Gwiazdozbiór Oktanta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Oktant
Oktant
Nazwa łacińska Octans
Dopełniacz łaciński Octantis
Skrót nazwy łacińskiej Oct
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 21 h
Deklinacja -85°
Charakterystyka
Powierzchnia 291 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda ν Octantis (3,73m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 5° N.

Oktant (łac. Octans, dop. Octantis, skrót Oct) – ten niewielki gwiazdozbiór zawiera południowy biegun niebieski. Jest to 50. co do wielkości gwiazdozbiór na niebie. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 35. W Polsce niewidoczny.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Z Oktantem nie są związane żadne legendy i mity. Wyobraża wynaleziony przez brytyjskiego matematyka Johna Hadleya przyrząd, zwany oktantem. Gwiazdozbiór został nazwany na jego cześć w 1752 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego, badacza nieba południowego Nicolasa Louisa de Lacaille, pierwotnie jako Octans Nautica lub Octans Hadleianus. Ta długa nazwa nie przetrwała i kilka lat później została skrócona. Przy określaniu gwiazdozbioru astronom posłużył się gwiazdami, które wcześniej należały do gwiazdozbioru Węża Wodnego[1].

Najjaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

Obszar, w którym znajduje się Oktant, jest dość pusty. Gwiazda piątej wielkości (5,42m), sigma (σ) Octantis, obecnie odległa o 63′ od południowego bieguna niebieskiego, pełni w czasach nowożytnych rolę południowej gwiazdy polarnej, stąd niekiedy nazywana jest Polaris Australis. Z racji małej jasności, która jest 25 razy mniejsza, nie stanowi takiego elementu orientacyjnego, jakim jest alfa (α) Ursae Minoris na półkuli północnej. Jest gwiazdą zmienną typu delta Scuti, zmienia swoją jasność o 0,03m z okresem 138 minut.

  • Nu Octantis (ν Oct) – najjaśniejsza gwiazda konstelacji, jest pomarańczowym olbrzymem o jasności 3,73m
  • β Oct – to gwiazda biała, ewolucyjnie znajdująca się w fazie między karłem a podolbrzymem. Odległa od Ziemi o 140 lat świetlnych (4,13m)
  • δ Oct – trzecia do jasności, to pomarańczowy olbrzym o jasności 4,31m położony około 279 lat świetlnych od Słońca. Ma masę 1,2 masy Słońca i promień o 25% większy od niego, a wiek zbliżony.
  • θ Oct – czwarta gwiazda ma jasność 4,78m
  • α Oct (alpha Octantis) – siódma co do jasności (5,13m), to spektroskopowy układ podwójny. W układzie tym niemal identyczne olbrzymy typu F obiegają się wzajemnie z okresem 9,073 dnia. Obserwowane zmiany jasności nie wynikają z ułożenia płaszczyzny orbity, ale z faktu, że krążą blisko siebie. W związku z tym każda z nich ma kształt wydłużonej elipsoidy obrotowej (efekt wzajemnego przyciągania grawitacyjnego), a to z kolei powoduje przesłanianie wzajemne fragmentów obu gwiazd.
  • λ Oct – gwiazda podwójna o jasnościach 5,4m i 7,7m

Precesja[edytuj | edytuj kod]

W wyniku precesji biegun południowy oddala się od sigmy Octantis w kierunku Kameleona. W tym regionie również nie ma jasnych gwiazd, więc biegun zostanie pusty przez następne 1500 lat – wtedy znajdzie się w odległości 1° od gwiazdy czwartej wielkości, delty (δ) Chamaeleontis[2].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Kamil Złoczewski: Kosmos. Tajemnice Wszechświata. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 22. ISBN 978-83-252-2124-9.
  2. Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 409. ISBN 978-83-01-14848-5.