Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Archikatedra Chrystusa Króla
w Katowicach
Distinctive emblem for cultural property.svg A/1658/97 z 15 grudnia 1997[1]
archikatedra
Ilustracja
Archikatedra katowicka (2012)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Katowice
Adres ul. Plebiscytowa 46a
40-025 Katowice
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Chrystusa Króla w Katowicach
Wezwanie Chrystusa Króla
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Archikatedra Chrystusa Króla”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Archikatedra Chrystusa Króla”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Archikatedra Chrystusa Króla”
Ziemia50°15′05,76″N 19°01′08,80″E/50,251600 19,019110
Strona internetowa

Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicachkościół zbudowany w latach 1927–1955 w stylu klasycyzującym według projektu architektów Zygmunta Gawlika i Franciszka Mączyńskiego[2]. Wznosi się w południowej części centrum Katowic, w prostokącie zamkniętym ulicami Powstańców, Wita Stwosza, Jordana i Plebiscytową.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze archikatedry Chrystusa Króla

Do budowy katedry przystąpiono oficjalnie 5 czerwca 1927[3]. Miejsce pod budowę kościoła i kurii biskupiej, o powierzchni 90 tys. m², objęło teren dawnej cegielni[4]. Pierwszym magister fabricae a zarazem przewodniczącym Komitetu Budowy Katedry w Katowicach wybrany został ks. dr Emil Szramek[5]. Kamień węgielny wmurowano 4 września 1932. W uroczystości uczestniczyli: abp Adam Stefan Sapieha, bp Antoni Szlagowski, bp Bernard Dembek, nuncjusz abp Francesco Marmaggi, wojewoda Michał Grażyński i członkowie kapituły katedralnej[6].

W poniedziałek 15 października 1934 z rusztowań spadli z wysokości 8 m ponad 100 osób, m.in. ksiądz, budowniczy[7].

Do września 1939 roku wybudowano prezbiterium, kilkumetrowe mury i schody, jednak po rozpoczęciu okupacji władze niemieckie zabroniły dalszej budowy. Po zakończeniu II wojny światowej budowę wznowiono w połowie 1947 r. pod kierunkiem ks. Rudolfa Adamczyka. W 1948 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach zażądało obniżenia wysokości kopuły katedry o 40 m, aby nie dominowała w pejzażu Katowic, jednak ks. Adamczyk to żądanie odrzucił[8]. Projekt przedwojennych architektów na skutek żądania władz wojewódzkich Polski Ludowej uległ jednak modyfikacji około 1954 roku (m.in. aż o 38 m obniżono kopułę i ostatecznie katedra osiągnęła wys. 64 m, dł. 101 m, szer. 50 m). Główny wpływ na zmniejszenie kopuły miał formalnie zastępujący biskupów katowickich ks. Jan Piskorz (ksiądz patriota, posłuszny komunistycznym władzom)[9]. Dzięki zgodzie na obniżenie kopuły budowa nabrała tempa[8]. Konsekracji świątyni dokonał 30 października 1955, podczas tzw. wysiedlenia biskupów katowickich, ordynariusz częstochowski Zdzisław Goliński, jednak prace wykończeniowe trwały jeszcze prawie do drugiej połowy lat 60.

Mury świątyni wzniesiono w większości z żelazobetonu, a zewnętrzne okładziny ścian wykonano z dolomitu wydobywanego i obrabianego w kamieniołomach Imielina (woj. śląskie). Do budowy schodów wykorzystano m. in. kamień z rozebranej w 1933 r. Wieży Bismarcka w Mysłowicach[9]. Witraże zaprojektował prof. Stanisław Pękalski[4]. Wyposażenie i aranżację wnętrza zaprojektował w 1973 arch. Mieczysław Król, a elementy rzeźbiarskie Jerzy Egon Kwiatkowski, realizację ukończono w 1987. Archikatedra Chrystusa Króla jest największą archikatedrą w Polsce.

20 czerwca 1983 w katowickiej katedrze gościł papież Jan Paweł II. Dziewięć lat później w obecności biskupów śląskich odczytano w niej bullę Totus Tuus Poloniae Populus z 25 marca 1992, erygującą metropolię katowicką i tworzące archikatedrę.

W archikatedrze wręczana jest każdego roku nagroda Lux ex Silesia.

W krypcie Archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach pochowani zostali śląscy biskupi: Arkadiusz Lisiecki, Stanisław Adamski oraz Herbert Bednorz.

Archidiecezja katowicka obchodzi wspomnienie liturgiczne rocznicy poświęcenia kościoła metropolitalnego 30 października.

W lutym 2020 premier Mateusz Morawiecki, przedstawiciele województwa śląskiego, miasta Katowice i archidiecezji katowickiej podpisali umowę w sprawie sfinansowania budowy w archikatedrze tzw. Panteonu Górnośląskiego. Wkład finansowy ze środków publicznych wyniesie minimum 46 mln złotych. Strona kościelna ma wnieść 3 mln zł[10].

Rządcy i proboszczowie[edytuj | edytuj kod]

  • Ks. Karol Skupin, administrator (1938–1939)
  • Ks. Stefan Szwajnoch, kuratus (X 1939)

W czasie II wojny światowej parafią zarządzali:

Po wojnie parafią zarządzał ks. Rudolf Adamczyk. W czasie jego uwięzienia w latach 1952–1956 parafią zarządzali:

  • Ks. Franciszek Pisula (I 1952–I 1953)
  • Ks. Józef Koterla (1953–XI 1956)

Po powrocie biskupów z wygnania do diecezji parafią zarządzali:

  • Ks. Rudolf Adamczyk (1956–1973, proboszcz od 1958)
  • Ks. Henryk Zganiacz, proboszcz (1973–1998, od 1998 emerytowany proboszcz)
  • Ks. Stanisław Puchała, proboszcz (1998–2013, od 2013 emerytowany proboszcz)
  • Ks. Andrzej Marcak, administrator (2013–2015)
  • Ks. Łukasz Gaweł, proboszcz (2015-nadal)

Z tej parafii pochodzi biskup Piotr Libera − w latach 1997–2007 biskup pomocniczy katowicki, obecnie ordynariusz płocki.

