12 Batalion Pancerny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
12 Batalion Pancerny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Ostatni mjr br. panc. Jerzy Łucki
Organizacja
Dyslokacja Łuck
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk bronie pancerne
Podległość 2 Grupa Pancerna
Bronie Pancerne Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
czołg TKS
Znaki taktyczne malowane na czołgach lekkich i rozpoznawczych[a]
Znaki taktyczne malowane na pojazdach pancernych[b]

12 Batalion Pancerny (12 bpanc) – oddział broni pancernych Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Batalion był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniającą zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów broni pancernej. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Łucku. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

12 Batalion Pancerny został sformowany w garnizonie Łuck na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 20 kwietnia 1937 roku. 2 września 1937 roku major Jerzy Łucki podpisał pierwszy rozkaz dzienny batalionu[1]. 6 listopada 1937 roku uroczyście powitano 169 poborowych wcielonych do batalionu[1].

Była to jednostka wojskowa „czasu P” spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów broni pancernej „czasu W”. Spełniała również zadania organizacyjne i szkoleniowe.

20 lipca 1939 otrzymał 49 francuskich czołgów lekkich wsparcia piechoty Renault R-35. Na swoim wyposażeniu posiadał również czołgi TKS i wozy pancerne wz.34. Batalion należał do typu IV[2]. W 1939 batalion stacjonował w Łucku[3].

Żołnierze batalionu[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna batalionu w 1937 roku:

  • dowódca batalionu – mjr br. panc. Jerzy Łucki[4] (1937 – 1939 → dowódca baonu czołgów lekkich nr 21),
  • zastępca dowódcy batalionu – mjr br. panc. Wiktor Jan Szypiński[c]
  • kwatermistrz – kpt. Edmund Zygmunt Karpów,
  • adiutant – por. Wojciech Sulimirski,
  • dowódca plutonu łączności – por. Feliks Budzimir Cwalina[d] (1937 – 1939 → adiutant 21 dpanc),
  • dowódca kompanii pancernej – por. Jan Okolski,
  • dowódca kompanii czołgów rozpoznawczych – p.o. por. Marian Kochanowski,
  • dowódca szwadronu pancernego – por. Zygmunt Wasilewski[6].
Organizacja i obsada personalna w 1939

Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[3][e]:

  • dowódca batalionu – mjr Jerzy Michał Łucki
  • zastepca dowódcy – mjr Stanisław Gliński
  • adiutant – por. Tadeusz Kraczkiewicz
  • lekarz medycyny – por. lek. Jan Popkowski
  • kwatermistrz – mjr Edmund Zygmunt Karpów
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Ludwik Mamrocha
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Walerian Józef Łań
  • zastepca oficera administracyjno-materiałowego – chor. Roman Uberman
  • oficer gospodarczy – por. int. Wacław Krzyżostaniak
  • dowódca kompanii gospodarczej – vacat
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Nowicki
  • dowódca plutonu łączności – por. Feliks Budzimir Cwalina
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Jan Okolski
  • dowódca plutonu – kpt. Zygmunt Władysław Wasilewski
  • dowódca plutonu – por. Marian Kochanowski
  • dowódca kompanii pancernej – kpt. Ryszard Franciszek Orliński
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Marcin Wartak
  • dowódca plutonu – por. Jan Pisch
  • dowódca kompanii czołgów rozpoznawczych – por. Jan Wojciech Marian Sulimirski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Palusiński
  • dowódca szwadronu pancernego – kpt. Józef Bronisław Żymierski
  • dowódca plutonu – por. Leszek Kazimierz Kozioradzki
  • komendant parku – kpt. Marian Gabriel Jaworski
  • kierownik warsztatów – kpt. Edward Blahaczek
  • kierownik składnicy – chor. Adam Orłowski
  • na kursie – por. piech. Marian Stanisław Fijałkowski
  • na kursie – por. piech. Leszek Stanisław Szczepański
  • na kursie – por. kaw. Jan Franciszek Petecki

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

W 1939 batalion sformował w grupie zielonej[4]:

oraz zaimprowizował

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano batalionowi sztandar. Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednoliconą prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny[8]. Znak ten umieszczony był również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono[9]:

  • w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Kazimierskiej
  • w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
  • w prawym dolnym rogu — godło Łucka
  • w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 10 batalionu pancernego

Na wstędze sztandaru napis: "Zwycięstwo liczby nie zna - męstwa potrzebuje".

