Gmach Sejmu Śląskiego
Gmach Sejmu Śląskiego − zabytkowy budynek znajdujący się w Katowicach, przy ulicy Jagiellońskiej 25.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Budynek został zbudowany w latach 1925−1929 jako gmach Sejmu Śląskiego[1]. Został poświęcony w 5 maja 1929 roku przez ks bpa Arkadiusza Lisieckiego i przekazany przez ówczesnego Prezydenta II RP Ignacego Mościckiego. Ostatnie prace wykończeniowe i wyposażeniowe zakończono w 1932. Koszt budowy gmachu wyniósł 12,5 mln złotych. W całości sfinansował ją Skarb Śląski.
W pierwszych latach po założeniu Muzeum Śląskiego, od roku 1929 do ukończenia budowy budynku wystawowego muzeum, ono również mieściło się w budynku sejmowym. W czasie II wojny światowej budynek był siedzibą gauleitera utworzonej w 1941 „Gau Oberschlesien“, w skład której wchodził Górny Śląsk i zachodnia Małopolska, z Katowicami jako stolicą. Obecnie w budynku Sejmu Śląskiego mieści się Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Śląski Urząd Wojewódzki oraz kilka innych urzędów np. Śląskie Kuratorium Oświaty.
18 sierpnia 1978 gmach został wpisany do rejestru zabytków (nr rej.: A/285/09)[2].
[edytuj] Architektura
[edytuj] Dane ogólne
Budynek został zbudowany głównie z piaskowca. Obiekt zawiera 634 pomieszczenia o łącznej kubaturze 161 474 m³ i w owym czasie był największym budynkiem w Polsce. Budynek ma łącznie siedem kondygnacji: cztery piętra, parter oraz dwa piętra pod ziemią. Budynek jest wyposażony w 1300 okien. Łączna długość korytarzy wynosi ponad 6 km. Budynek składa się z czterech głównych skrzydeł, natomiast wewnątrz mieści się część sejmowa.
[edytuj] Sala Sejmowa
Sala Sejmowa liczy 80 miejsc dla posłów i prezydium Sejmu, 30 miejsc dla przedstawicieli Urzędu, 30 miejsc dla prasy oraz miejsca dla publiczności obliczone na 120 osób. Nad miejscami góruje trybuna marszałkowska z bogato zdobionymi fotelami marszałka i wicemarszałków. Sala Sejmowa posłużyła jako wzorzec dla budowanej w podobnym czasie siedziby Sejmu Rzeczypospolitej.
[edytuj] Sala Marmurowa
Sala Marmurowa nazywana kiedyś Salą Recepcyjną służyła jako miejsce balów i oficjalnych spotkań. Jej obecny kształt nadał w latach 40. XX wieku Albert Speer, nadworny architekt Adolfa Hitlera. Została ona zaaranżowana na wzór Kancelarii III Rzeszy. Dzisiaj w Sali Marmurowej odbywają się m.in. konferencje. W Sali Marmurowej powstały niektóre sceny z serialu Stawka większa niż życie.
[edytuj] Sala Boazeryjna
Przed II wojną światową sala ta służyła jako prywatny salon wypoczynkowy Wojewody Śląskiego Michała Grażyńskiego. W latach 90. XX wieku, z inicjatywy ówczesnego wojewody Czecha, rozpoczęto w tej sali prace konserwatorskie, w trakcie których odkryto, że na ścianach pod wieloma warstwami malatury, emulsji i farb znajduje się reprezentacyjna drewniana boazeria. Płyty boazeryjne, obecnie oczyszczone i odnowione są w postaci maksymalnie zbliżonej do ich pierwotnego wyglądu. Sala Boazeryjna obecnie jest wykorzystywana jako miejsce rozmów polityków śląskich z odwiedzającymi go dygnitarzami państwowymi i zagranicznymi.
[edytuj] Skarbiec
W podziemiach budynku znajduje się skarbiec, w którym przechowywano Skarb Śląski (skarb narodowy województwa śląskiego). Przed wybuchem II wojny światowej w skarbcu znajdowała się około tona złota w sztabach. Mury skarbca były grubsze od reszty budynku, miały około 1,5 metra grubości, tak samo jak stropy. Skarbiec zawiera mechanizm, który po otwarciu włazu przez osoby nieupoważnione zatapia Skarb Śląski w basenie znajdującym się poniżej. Obecnie skarbiec służy jako miejsce do archiwizowania dokumentów.
[edytuj] Tunele
W podziemiach gmachu znajduje się kilka tuneli, służących w założeniu do wyprowadzania dostojników z urzędu. Jeden z nich przechodzi pod ulicą Juliusza Ligonia i prowadzi do ogrodu jednego z domów. Drugi prowadzi do placu Miarki i tam łączy się z tamtejszym systemem podziemnych przejść. Ten tunel odkryto podczas posadawania pomnika Wojciecha Korfantego. Trzeci tunel (niedrożny) prowadzi w stronę Górnośląskiego Centrum Kultury.
[edytuj] Schron
W czasie II wojny światowej część dawnych pomieszczeń piwniczych zostało przez Niemców przerobionych na schron. Znajduje się on pod mieszkaniem wojewody. Schron jest wyposażony w specjalne urządzenie wentylujące.
[edytuj] Winda
W gmachu znajduje się winda, zwana "winda paciorkowa" (dźwig okrężny), nazywana "pater noster". Kabiny windy są w ciągłym ruchu i nie zatrzymują się na piętrach. Do windy wchodzi się podczas ruchu pionowego kabiny. Znajduje się tu łącznie 14 kabin. Wszystkie są zawieszone na potężnym stalowym łańcuchu. Poruszają się z prędkością 0,286 metra na sekundę na specjalnych szynach zapewniających stabilność. Wybudowała ją niemiecka firma VEB Aufzugswerk Leipzig. W 1967 roku Urząd Dozoru Technicznego postanowił wymienić urządzenie, winda zbudowana z nowego materiału, została uruchomiona w 1980 roku. Tego typu windy działają głównie w Niemczech i na Śląsku, dwie w Katowicach i Opolu oraz jedna we Wrocławiu.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo śląskie (pol.). 2010-06-30. [dostęp 2011-04-28].
[edytuj] Bibliografia
- Katowice − Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, ss. 19, 20.
- Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, ISBN 83-87455-77-6, s. 327.
- Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna "Artur", 1996, s. 31. ISBN 83-905115-0-9.
- Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 43. ISBN 83-85831-35-5.
- Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010. ISBN 978-83-7729-021-7.
[edytuj] Linki zewnętrzne
Na mapach:
