Ptak Rajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gwiazdozbioru. Zobacz też: rajskie ptaki (cudowronki) – rodzina ptaków.
Ptak Rajski
Ptak Rajski
Nazwa łacińska Apus
Dopełniacz łaciński Apodis
Skrót nazwy łacińskiej Aps
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 16 h
Deklinacja -75°
Charakterystyka
Powierzchnia 206 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Apodis (3,83m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 15° N.

Ptak Rajski (łac. Apus, dop. Apodis, skrót Aps) – mało wyraźny gwiazdozbiór, 67. co do wielkości na niebie, znajdujący się w pobliżu południowego bieguna niebieskiego, oznaczony w 1595 roku przez Keysera i de Houtmana. Keyser zmarł na Jawie w trakcie wyprawy. Po powrocie do Holandii, de Houtman przekazał sporządzony katalog gwiazd Petrusowi Planciusowi, który naniósł gwiazdozbiór na globus nieba. Należy do grupy pięciu sąsiadujących ze sobą gwiazdozbiorów nieba południowego wyobrażających ptaki. Konstelacja ta została po raz pierwszy opisana w Uranometrii Johanna Bayera w 1603 roku. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. W Polsce niewidoczny.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa może budzić zdziwienie, że kartografowie w tych kilku słabych punktach widzieli pięknego tropikalnego ptaka. Jego sylwetka została dodatkowo zniekształcona przez Lacaille'a podczas konstrukcji okołobiegunowej konstelacji Oktanta. Wyobraża, odkrytego w Papui-Nowej Gwinei, niezwykle strojnego ptaka z rodziny Paradisaeidae (rajskie ptaki), niesłusznie wcześniej uważanego za beznogiego, gdyż wszystkie okazy jakie Europejczycy dostawali wcześniej od tubylców były martwe, pozbawione nóg i skrzydeł. Łacińska nazwa Apus, która z kolei pochodzi od greckiego apous, co dosłownie oznacza „beznogi”[1]. Nazwany dla uczczenia rajskich ptaków – nieznanych w Europie, kolorowo upierzonych ptaków Azji i Ameryki Południowej, których okazy przywiozła po raz pierwszy wyprawa Magellana w 1522 roku.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Nie zawiera gwiazd jaśniejszych niż trzeciej wielkości. Najjaśniejsze gwiazdy konstelacji, alpha Apodis (α Aps) i gamma Apodis (γ Aps) – olbrzymy typu K i G – mają jasność 3,83 i 3,86m. Kolejne cztery gwiazdy są jaśniejsze od 5m. Delta (δ) Apodis to układ podwójny (separacja 103 sekundy) składający się z olbrzymów typu M i K o jasnościach 4,76 i 5,27m. Pierwsza z tych gwiazd jest gwiazdą zmienną nieregularną, zmieniającą jasność w przedziale 0d 4,66 do 4,87m. Teta (θ) Apodis jest czerwonym olbrzymem, którego jasność zmienia się nieregularnie między piątą a siódmą wielkością z okresem około 4 miesięcy. Gwiazda, będąca u kresu swojej ewolucji, będąca na tak zwanej gałęzi asymptotycznej. Zmienia jasność o 0,56m w okresie około 119 dni. Traci relatywnie dużo swojej materii – 1,1 x10−7 masy Słońca na rok – z powodu własnego wiatru gwiazdowego[2].

Warte uwagi są też: gromada kulista NGC 6101 o jasności 10,7m skatalogowana w 1826 roku przez Jamesa Dunlopa i druga, jaśniejsza, gromada kulista IC 4499 o jasności 9,76m znajdująca się w odległości 61,6 tysięcy lat świetlnych. Gromada została odkryta 13 czerwca 1901 roku przez De Lise Stewarta.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kamil Złoczewski: Kosmos. Tajemnice Wszechświata. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 21. ISBN 979-83-252-2124-9.
  2. Encyklopedia Wszechświata PWN. Warszawa: 2006, s. 407. ISBN 978-83-01-14848-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Desselberger, J. Szczepanik, Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdach, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2002, ISBN 83-7266-156-1
Wikimedia Commons