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

17 września 1939 roku o godz. 23.00 we wsi Serafińce plutonowy Stanisław Szymkowiak na rozkaz majora stanu spoczynku inżyniera Kazimierza Groniowskiego i w jego obecności spalił sztandary 3 i 12 batalionu pancernego[10][11][12].

Odznaka pamiątkowa

4 marca 1938 roku minister spraw wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 12 baonu pancernego[13]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża, którego ramiona tworzą 4 proporczyki trójkątne w czarno-pomarańczowych barwach broni pancernych. Pośrodku srebrny hełm rycerski zwrócony ku lewej stronie. Brak jest danych o autorze projektu odznaki. Odznaki wykonywane były jedynie w wersji emaliowanej. Znane są również odmiany odznak z odwrotnym ułożeniem barw na krzyżu[14]. Wykonawcą odznak był zakład grawerski Władysława Miecznika mieszczący się przy ulicy Świętokrzyskiej 20 w Warszawie[15].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 1 – czołg dowódcy kompanii; 2 – czołg dowódcy 1 plutonu; 3 – czołg dowódcy 2 plutonu; 4 – czołg dowódcy 3 plutonu; 5 – czołgi z 1 plutonu; 6 – czołgi z 2 plutonu; 7 – czołgi z 3 plutonu
  2. 1 – wóz dowódcy szwadronu; 2 – wóz dowódcy 1 plutonu; 3 – wóz dowódcy 2 plutonu; 4 – wóz z 1 plutonu; 5 – wóz z 2 plutonu.
  3. Major broni pancernych Wiktor Jan Szypiński urodził się 28 sierpnia 1899 roku. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku w korpusie oficerów piechoty. W 1932 roku pełnił służbę w 2 pułku pancernym w Żurawicy. W 1937 roku został przeniesiony do korpusu oficerów broni pancernych. Zmarł 3 sierpnia 1938 roku. Został pochowany w Baranowiczach. Był odznaczony Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi (pośmiertnie), Medalem Niepodległości i odznaką „Znak Pancerny” (nr 32).
  4. Feliks Budzimir Cwalina s. Stanisława ur. 16 czerwca 1904 roku figuruje na Ukraińskiej Liście Katyńskiej. W 1932 roku pełnił służbę w 31 pal. Na porucznika został awansowany ze starszeństwem z 15 sierpnia 1929 roku. W 1937 roku został przeniesiony z korpusu oficerów artylerii do korpusu oficerów broni pancernych[5].
  5. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tarczyński 1995 ↓, s. 3.
  2. Gaj 2014 ↓, s. 40.
  3. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 799.
  4. a b Szubański 2011 ↓, s. 57.
  5. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 216, 699.
  6. Tarczyński 1995 ↓, s. 3-4.
  7. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  8. Satora 1990 ↓, s. 369.
  9. Żebrowski 1971 ↓, s. 258-271.
  10. Tarczyński 1995 ↓, s. 70.
  11. Żebrowski 1971 ↓, s. 267.
  12. Satora 1990 ↓, s. 382.
  13. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 4 marca 1938 roku, poz. 15.
  14. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 320.
  15. Tarczyński 1995 ↓, s. 71.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rocznik Oficerski 1932. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1932. [dostęp 2016-06-11].
  • Krzysztof M. Gaj: Polska broń pancerna w 1939 roku - organizacja wojenna i pokojowa jednostek. Oświęcim: NapoleonV, 2014. ISBN 978-83-7889-122-2.
  • Adam Jońca: Wrzesień 1939: pojazdy Wojska Polskiego: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Bellona, 2011. ISBN 978-83-11-12106-5.
  • Jan Tarczyński: 12 Batalion Pancerny. Pruszków: Wydawnictwo Ajaks, 1995, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85621-60-1.
  • Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks"; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych, 1971.