Organy[edytuj | edytuj kod]

Dyspozycja instrumentu[11]

Manuał I Manuał II Manuał III Pedał
1. Subbas 16'
1. Holzgedackt 8` 1. Pommer 16' 1. Bourdon 16' 2. Principal 16'
2. Quintadene 8' 2. Principal 8' 2. Violprincipal 8' 3. Quintbas 10 2/3'
3. Principal 4' 3. Rohrflöte 8' 3. Vox coelestis 8' 4. Flötenbas 8'
4. Rohrflöte 4' 4. Spitzgambe 8' 4. Octave 4 5. Octave 8'
5. Blockflöte 2' 5. Octave 4' 5. Nachthorn 4' 6. Choralbas 4'
6. Spitzquinte 1 1/3' 6. Gedakt 4' 6. Nasat 2 2/3' 7. Hintersatz 2 2/3'
7. Sesquialtera 2 f. 7. Quinte 2 2/3' 7. Doublette 2' 8. Nachthorn 2'
8. Scharf 1 8. Octave 2' 8. Terz 1 3/5' 9. Posaune 16'
9. Krummhorn 8' 9. Mixtur 1 1/3' 9. Cornet 5 f. 10. Trompete 8'
Tremulant 10. Trompete 16' 10. Plein Jeu 1 1/3'
11. Trompete 8` (horyzontalna) 11. Fagott 16'
12. Trompette harm. 8'
13. Clairon 4'
Tremulant

Dzwony[edytuj | edytuj kod]

Nad szczytem katedry znajduje się łącznie 5 dzwonów. Wszystkie uruchamiane są z okazji ważnych uroczystości, jak Wigilia Paschalna, święcenia kapłańskie, Msze pontyfikalne, natomiast trzy z nich usłyszeć można przed Mszami.

Imię Waga (kg) Ton uderzeniowy Średnica (cm) Rok odlania Odlewnia
1 Jubilaeum ~3500 kg h0 173 cm 1999 Glockengießerei Rudolf Perner(niem.), Pasawa
2 Chrystus Król ~1550 kg d' 142 cm 1983 Glockengießerei Rudolf Perner(niem.), Pasawa
3 Matka Boża Piekarska ~841 kg fis'/ges' 105 cm 1983 Glockengießerei Rudolf Perner(niem.), Pasawa
4 Św. Józef Robotnik ~473 kg a' 97 cm 1983 Glockengießerei Rudolf Perner(niem.), Pasawa
5 Św. Michał Archanioł ~348 kg h' 85 cm 1983 Glockengießerei Rudolf Perner(niem.), Pasawa

Filatelistyka[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska wyemitowała 18 sierpnia 2003 r. znaczek pocztowy przedstawiający katowicką archikatedrę o nominale 3,40 . Okazja była odbywająca się w 2003 r. w Katowicach XIX Ogólnopolska Wystawa Filatelistyczna. Autorem projektu znaczka była Magdalena Jończyk. Ryt wykonała Wanda Zajdel. Dwie różne formy znaczka wydrukowano techniką rotograwiury i stalorytu, na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie 530.000 szt. Obok archikatedry na znaczku znalazł się też Pomnik Powstańców Śląskich, a na okolicznościowym bloczku gmach Biblioteki Śląskiej[12].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30. [dostęp 2010-12-31].
  2. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  3. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 150. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  4. a b Przewodnik po Katowicach, wyd. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Zarząd Okręgu Katowice, wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1962, s. 114.
  5. Dorota Głazek: Historia budowy katedry w Katowicach. W: Stanisław Markowski, Stanisław Puchała, Anna Liskowacka: Katedra Chrystusa Króla w Katowicach. Katowice: Parafia Katedralna Chrystusa Króla : „Telemach”, 2000, s. 109. ISBN 83-913632-0-1.
  6. Jerzy Myszor: Historia diecezji katowickiej. Katowice: [Kuria Metropolitalna], 1999, s. 101. ISBN 83-86922-60-5.
  7. Budiwelna katastorfa. „Diło”. 279, s. 7, 18 października 1934. (ukr.)
  8. a b Jak katedrę w Stalinogrodzie zbudowano | W cieniu katedry - strona 3 - Polityka.pl, www.polityka.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  9. a b Michał Smolorz. Z historii budowy katedry w Katowicach: Opus Dei czy zbieg przypadków?. „Z Tej ziemi: Śląski kalendarz katolicki”. 1985. s. 59-61. ISSN 0239-5630. 
  10. Teresa Semik: To zły czas dla Panteonu Górnośląskiego, ale zacznie działać jeszcze w maju. dziennikzachodni.pl, 7 maja 2020. [dostęp 2020-05-10].
  11. Katowice ( Archikatedra Chrystusa Króla (organy wielkie)), musicamsacram.pl [dostęp 2021-03-03].
  12. Marek Jedziniak: 2003.08.18. XIX Ogólnopolska Wystawa Filatelistyczna Katowice 2003 (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-06-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, ​ISBN 83-87455-77-6​, s. 392.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 42. ISBN 83-85831-35-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]