Klępsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°7′1.07″N 15°43′8.42″E
- błąd 0 m
WD 52°6'N, 15°43'E, 52°6'56.48"N, 15°42'56.05"E
- błąd 2298 m
Odległość 2000 m
Klępsk
wieś
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Sulechów
Wysokość 81 m n.p.m.
Liczba ludności (2017) 555[1]
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 66-111[2]
Tablice rejestracyjne FZI
SIMC 0914272
Położenie na mapie gminy Sulechów
Mapa lokalizacyjna gminy Sulechów
Klępsk
Klępsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Klępsk
Klępsk
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Klępsk
Klępsk
Położenie na mapie powiatu zielonogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zielonogórskiego
Klępsk
Klępsk
Ziemia52°07′01,07″N 15°43′08,42″E/52,116964 15,719006
Strona internetowa
Kościół w Klępsku

Klępsk (dawn. Klemsko[3]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Sulechów.

W latach 1975–1998 miejscowość była położona w województwie zielonogórskim.

Według danych na 31 grudnia 2017 miejscowość zamieszkuje 555 mieszkańców[1].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Klępsk[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0914289 Nowy Klępsk przysiółek

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Walory przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Okucia drzwi kościelnych
Wnętrze kościoła (fragment polichromii na suficie)
  • Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest zespół dawnego kościoła ewangelickiego:
    • kościół, obecnie rzymsko-katolicki filialny pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny,
    • kaplica grobowa rodziny Philipsborn, z 1915 roku
    • dawny cmentarz z aleją lipową, z XVI-XX wieku
    • ogrodzenie z bramami, murowany, z XVI wieku, w początku XX wieku. Kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Klępsku usytuowany jest w centrum wsi, przy drodze prowadzącej z Sulechowa do Nowego Kramska. Wybudowana na niewielkim wzniesieniu świątynia, wraz z terenem wokół otoczona jest otynkowanym murem z XVI w. z łamanego kamienia narzutowego. Pierwsza wzmianka o miejscowości Klępsk pochodzi z roku 1314. Źródła XIV-wieczne wspominają także o istniejącej w owym czasie parafii katolickiej w Klępsku, podległej Diecezji Poznańskiej. W miejscowości istnieje już kościół drewniany, o konstrukcji zrębowej, którego zachodnia ściana nawy, zachowana do dzisiaj, wydatowana została metodą dendrochronologii na okres pomiędzy 1367-1377. Kościół założono na prostym rzucie składającym się z niewielkiej, zbliżonej do kwadratu nawy, prostokątnego prezbiterium od strony wschodniej i przylegającej od zachodu wieży na planie kwadratu. Z końca XV wieku pochodzi zachowany do dzisiaj późnogotycki ołtarz główny, tryptyk z Matką Boską z Dzieciątkiem oraz figury apostołów i świętych, który przetrwał reformację, chociaż w protestantyzmie nie istnieje kult świętych, w tym kult Maryi. Pod koniec XVI wieku kościół przeszedł w ręce protestantów. W latach 1576-1590 pierwszy ewangelicki pastor, Baltazar Nievus, rozpoczął adaptację świątyni do potrzeb obrządku luterańskiego. Przebudował ściany boczne prezbiterium i nawy z konstrukcji zrębowej na konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym, a we wnętrzu pojawiły się empory integralnie związane z nową konstrukcją ścian, które przy prezbiterialnej ścianie wschodniej wprowadzono w dwóch poziomach. Ukształtowana została w ten sposób wewnętrzna przestrzeń, zbliżona do preferowanego w ewangelickiej konfesji układu centralnego. Najprawdopodobniej tuż przed rokiem 1586, dostawiono na zewnątrz kościoła przedsionek, na lata 1586-1593 datowana jest budowa, lub przebudowa, zakrystii przy ścianie północnej prezbiterium, mająca na celu stworzenie loży kolatorskiej na poziomie drugiej kondygnacji. Wśród odciśniętych w zaprawie  renesansowych ornamentów, tworzących w nawie szeroki pas u nasady stropu widnieje data 1593, prawdopodobny rok ukończenia przebudowy kościoła. Kolejnym wieloletnim pastorem (1603-1622) był Stefan Holstein z Sulechowa. Z jego inicjatywy wnętrze kościoła pokryły malowidła i rzeźby, głównie o tematyce zaczerpniętej ze Starego i Nowego Testamentu, w treści i formie podporządkowane idei śląskiej sztuki reformacji, określane obrazowym katechizmem pastora Holsteina. 117 biblijnym malowidłom towarzyszy 90 starannie wykonanych inskrypcji. Kolejno zostały wzbogacane pozorne sklepienie prezbiterium, strop nawy i ściana tęczowa. W roku 1609 została ufundowana empora kolatorska przy ścianie południowej prezbiterium. W okresie wojny trzydziestoletniej spłonęła wieża, którą odbudowano w roku 1657. Świątynia w Klępsku została ponownie poświęcona dla potrzeb rytu rzymskokatolickiego w 1945 r., jako kościół filialny parafii Łęgowo Sulechowskie. Obecnie elewację wschodnią świątyni tworzy wiązana na zrąb ściana prezbiterium oraz otynkowana ściana zakrystii. Elewację południową tworzą szkieletowe ściany prezbiterium i nawy oraz odeskowana ściana wieży. Zachodnia, wieńcowa elewacja nawy przesłonięta została oszalowaną wieżą. Północna elewacja utworzona jest z odeskowanej ściany wieży, szkieletowej ściany nawy z drewnianą galerią zewnętrzną, częściowo przysłoniętą otynkowaną kaplicą oraz otynkowanymi dwukondygnacyjnymi ścianami zakrystii i przybudówki. Ze względu na wartości historyczne i naukowe oraz autentyczność substancji, drewnianego kościoła o konstrukcji szkieletowej, z zachowanymi reliktami gotyckiej świątyni w konstrukcji zrębowej oraz niezwykle bogatą nowożytną dekoracją snycerską i  malarską wnętrza, powstałą w duchu sztuki luterańskiej, będącego świadectwem przenikania tradycji i  inspiracji artystycznych na polsko-niemieckim pograniczu kulturowym rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 15 marca 2017 kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z dawnym cmentarzem otoczonym od północy, zachodu i południa kamiennym murem został uznany za pomnik historii. Inne obiekty:
    • kapliczka Matki Boskiej z La Salette
    • leśniczówka
    • ścieżka dydaktyczna
    • pomniki przyrody
    • rzeźby drewniane
    • głaz, 2 m wysokości, 16 m w obwodzie, wyryto w nim nieodczytany do dzisiaj epigraf

