Lelów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Lelów w innych znaczeniach tego słowa.
Lelów
Herb
Herb Lelowa
Rynek w Lelowie
Rynek w Lelowie
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Lelów
Liczba ludności (2008) 2127
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-235
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0137408
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Lelów
Lelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lelów
Lelów
Ziemia50°41′00″N 19°37′31″E/50,683333 19,625278
Strona internetowa miejscowości

Lelówwieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, siedziba gminy wiejskiej Lelów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim. Lelów leży na Progu Lelowskim Wyżyny Przedborskiej, nad rzeką Białką, ok. 35 km na wschód od Częstochowy.

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej pw. św. Marcina, należącej do dekanatu lelowskiego, diecezji kieleckiej.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Liczba mieszkańców – około 2000.

Historia[edytuj]

  • 1193 – pierwsze wzmianki w dokumencie wydanym przez papieża Celestyna III o osadzie Lelów „thabernae Lelov”, która istniała na terenie obecnej wsi Staromieście
  • 1246Konrad I mazowiecki, jego syn Kazimierz i Mieszko Opolski budują gród („edificant castrum)” nad Białką
  • 1250 - Kolejna wzmianka o miejscowości w łacińskim dokumencie z 1250 roku wydanym przez papieża Innocentego IV w Lyonie gdzie wieś zanotowana została jako „Lelov”[2].
  • 1261 – książę Kazimierz kujawski odbudował gród po zniszczeniach
  • 1304 – wracający z wygnania na Węgrzech książę kujawski Władysław Łokietek po walkach z Czechami zajął Lelów
  • 1307 – wzmianka o kasztelanii lelowskiej
  • 1325-1334 – przeniesienie siedziby dekanatu z Irządz do Lelowa
  • 1314 – Lelów uzyskuje prawa miejskie
  • 1341 22 września – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1343 18 października – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1345 24 czerwca – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1345 lipiec – pod miastem doszło do bitwy między wojskami polskimi i czeskimi w czasie wojny polsko-czeskiej 1345-1348
  • 1357 2 stycznia – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1365 24 sierpnia – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1366 9 lipca – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego
  • 1366 – Kazimierz Wielki uwolnił mieszczan od myt i ceł w Królestwie Polskim
  • 1370 przed – budowa/rozbudowa zamku obronnego
  • 1370 – budowa klasztoru franciszkanów
  • XIVXVII wiek – Lelów był siedzibą powiatu w województwie krakowskim, w tym też okresie zbierał się w nim sąd ziemski dla okolicznej szlachty[3]
  • 1394 – pobyt na zamku króla Władysława Jagiełły
  • 1410 – prace budowlane na zamku w Lelowie z powodu wojny z zakonem krzyżackim
  • 1418 – pobyt na zamku króla Władysława Jagiełły
  • 1418 – sąd nadworny w Lelowie (in curia regis Lelowie) w składzie: Paweł z Bogumiłowic sędzia ziemski krakowski, Piotr Szafraniec (zm. 1437) podkomorzy krakowski, Zbigniew z Brzezia marszałek Królestwa Polskiego, Zaklika z Korzkwi, wojewoda sandomierski Jan ze Zdakowa i kasztelan Stanisław Gamrat oczyścił z nagany Macieja z Wielopola herbu Pilawa
  • 1425 – król Władysław Jagiełło przebywał na zamku
  • 1494 – nakładem mieszczan została naprawiona brama zamkowa
  • 1547 – w związku z pożarem król Zygmunt I Stary zwolnił miasto na 20 lat z podatków
  • XVII wiek – utrata znaczenia miasta w wyniku pożarów i zniszczeń wojennych
  • 1662 – Sejm wydał uchwałę na temat zamku w Lelowie
  • 1766 – przywrócono funkcjonowanie kancelarii ziemskiej
  • 1789 – rozbiórka Bramy Nakielskiej
  • 1795 – III rozbiór Rzeczypospolitej. Miasto przestało być stolicą powiatu na korzyść Włoszczowy
  • 1819 – kasata klasztoru franciszkanów
  • 1827 – w Lelowie było 128 domów i 785 mieszkańców[4]
  • 1869 – utrata praw miejskich
  • 1870 – zakończenie wyburzania murów miejskich
  • 1870 – klasztor franciszkanów został rozebrany
  • 4 września 1939 – wkroczenie Niemców, rozstrzelanie przez Wehrmacht 16 mieszkańców w odwecie za porażkę pod wsią w walce z wojskiem polskim, spalenie kościoła parafialnego z XIV wieku, zburzenie synagogi, początki prześladowań ludności żydowskiej.

Zabytki[edytuj]

Kościół pw. św. Marcina w Lelowie
  • kościół parafialny pw. św. Marcina z XIV/XV w. Przebudowany w 1638 roku.
    • Wewnątrz ocalały z pożaru we wrześniu 1939 roku krzyż
    • kaplica Matki Boskiej Pocieszenia
  • ohel cadyka Dawida Bidermana, do którego corocznie na przełomie stycznia i lutego pielgrzymują chasydzi z całego świata.
  • unikatowy rynek (z każdego rogu odchodzą 2 ulice)
  • cmentarz katolicki, nr rej.: 398/86 z 17.06.1986

nieistniejące:

  • Zamek w Lelowie – zbudowany w stylu gotyckim przez króla Kazimierza Wielkiego na planie prostokąta w miejscu wcześniejszego grodu. Został rozebrany w latach 1804-1805. Obecnie w tym miejscu znajduje się cmentarz.
  • Kościół Franciszkanów
  • klasztor Franciszkanów z 1357 roku – rozebrany w 1825 r.
  • Brama Nakielska – zbudowana w XIV wieku przez króla Kazimierza Wielkiego. Wyburzono ją w 1789 roku. Miała długość 18,5 m.[5]
  • Brama Krakowska
  • Brama Częstochowska w pobliżu klasztoru franciszkanów
  • Mury obronne z łamanego kamienia zbudowane pomiędzy rokiem 1333-1370. Ich długość wynosiła około 1000 metrów. Rozebrane w latach 1848-1870.[6]

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • zalew na rzece Białce
  • Ciekawostka kulinarna: „ciulim” – potrawa przyrządzana z okazji świąt na bazie ziemniaków, mięsa, przypraw, będąca odpowiednikiem żydowskiego czulentu.

Komunikacja[edytuj]

Droga krajowa nr 46 Tabliczka DK46.svg (KudowaJędrzejów), droga wojewódzka nr Tabliczka DW794.svg (KoniecpolKraków), droga wojewódzka nr Tabliczka DW789.svg (StaromieścieBrusiek), niegdyś część drogi wojewódzkiej Tabliczka DW906.svg (Staromieście – Lubliniec).

Znani lelowianie[edytuj]

Epitafium Daniela Sigoniusa w Katedrze na Wawelu

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 281.
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  4. Tabella Miast, Wsi, Osad, Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1. Warszawa: 1827, s. 262.
  5. Serwis Nauka w Polsce – PAP SA.
  6. Łukasz Schab, Gmina Lelów.pl - Historia, www.lelow.pl [dostęp 2017-01-16].

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce w Polsce, T. III, Zesz. 12. Województwo kieleckie, Powiat włoszczowski.
  • Marian Nowak, Antoni Białowąs, 800 lat Lelowa, 1993.
  • Jarosław Widawski, Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.
  • Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm, Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj]