3 Batalion Pancerny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
3 Batalion Pancerny
Ilustracja
Odznaka batalionu
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1935
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 7 sierpnia[a]
Dowódcy
Ostatni ppłk Julian Głowacki
Organizacja
Dyslokacja Warszawa[b]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk bronie pancerne
Podległość 1 Grupa Pancerna

3 Batalion Pancerny (3 bpanc) – oddział broni pancernych Wojska Polskiego II RP, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej.

W II Rzeczypospolitej batalion był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów broni pancernej. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w warszawie. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W 1933, w garnizonie Warszawa, sformowany został 3 Batalion Czołgów i Samochodów Pancernych. Batalion powstał z połączenia 1 Dywizjonu Samochodowego z I batalionem 3 Pułku Pancernego, który przeniesiony został z Twierdzy Modlin do Warszawy. Dowództwo batalionu miesiło się początkowo przy ul. Górczewskiej 44a, a następnie przeniesione zostało na Marymont, gdzie zajęło obiekty po Szkole Gazowej. Na ulicy Górczewskiej pozostały Warsztaty, natomiast część pododdziałów stacjonowała w Forcie Wola. 26 lutego 1935 jednostka przemianowana została na 3 Batalion Pancerny. Należał do typu III[1].

15 lipca 1939 na ewidencji batalionu znajdowało się 56 czołgów 7TP, w tym 7 dwuwieżowych oraz 213 samochodów ciężarowych, 31 samochodów specjalnych, 20 samochodów osobowych, 4 ciągniki, 12 przyczep i 102 motocykle. W 1939 batalion stacjonował w Warszawie[2]

Mobilizacja 1939[edytuj | edytuj kod]

3 bpanc był jednostką mobilizującą. W sierpniu 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym, wystawił:

7TP -czołg podstawowy batalionu
Znaki taktyczne malowane na czołgach lekkich i rozpoznawczych[c]
Znaki taktyczne malowane na pojazdach pancernych[d]
  • batalion czołgów lekkich nr 1 (7 TP)
  • kolumnę samochodów osobowych nr 11
  • kolumnę samochodów sanitarnych typ I nr 101 (Fiat 621)
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ I nr 151 (Fiat 621)
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ I nr 152 (Ursus)
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ II nr 153 (Berliet) - dowódca por. Jerzy Laskowski
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ II nr 154 - dowódca por. rez. Ignacy Jabłoński
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ II nr 155
  • polową rozlewnię MPS nr 11

w I rzucie mobilizacji powszechnej

  • kolumnę samochodów osobowych Kwatery Głównej NW
  • kolumnę samochodów osobowych M.S.Wojsk.
  • kolumnę samochodów osobowych nr 12
  • kolumnę samochodów osobowych i Sanitarnych w Kraju nr 1
  • kolumnę samochodów ciężarowych w Kraju nr 11
  • kolumnę samochodów sanitarnych PCK typ I nr 102 (Fiat 614) dowódca: kpt. Stanisław Marczewski.
  • kolumnę samochodów ciężarowych typ II nr 156
  • czołówka reperacyjna nr 11[e]

w II rzucie mobilizacji powszechnej

  • park stały broni pancernych nr 11[3][f]
  • Ośrodek Zapasowy Broni Pancernych typ I nr 1 w Warszawie

Wymienione wyżej pododdziały przydzielone zostały dowódcom broni pancernych i szefom służby zdrowia poszczególnych związków operacyjnych, a pozostające na obszarze kraju - szefowi służby samochodowej Okręgu Korpusu Nr I.

3 Batalion Pancerny w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1940 w Cairanne we Francji, w składzie Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, zorganizowany został zalążek 3 Batalionu Pancernego pod dowództwem kpt. Mariana Warpechowskiego. 20 maja zalążek batalionu wszedł w skład Zgrupowania Pancernego pod dowództwem ppłk. dypl. Antoniego Korczyńskiego. Na bazie liczącego cztery bataliony czołgów Zgrupowania Pancernego miała być sformowana brygada czołgów lekkiej dywizji zmechanizowanej. W trzeciej dekadzie maja uzyskano zgodę władz francuskich na organizację Brygady Lekkiej Mechanicznej, wkrótce przemianowanej na 10 Brygadę Kawalerii Pancernej. W skład brygady weszły 1 i 2 Bataliony Czołgów, które utworzyły Pułk Czołgów. Zawiązki 3 i 4 batalionu pozostały na południu Francji w składzie Oddziałów Pancerno-Motorowych pod dowództwem gen. bryg. Bronisława Regulskiego. Jednostka nie wzięła udziału w kampanii francuskiej 1940 lecz przegrupowana została nad wybrzeże Atlantyku. 24 czerwca w porcie Saint-Jean-de-Luz została zaokrętowana na MS "Batory" i tego samego dnia ewakuowana do Wielkiej Brytanii.