Emigracja do Australii w 1838 roku[edytuj | edytuj kod]

Na świecie Klępsk jest znany szczególnie jako miejsce skąd wyemigrowali do Australii pierwsi Niemcy. Król Prus, Fryderyk Wilhelm III von Hohenzollern, zamierzał doprowadzić do zjednoczenia protestantów. W tym celu ustanowił w 1817 roku tzw. Unię Pruską na mocy dekretu gabinetowego. W 1821 roku wprowadzono nową księgę, regulującą zasady sprawowania nabożeństw (tzw. Agenda), w tym Eucharystii. Zawarte w niej reguły spotkały się ze sprzeciwem wielu luteranów, dla których oznaczały one ustępstwa w sprawach wiary. Konflikt zaostrzył się począwszy od 1830 roku, kiedy to odbywały się obchody trzechsetlecia Konfesji Augsburskiej. Wtedy to król, wydanym przez siebie dekretem, zażądał, by uroczystości te obchodzono zgodnie z wydanymi 9 lat wcześniej regulacjami.

Duchownym odmawiającym stosowania się do instrukcji odbierano prawo sprawowania posługi duszpasterskiej, a miejsce ich zajmowali duchowni - zwolennicy unii. Nabożeństwa odprawiane prywatnie zostały zakazane, a ich uczestnicy karani byli aresztem oraz grzywnami. Pastor luterański chrzczący dziecko karany był grzywną 50 talarów, dziecko zaś poddawane było ponownemu chrztowi przez pastora unii. Takie i podobne wydarzenia zrodziły w wielu chęć wyemigrowania. Popularne było wówczas emigrowanie do USA oraz do Rosji. Ale nie aż do Australii.

