Zamek w Rydzynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek w Rydzynie
Obiekt zabytkowy nr rej. 52 z 29.04.1930[1]
Ilustracja
Elewacja zachodnia
Państwo  Polska
Miejscowość Rydzyna
Adres Plac Zamkowy 1
Architekt Józef Szymon Bellotti[2]
Inwestor Rafał Leszczyński[2]
Rozpoczęcie budowy 1685[2]
Ukończenie budowy 1695[2]
Właściciel Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich
Położenie na mapie Rydzyny
Mapa lokalizacyjna Rydzyny
Zamek w Rydzynie
Zamek w Rydzynie
Położenie na mapie gminy Rydzyna
Mapa lokalizacyjna gminy Rydzyna
Zamek w Rydzynie
Zamek w Rydzynie
Położenie na mapie powiatu leszczyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leszczyńskiego
Zamek w Rydzynie
Zamek w Rydzynie
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Zamek w Rydzynie
Zamek w Rydzynie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek w Rydzynie
Zamek w Rydzynie
Ziemia51°47′14,5278″N 16°40′15,7506″E/51,787369 16,671042
Strona internetowa

Zamek w Rydzyniezamek znajdujący się w Rydzynie przy Placu Zamkowym 1[3]. Z powierzchnią 42,5 tys. m2 jest największym zamkiem w Wielkopolsce[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny gotycki zamek Rydzyńskich z lat 1403-22 został zbudowany na sztucznej wyspie[5] i przetrwał niecałe dwa stulecia, aż do najazdu Szwedów. W latach 1685–1695, częściowo na jego murach, wzniesiono barokową rezydencję Leszczyńskich herbu Wieniawa według projektu królewskiego architekta Józefa Szymona Bellottiego[2][4] lub Pompeo Ferrariego[5]. Już wówczas zamek uzyskał formę czterokondygnacyjnego, czteroskrzydłowego założenia z wewnętrznym dziedzińcem i czterema basztami na narożach[5]. Dekorację wnętrz zrealizował Michelangelo Palloni. W zamkowym teatrze w 1687 odbyła się polska premiera komedii Moliera Mieszczanin szlachcicem. Około 1700 (1698?)[4] z inicjatywy Stanisława Leszczyńskiego dokonana została przebudowa zamku według projektu Pompeo Ferrariego[2], specjalnie sprowadzonego przez Leszczyńskich z Rzymu. Na wzór projektów Berniniego (Palazzo Barberini, przebudowa Luwru) przebudował on zachodnie skrzydło zamku, tworząc wyrazistą oś z rynkiem miasta.

Zamek w Rydzynie, XIX w.
Sala balowa – freski autorstwa Georga Wilhelma Neunhertza
Sala morska – dekoracja rzeźbiarska o motywach morskich[6]
Zamek w Rydzynie, fosa
Zespół zamkowy z XVII-XVIII, XX w.: oficyna, ujeżdżalnia
Ruiny kaskady z maszkaronem, park przy zamku w Rydzynie

Wówczas powstała dwupiętrowa sala balowa[4]. W 1707 zamek płonął[4]. Stanisław Leszczyński po nieudanej reelekcji sprzedał w 1736[7] lub 1738[4] Rydzynę Aleksandrowi Sułkowskiemu, stronnikowi Augusta III[4][2]. Kolejna przebudowa, dokonana już dla Sułkowskich, miała miejsce w latach 1742–1745[4]. Śląski architekt Karol Marcin Frantz[4], początkowo realizując koncepcje Pompeo Ferrariego, zmienił wystrój elewacji na rokokowy, założył nowe dachy i hełmy na basztach. Frantz przebudował także salę balową, w której znalazł się plafon śląskiego malarza Georga Wilhelma Neunhertza z 1745[4] przedstawiający apoteozę zaślubin Aleksandra Józefa Sułkowskiego z Aleksandrą Przebendowską (bogowie olimpijscy składający hołd połączonym herbom Sułkowskich i Przebendowskich)[8]. W dalszych latach Frantz realizował już własne pomysły, m.in. ok. 1750 stworzył dodatkową oś od strony północnej poprzez wzniesienie okazałych budynków stajni, wozowni i oficyn[4]. W samym zamku, w skrzydle północnym, dodał środkowy ryzalit, stanowiący wejście do głównej klatki schodowej[4] oraz wybudował kamienny most łączący wejście z owalnym placem przed budynkami gospodarczymi. Z tego samego okresu (1752) pochodzą kamienne sfinksy Jana Rimplera[4]

Architektem ostatniej większej przebudowy z lat 1783–1796 był Ignacy Graff wraz z Dominikiem Merlinim[4]. Przebudowano wtedy salę balową, a także oficyny i budynki gospodarcze[4]. W latach 1927–1928 (pod kierunkiem Stefana Cybichowskiego)[8] adaptowano budynek na potrzeby gimnazjum[4].

