Kalety

From Wikipedia
Jump to: navigation, search
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Kalety.
Kalety
Kalety - widok z lotu ptaka
Kalety - widok z lotu ptaka
Herb
Herb Kalet
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1951
Burmistrz Klaudiusz Kandzia[1]
Powierzchnia 76,29 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

8 637[2]
113,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 34
Kod pocztowy 42-660
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kalety
Kalety
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kalety
Kalety
Ziemia50°33′54″N 18°52′57″E/50,565000 18,882500
TERC
(TERYT)
2243313011
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 2
42-660 Kalety
Strona internetowa
BIP

Kalety (niem. Stahlhammer[3]) – miasto w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 8625 mieszkańców[potrzebny przypis].

Położenie[edit]

Kalety położone są na terenie historycznej ziemi lublinieckiej, z wyjątkiem dzielnic Jędrysek i Truszczyca, po południowej stronie Małej Panwi, które należą do ziemi bytomskiej[4][5].

Miasto z punktu widzenia fizycznogeograficznego leży na Równinie Opolskiej, nad Małą Panwią.

Miasto historycznie przynależy do Górnego Śląska.

Według danych z 2002 r. Kalety mają obszar 76,68 km², w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 85%[6].

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 76,29 km²[7]. Miasto stanowi 11,8% powierzchni powiatu.

W latach 1922–1939 miasto administracyjnie należało do województwa śląskiego, w latach 1945–1950 do województwa śląskiego, w latach 1950–1957 i w latach 1957–1975 do województwa katowickiego (w latach 1953–1956 zwanym województwem stalinogrodzkim), w latach 1975–1998 do województwa częstochowskiego.

Demografia[edit]

Dane z 30 czerwca 2004 r.[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 9657 100 4878 51,7 4690 48,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
113 58,4 54,6

Piramida wieku mieszkańców Kalet w 2014 r.[2]:
Piramida wieku Kalety.png

Dzielnice[edit]

Miasto składa się z 9 dzielnic:

oraz osiedla Segenau.

Nazwa[edit]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod polską nazwą Kalita oraz nazwami niemieckimi Stahlhammer i Neuforge we fragmencie Neuforge oder Stahlhammer, polnisch Kalita"[9]. Spis wymienia także okoliczne miejscowości i części miasta: Figlarnia, Habik, Mokrusch, Sosnitza, Zawodzie[9].

Historia[edit]

Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach
Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach

Historia hutnictwa i górnictwa na Górnym Śląsku wywodzi się z dzielnicy Kalet, Kuczowa. Żelazo wytapiano tutaj w kuźnicach, czyli manufakturach hutniczych. Używano do tego węgla drzewnego, którym rozpalano ogniska w tzw. dymarkach. Właściciel jednej z fabryk w Kaletach, Czech Koulhaas, w 1799 r. zakupił od kapitana Berharda von Mletzko wieś Katowice. Postanowił wydobywać tu węgiel kamienny. Stał się też właścicielem wtedy nieczynnej kuźnicy Boguckiej, którą uruchomił i unowocześnił. Dzięki temu dał podstawy do produkcji nowoczesnej stali na terenie Katowic. Wynalazek Koulhaasa doprowadził do upadku hut w dolinie Małej Panwi i tym samym przyczynił się do przemysłowego rozwoju Katowic[10], które między innymi, dzięki temu stały się najważniejszym miastem regionu.

Zabytki[edit]

Edukacja[edit]

  • Zespół Szkół Elektroniczno-Ekonomicznych. Szkoła powstała 2 września 1946 r. i nosiła wówczas nazwę Szkoły Przemysłowej Fabryki Celulozy i Papieru w Kaletach. W momencie powstania była to szkoła zawodowa. W późniejszym okresie przekształciła się w technikum elektryczne, a następnie elektroniczne. Od października 2010 r. w budynku szkoły mieści się Ośrodek Wychowawczy;
  • 2 szkoły podstawowe;
  • 2 gimnazja.

Gospodarka[edit]

W mieście funkcjonowała fabryka celulozy i papieru. W chwili obecnej jest poddawana likwidacji. Gospodarka miasta jest oparta o małe zakłady przerobu drewna oraz pozostałe po dawnej fabryce celulozy i papieru spółki, zatrudniające znikomą liczbę mieszkańców[potrzebny przypis].

Wspólnoty wyznaniowe[edit]

Kościół św. Franciszka z Asyżu w Kaletach Miotku

Kościół katolicki[edit]

Trzy parafie:

Kościół ewangelicko-augsburski[edit]

Parafianie w składzie kościoła filialnego w Piasku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Częstochowie

Świadkowie Jehowy[edit]

Jeden zbór[18]:

  • zbór Kalety

Sport[edit]

  • Sekcja piłki nożnej:
    • Klub Sportowy Unia Kalety, założony w 1921 r.
    • Ludowy Klub Sportowy Małapanew Kuczów
  • Sekcja speedrowera:
    • TPD Kalety

Przyroda[edit]

W lesie na terenie Kalet znajduje się Cis Donnersmarcka - mające ok. 550 lat, 222 cm obwodu oraz 16 m wysokości (stan na 2013 r.) drzewo - jest to najgrubszy cis na terenie Lasów Państwowych.

Transport[edit]

Kalety - stacja kolejowa widok z kładki na południe

Drogi[edit]

Linie kolejowe[edit]

Miasta partnerskie[edit]

Przypisy

  1. Wyniki wyborów 2010 na terenie Kalet.
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Kalety, w oparciu o dane GUS.
  3. http://www.verwaltungsgeschichte.de/sch_lublinitz.html
  4. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Superiorem_Silesiam_AD1746.jpg
  5. http://home.arcor.de/oberschlesien/abstimmung/lublinitz.jpg
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 395.
  10. a b Kto zmienił przemysł hutniczy na Śląsku?. mmsilesia.pl, 4 maja 2009. [dostęp 2015-09-24].
  11. Historia Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych, [w:] www.kzcp.republika.pl, dostęp 5 lipca 2009 r.
  12. M. Filak, Kolej w historii Tarnowskich Gór w okresie XIX i XX wieku, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2008, nr 28, dostęp 5 lipca 2009 r.
  13. a b Historia Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych, Op. cit.
  14. Dz. U. z 1950 r. Nr 51, poz. 472
  15. Rejestr Zabytków Województwa Śląskiego, zabytki miejscowości Kalety http://www.wkz.katowice.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=98
  16. E. Goszyk, Pałac myśliwski w Zielonej, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2005, nr 18, dostęp 5 lipca 2009 r.
  17. Michał Świech: Być jak hrabia Donnersmack. gazeta.pl, 5 czerwca 2009. [dostęp 2015-12-31].
  18. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 stycznia 2013.
  19. Miasto Kalety – www.kalety.pl – Leśny zakątek Śląska.

Bibliografia[edit]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

Linki zewnętrzne[edit]