Kalety

From Wikipedia
Jump to: navigation, search
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Kalety.
Kalety
Kalety – widok z lotu ptaka
Kalety – widok z lotu ptaka
Herb
Herb Kalet
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1951
Burmistrz Klaudiusz Kandzia[1]
Powierzchnia 76,29 km²
Populacja (31.12.2016)
• liczba ludności
• gęstość

8 489[2]
113,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 34
Kod pocztowy 42-660
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Kalety
Kalety
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kalety
Kalety
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kalety
Kalety
Ziemia50°33′54″N 18°52′57″E/50,565000 18,882500
TERC
(TERYT)
2413011
SIMC 0931589
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 2
42-660 Kalety
Strona internetowa
BIP

Kalety (niem. Stahlhammer[3]) – miasto w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 8625 mieszkańców[potrzebny przypis].

Położenie[edit | edit source]

Kalety położone są na terenie historycznej ziemi lublinieckiej, z wyjątkiem dzielnic Jędrysek i Truszczyca, po południowej stronie Małej Panwi, które należą do ziemi bytomskiej[4][5].

Miasto z punktu widzenia fizycznogeograficznego leży na Równinie Opolskiej, nad Małą Panwią.

Miasto historycznie przynależy do Górnego Śląska.

Według danych z 2002 r. Kalety mają obszar 76,68 km², w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 85%[6].

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 76,29 km²[7]. Miasto stanowi 11,8% powierzchni powiatu.

W latach 1922–1939 miasto administracyjnie należało do województwa śląskiego, w latach 1945–1950 do województwa śląskiego, w latach 1950–1957 i w latach 1957–1975 do województwa katowickiego (w latach 1953–1956 zwanym województwem stalinogrodzkim), w latach 1975–1998 do województwa częstochowskiego.

Demografia[edit | edit source]

Dane z 30 czerwca 2004 r.[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 9657 100 4878 51,7 4690 48,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
113 58,4 54,6

Piramida wieku mieszkańców Kalet w 2014 r.[2]:
Piramida wieku Kalety.png

Dzielnice[edit | edit source]

Miasto składa się z 9 dzielnic:

oraz miejscowości Segenau i Zawodzie .

Nazwa[edit | edit source]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod polską nazwą Kalita oraz nazwami niemieckimi Stahlhammer i Neuforge we fragmencie Neuforge oder Stahlhammer, polnisch Kalita"[9]. Spis wymienia także okoliczne miejscowości i części miasta: Figlarnia, Habik, Mokrusch, Sosnitza, Zawodzie[9].

Historia[edit | edit source]

Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach
Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach

Historia hutnictwa i górnictwa na Górnym Śląsku wywodzi się z dzielnicy Kalet, Kuczowa. Żelazo wytapiano tutaj w kuźnicach, czyli manufakturach hutniczych. Używano do tego węgla drzewnego, którym rozpalano ogniska w tzw. dymarkach. Właściciel jednej z fabryk w Kaletach, Czech Koulhaas, w 1799 r. zakupił od kapitana Berharda von Mletzko wieś Katowice. Postanowił wydobywać tu węgiel kamienny. Stał się też właścicielem wtedy nieczynnej kuźnicy Boguckiej, którą uruchomił i unowocześnił. Dzięki temu dał podstawy do produkcji nowoczesnej stali na terenie Katowic. Wynalazek Koulhaasa doprowadził do upadku hut w dolinie Małej Panwi i tym samym przyczynił się do przemysłowego rozwoju Katowic[10], które między innymi, dzięki temu stały się najważniejszym miastem regionu.

Zabytki[edit | edit source]

Edukacja[edit | edit source]

  • Zespół Szkół Elektroniczno-Ekonomicznych. Szkoła powstała 2 września 1946 r. i nosiła wówczas nazwę Szkoły Przemysłowej Fabryki Celulozy i Papieru w Kaletach. W momencie powstania była to szkoła zawodowa. W późniejszym okresie przekształciła się w technikum elektryczne, a następnie elektroniczne. Od października 2010 r. w budynku szkoły mieści się Ośrodek Wychowawczy;
  • 2 szkoły podstawowe;
  • 2 gimnazja.

Wspólnoty wyznaniowe[edit | edit source]

Kościół św. Franciszka z Asyżu w Kaletach Miotku

Kościół katolicki[edit | edit source]

Trzy parafie:

Kościół ewangelicko-augsburski[edit | edit source]

Parafianie w składzie kościoła filialnego w Piasku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Częstochowie

Świadkowie Jehowy[edit | edit source]

Jeden zbór[17]:

  • zbór Kalety

Sport[edit | edit source]

  • Sekcja piłki nożnej:
    • Klub Sportowy Unia Kalety, założony w 1921 r.
    • Ludowy Klub Sportowy Małapanew Kuczów
  • Sekcja speedrowera:
    • TPD Kalety

Przyroda[edit | edit source]

W lesie na terenie Kalet znajduje się Cis Donnersmarcka - mające ok. 550 lat, 222 cm obwodu oraz 16 m wysokości (stan na 2013 r.) drzewo - jest to najgrubszy cis na terenie Lasów Państwowych.

Transport[edit | edit source]

Kalety - stacja kolejowa widok z kładki na południe

Drogi[edit | edit source]

Linie kolejowe[edit | edit source]

Miasta partnerskie[edit | edit source]

Sąsiednie gminy[edit | edit source]

Koszęcin, Miasteczko Śląskie, Tworóg, Woźniki

Przypisy

  1. Wyniki wyborów 2010 na terenie Kalet.
  2. a b w oparciu o dane strony miasta Kalety
  3. http://www.verwaltungsgeschichte.de/sch_lublinitz.html
  4. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Superiorem_Silesiam_AD1746.jpg
  5. http://home.arcor.de/oberschlesien/abstimmung/lublinitz.jpg
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 395.
  10. a b Kto zmienił przemysł hutniczy na Śląsku?. mmsilesia.pl, 4 maja 2009. [dostęp 2015-09-24].
  11. a b c Historia Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych, Op. cit.
  12. M. Filak, Kolej w historii Tarnowskich Gór w okresie XIX i XX wieku, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2008, nr 28, dostęp 5 lipca 2009 r.
  13. Dz.U. z 1950 r. Nr 51, poz. 472
  14. Rejestr Zabytków Województwa Śląskiego, zabytki miejscowości Kalety http://www.wkz.katowice.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=98
  15. E. Goszyk, Pałac myśliwski w Zielonej, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2005, nr 18, dostęp 5 lipca 2009 r.
  16. Michał Świech: Być jak hrabia Donnersmack. gazeta.pl, 5 czerwca 2009. [dostęp 2015-12-31].
  17. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 stycznia 2013.
  18. Miasto Kalety – www.kalety.pl – Leśny zakątek Śląska.

Bibliografia[edit | edit source]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

Linki zewnętrzne[edit | edit source]