Inicjatorem emigracji był pastor August Kavel z Klępska. Pierwsza grupa, licząca ponad 200 emigrantów wyruszyła na barkach ze wsi Cigacice (Tschicherzig) 8 czerwca 1838 roku. Płynęła Odrą aż do kanału, dalej Sprewą do Berlina (17 czerwca). Następnie Hawelą i Łabą do Hamburga. Z Hamburga grupa została zabrana dwoma żaglowcami ("Prince George" i "Bengalee") w ponad czteromiesięczną podróż do Australii (8 i 9 lipca), do której udać się można było, opływając po drodze całą Afrykę (nie było jeszcze Kanału Sueskiego). Obydwa żaglowce dopłynęły w okolice Port Adelaide 16 listopada ("Bengalee") oraz 18 listopada ("Prince George"). Nieco później wypłynęły z Hamburga dwa inne statki: "Zebra" oraz "Catharina".

Żaglowcem "Prince George" przybyły do Południowej Australii rodziny z następujących miejscowości: Klępsk (Klemzig), Okunin (Langmeil), Kargowa (Unruhstadt), Kolesin (Goltzen), Żółków (Salkau), Karczyn (Harthe), Krężoły (Krummendorf), Trzciel (Tirschtiegel), Łęgowo (Lang Heinersdorf), Kępsko (Schönborn), Ostrzyce (Ostritz), Kiełcze (Keltschen) oraz Kije (Kay).

Miejsce, do którego dopłynęły żaglowce, było położone o kilometr na północ od dzisiejszego Port Adelaide, zwanego wówczas "Port Misery". Nazwa jak najbardziej trafna, gdyż niewiele tam było prócz mokradeł i błota. Stamtąd wyprawiano się na poszukiwanie odpowiedniej lokalizacji na osiedlenie. Wybrano ziemię położoną ok. 7 km na północny wschód od centrum Adelaide. Założoną w ten sposób wieś nazwano "Klemzig", czyli tak jak tę opuszczoną w Niemczech. Obecnie Klemzig jest dzielnicą Adelaide.

Znani z Klępska[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Statystyka stałych mieszkańców zameldowani w gminie - wg miejscowości stan na dzień: 2017-12-31. bip.sulechow.pl, 2017-12-31. [dostęp 2018-02-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Uchwała Nr V/23/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu sulechowskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 4 grudnia 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 4 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 55)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

    • Marta Danowska: Witraże sakralne z okresu od 2. poł. XIX do lat 30. XX wieku w województwie lubuskim, w: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, tom 5 (2008), Zielona Góra 2008.
    • Agnieszka Skowron: System gaszenia mgłą wodną, planowany w drewnianym kościele w Klępsku, w: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, tom 3 (2005/2006), Zielona Góra 2006.
    • praca pod redakcją Ewy Lukas-Janowskiej: Kościół w Klępsku. Pamięć Biblia Sztuka, Zielona Góra 2016
    • Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków - Architektura sakralna - Klępsk - kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny http://www.lwkz.pl/monument/show/id/638 dostęp 02.09.2019 godzina 13:20
    • Małgorzata Szymańska-Dereń: Kościoły zrębowe i szkieletowe województwa lubuskiego, 2009
    • opracowanie Leon Okowiński Renesansowy kościół w Klępsku – Perła drewnianej architektury, 2019
    • opracowanie Leon Okowiński, Jarosław Wnorowski Renesansowy kościół w Klępsku – Perłą architektury drewnianej. Polski Pomnik Historii, 2019 - http://klepsk.prv.pl/ dostęp 01.09.2019 godzina 13:10
    • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie uznania za pomnik historii Klępsk – kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, Dziennik Ustaw z 2017 r. poz. 688

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]