Od 1928 do wybuchu wojny w 1939 zamek był siedzibą eksperymentalnej szkoły Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich[2], prowadzonej przez istniejącą od 1924[4] Fundację Sułkowskich[5] pod dyrekcją Tadeusza Łopuszańskiego. Uczniem tego gimnazjum był m.in. Franciszek Walicki, dziennikarz muzyczny, publicysta, autor tekstów piosenek, działacz kulturalny, współtwórca wielu zespołów muzycznych i także kompozytor.

W latach okupacji w zamku mieściła się szkoła Hitlerjugend z internatem.

W 1945, bezpośrednio po wyzwoleniu, zamek został ograbiony i spalony do gołych murów[2] przez żołnierzy Armii Czerwonej. Odbudowa do stanu surowego dokonana została w latach 1950-1965[5]. Później zamek został przekazany Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Mechaników Polskich[4]. Nowy właściciel przeprowadził w latach 1972–1977 rekonstrukcję konserwatorską niektórych wnętrz, przeznaczając budynek na hotel z zapleczem konferencyjnym i gastronomicznym, którą to rolę zamek pełni do dziś. Ukoronowaniem prac rekonstrukcji zamku do dawnej świetności było nadanie dyplomu „Europa Nostra” 15 maja 1994. W uroczystości Prezes Rady Naukowej organizacji Europa Nostra, prof. Gianni Perbelinii, wręczył Dyplom Honorowy Przewodniczącemu Rady Głównej SIMP-u[9].

Hotel „Zamek w Rydzynie” jest przedsiębiorstwem należącym do Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich – SIMP.

Park[edytuj | edytuj kod]

Po wschodniej stronie zamku znajduje się park z II poł. XVII wieku, pierwotnie regularny[5], przebudowany w 1783-1785[5], a ok. 1820 przekształcony na krajobrazowy, w stylu angielskim. W parku istniało wiele pawilonów (m.in. pomarańczarnia, pawilon turecki, zameczek myśliwski), z których obecnie zachował się tylko odremontowany pawilon strzelnicy z 1772.

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Istnieje legenda, że raz do roku podczas burzliwej nocy na zamku mszę świętą odprawia kościotrup księdza razem z ministrantami. W nabożeństwie tym uczestniczy biała pani, która następnie spowiada się, ale nie otrzymuje rozgrzeszenia, a później widma znikają[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 30 grudnia 2017]. s. 105.
  2. a b c d e f g h i Bartłomiej Kaczorowski: Zabytki architektury polskiej. Wyd. 2 zmienione. T. 3. 2009, s. 74. ISBN 978-83-02-10662-0.
  3. Zamek w Rydzynie. Kontakt. zamek-rydzyna.com.pl. [dostęp 2016-02-29].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Kazimierz Szalewski: Leszno i okolice. Sport i Turystyka, 1981, s. 120-123. ISBN 83-217-2348-9.
  5. a b c d e f g Jerzy Kwiatek: Polska – Urokliwy świat małych miasteczek. Wyd. 3. Warszawa: Sport i Turystyka MUZA SA, 2006, s. 453-457. ISBN 83-7319-993-4.
  6. Galeria Wielkopolska * Rydzyna * Zamek w Rydzynie * Fotografie wnętrza * zdjęcia *, www.galeriawielkopolska.info [dostęp 2017-11-27].
  7. Rydzyna w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochacze. Warszawa 1889.
  8. a b c Rydzyna (pol.). Zamki Wielkopolski. [dostęp 30 grudnia 2017].
  9. „Rydzyniak” Nr 3/1995 ISNN 1233-3492

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Zamek i Klucz Rydzynski” – Leon Preibisz, Rydzyna 1938; reprint 1991.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]