Renault UE

Na początku sierpnia 1941 w Alyth, w hrabstwie Perthshire (Szkocja), w składzie 1 Pułku Czołgów, sformowana została Kadra III Batalionu Czołgów. Podstawę dla formowania kadry batalionu stanowił rozkaz Naczelnego Wodza z 27 czerwca 1941, natomiast bazę szwadron czołgów wyłączony ze składu 1 Dywizjonu Rozpoznawczego. Szwadron był pododdziałem czołgów jedynie z nazwy, gdyż na jego wyposażeniu znajdowały się jedynie transportery opancerzone Renault UE. Zgodnie z etatem kadra liczyć miała 33 oficerów i 109 podoficerów. Rozwinięcie kadry w batalion nastąpić miało po wcieleniu ochotników z Ameryki Południowej.

20 września 1941 1 pułku czołgów przeformowany został w 16 Brygadę Czołgów, a kadra III batalionu czołgów przemianowana na 67 batalion czołgów. 15 stycznia 1942 na ewidencji batalionu znajdowało się 34 oficerów i 587 szeregowców.

13 sierpnia 1942 16 Brygada Czołgów przeformowana została w 16 Brygadę Pancerną, a 67 batalion czołgów w 3 pułk pancerny.

 Osobny artykuł: 3 Pułk Pancerny (PSZ).

Jesienią 1941 w okupowanej Warszawie byli żołnierze służby stałej i rezerwy 3 batalionu pancernego zorganizowali w konspiracji oddział broni pancernej, który otrzymał nazwę VI Zgrupowania III Rejonu I Obwodu Śródmieście. Batalion walczył w powstaniu warszawskim. 20 września 1944 włączony został w skład 72 Pułku Piechoty AK.

 Osobny artykuł: Batalion Golski.

Żołnierze batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy

dowódcy w PSZ

Oficerowie
Organizacja i obsada personalna w 1939

Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[5][g]:

  • dowódca batalionu – ppłk br. panc. Andrzej Meyer
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. kaw. Witold I Stankiewicz
  • II zastępca dowódcy – mjr Aleksander Józef Książek
  • adiutant – kpt. Wacław Mech
  • lekarz medycyny – por. lek. Jerzy Kossakowski
  • kwatermistrz – kpt. Stanisław Chruścielewski
  • oficer mobilizacyjny – mjr żand. Władysław Segda
  • I zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Antoni Henryk Krzyżanowski
  • II zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Stanisław Antoniak
  • oficer administracyjno-materiałowy – chor. Julian Szczęśniewski
  • oficer gospodarczy – por. int. Eugeniusz Dobrzyński
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Ireneusz Eugeniusz Berg
  • dowódca plutonu przewozowego OK I – chor. Leon Bando
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Aleksander Głowacki
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Stanisław Konstanty Grąbczewski
  • instruktor – por. Jan I Filipowski
  • instruktor – por. Bolesław Pałys
  • instruktor – por. Czesław Rusiecki
  • dowódca kompanii pancernej – kpt. Marian Górski
  • dowódca plutonu – por. Józef Jakubowicz
  • dowódca plutonu – por. Józef Tadeusz Jaroński
  • dowódca plutonu – por. Zygfryd Zawalski
  • dowódca kompanii czołgów – kpt. Antoni Wacław Sikorski
  • dowódca plutonu – kpt. Stefan Leon Kossobudzki
  • dowódca kompanii motorowej – kpt. Roman Jan Gilewski
  • instruktor – por. Józef Kazimierz Radzymiński
  • instruktor – por. Bazyli Romanow
  • dowódca kolumny samochodowej – kpt. Kazimierz Rosen-Zawadzki
  • komendant parku – kpt Hipolit. Ciągliński
  • kierownik warsztatów – kpt. Henryk Kazimierski
  • zastępca kierownika – kpt. Antoni Iwanicki
  • kierownik składnicy – kpt. Henryk Drabikowski
  • odkomenderowany – kpt. Filip Szlamiński
  • na kursie – por. piech. Czesław Antoni Chruściel
  • na kursie – por. piech. Onufry Błażej Czwojdziński
  • na kursie – por. kaw. Robert Stanisław Julian Kraskowski
  • na kursie – por. piech. Władysław Sempoliński

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano batalionowi sztandar. Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednoliconą prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny[7]. Znak ten umieszczony był również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono[8]:

  • w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej
  • w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
  • w prawym dolnym rogu — godło Warszawy
  • w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 3 batalionu pancernego

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

W 1939, przed przekroczeniem granicy rumuńskiej, sztandar spalono[9].

Odznaka pamiątkowa

Wzór odznaki zatwierdzony został Dz.Rozk.MSWoj. nr 16 poz. 192 z 14 grudnia 1937. Stanowił ją srebrny krzyż maltański pokryty czarną emalią. Pośrodku sylwetką czołgu na pomarańczowym tle otoczona kołem zębatym, wymiary 41,5 x 41,5 mm[10].

Do odznaki był dołączany specjalny dyplom. U góry pod napisem 3. BATALION PANCERNY, w części centralnej, widniała miniaturka odznaki, a po jej prawej stronie jej kolejny numer. Poniżej znajdował się czarno-czerwony napis: DYPLOM NA PRAWO NOSZENIA ODZNAKI PAMIĄTKOWE) 3. BATALIONU PANCERNEGO, stopień oraz nazwisko i imię żołnierza. Niżej było miejsce na datą i podpis dowódcy batalionu, który nadawał odznaką przed odejściem żołnierza do cywila lub w dniu święta pułkowego[11].

Brak jest danych o autorze projektu odznaki. Odznaki wykonywane były wersjach: oficerskiej – emaliowanej i żołnierskiej – srebrzonej, bez emalii. Spotykane są również odznaki z emaliowanym na czarno krzyżem, lecz bez pomarańczowego tła.

Znaki taktyczne na czołgach

Czołgi batalionu posiadały specjalne oznakowanie. To okrąg z sylwetką żubra. Kompanie posiadały swoje kolory: biały, żółty i błękitny. Plutonu w kompanii oznaczano dodatkowo jedną, dwiema lub trzema pionowymi kreskami, które u dowódców połączone były u dołu poziomym pasem.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznica wydania rozkazu o sformowaniu 3 pułku pancernego
  2. Dowództwo stacjonowało w Fort W Twierdzy Warszawa
  3. 1 – czołg dowódcy kompanii; 2 – czołg dowódcy 1 plutonu; 3 – czołg dowódcy 2 plutonu; 4 – czołg dowódcy 3 plutonu; 5 – czołgi z 1 plutonu; 6 – czołgi z 2 plutonu; 7 – czołgi z 3 plutonu
  4. 1 – wóz dowódcy szwadronu; 2 – wóz dowódcy 1 plutonu; 3 – wóz dowódcy 2 plutonu; 4 – wóz z 1 plutonu; 5 – wóz z 2 plutonu.
  5. Rajmund Szubański czołówki reparacyjne nazywa czołówkami naprawczymi. W pracy Piotra Zarzyckiego brak informacji na temat formowania czołówki przez 3 bpanc.
  6. W pracy Piotra Zarzyckiego brak informacji na temat formowania czołówki przez 3 bpanc.
  7. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof M. Gaj: Polska broń pancerna w 1939 roku - organizacja wojenna i pokojowa jednostek. Oświęcim: NapoleonV, 2014. ISBN 978-83-7889-122-2.
  • Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Bellona, 2011. ISBN 978-83-11-12106-5.
  • Rajmund Szubański, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 37 3 Batalion Pancerny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-51-2
  • Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
  • Juliusz S. Tym, 1. Dywizja Pancerna. Organizacja i wyszkolenie, Wydawnictwo ZP Grupa Sp. z o.o., ​ISBN 978-83-61529-27-9
  • Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ​ISBN 83-85621-87-3
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych, 1971.