por. Zbigniew Kazimierz Krajewski
  • Pluton Konny Żandarmerii Nr 7 – dowódca por. Adam Kostrzewa
  • Poczta Polowa nr 175
  • Sąd Polowy nr 47 – szef kpt. Józef Wojtasiewicz
  • Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 741
  • Park Intendentury nr 741 – dowódca por. rez. Stanisław Lewicki
  • 87 Pluton Sanitarny Konny
  • Zgrupowanie taborów – dowódca rtm. w st. spocz. Adam Witwer
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 741 – dowódca por. rez. Edward Błaszczyk
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 742 – dowódca por. rez. Artur Loewenstein
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 743 – dowódca por. rez. Grzegorz Kanafocki
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 744 – dowódca por. rez. Bronisław Gutowski
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 745 – dowódca ppor. rez. Jan Nowaczyński
  • Kolumna Taborowa Kawalerii nr 746 – dowódca ppor. rez. Jerzy Ignacy Lipowski
  • Warsztat Taborowy nr 741 – dowódca ppor. rez. Janusz Maciej Miłobędzki

Pododdziały przydzielone:

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Oficerowie Dowództwa Wlkp BK odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari za kampanię wrześniową 1939 roku:

Order Virtuti Militari
mjr Grzegrzułko Tadeusz
rtm. Bukowski Zbigniew
rtm. Chołoniewski Andrzej
rtm. Jarząbkiewicz Marian
rtm. Malinowski Władysław
ppor. Potworowski Franciszek

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec 1944 roku we Włoszech została utworzona 14 Wielkopolska Brygada Pancerna wchodząca w skład 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. W jej skład wchodził m.in. 15 Pułk Ułanów Poznańskich, który wsławił się udziałem w bitwie o Monte Cassino i Ankonę.

W latach 1996-2007 tradycje Wielkopolskiej Brygady Kawalerii kontynuowała 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej im. gen broni Władysława Andersa w Wędrzynie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07712-6.
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975
  • Bogusław Polak [red.]: Lance do boju. Szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. ISBN 83-03-01373-4.