Ptak Rajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gwiazdozbioru. Zobacz też: rajskie ptaki (cudowronki) – rodzina ptaków.
Ptak Rajski
Ptak Rajski
Nazwa łacińska Apus
Dopełniacz łaciński Apodis
Skrót nazwy łacińskiej Aps
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 16 h
Deklinacja -75°
Charakterystyka
Powierzchnia 206 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Apodis (3,83m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 6° N.

Ptak Rajski (łac. Apus, dop. Apodis, skrót Aps) – mało wyraźny gwiazdozbiór, 67. co do wielkości na niebie, znajdujący się w pobliżu południowego bieguna niebieskiego, oznaczony w 1595 roku przez Keysera i de Houtmana. Keyser zmarł na Jawie w trakcie wyprawy. Po powrocie do Holandii, de Houtman przekazał sporządzony katalog gwiazd Petrusowi Planciusowi, który naniósł gwiazdozbiór na globus nieba w 1598 jako Paradysvogel Apis Indica. Należy do grupy pięciu sąsiadujących ze sobą gwiazdozbiorów nieba południowego wyobrażających ptaki. Konstelacja ta została po raz pierwszy opisana jako Apus Indica w atlasie nieba Uranometrii Johanna Bayera w 1603 roku. Od czasów Bayera nic się w zasadzie nie zmieniło w kształcie i gwiazdach Apusa. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. W Polsce niewidoczny.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Małe i blade zbiorowisko gwiazd, które teraz nazywa się Rajskim Ptakiem, znajduje sie zbyt daleko na południe, by mogli je poznać dawni europejscy obserwatorzy.Nazwa może budzić zdziwienie, że kartografowie w tych kilku słabych punktach widzieli pięknego tropikalnego ptaka. Jego sylwetka została dodatkowo zniekształcona przez Lacaille'a podczas konstrukcji okołobiegunowej konstelacji Oktanta. Wyobraża, odkrytego w Papui-Nowej Gwinei, niezwykle strojnego ptaka z rodziny Paradisaeidae (rajskie ptaki), niesłusznie wcześniej uważanego za beznogiego, gdyż wszystkie okazy jakie Europejczycy dostawali wcześniej od tubylców były martwe, pozbawione nóg i skrzydeł. Łacińska nazwa Apus, która z kolei pochodzi od greckiego apous, co dosłownie oznacza „beznogi”[1]. Nazwany dla uczczenia rajskich ptaków – nieznanych w Europie, kolorowo upierzonych ptaków Azji i Ameryki Południowej, których okazy przywiozła po raz pierwszy wyprawa Magellana w 1522 roku.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Rajski Ptak leży pomiędzy charakterystycznym zarysem Trójkąta Południowego a południowym biegunem niebieskim. Mały prostokątny trójkąt, utworzony przez betę (β), gammę (γ) i deltę (δ)Rajskiego Ptaka, jest najlepiej widoczną częścią tego gwiazdozbioru, podczas gdy alfa (α) znajduje się nieco z boku i leży w pobliżu granicy z Kameleonem.[2] Nie zawiera gwiazd jaśniejszych niż trzeciej wielkości. Najjaśniejsze gwiazdy konstelacji, alpha Apodis (α Aps) i gamma Apodis (γ Aps) – olbrzymy typu K i G – mają jasność 3,83 i 3,86m. Kolejne cztery gwiazdy są jaśniejsze od 5m. Delta (δ) Apodis to układ podwójny (separacja 103 sekundy) składający się z olbrzymów typu M i K o jasnościach 4,76 i 5,27m. Pierwsza z tych gwiazd jest gwiazdą zmienną nieregularną, zmieniającą jasność w przedziale 0d 4,66 do 4,87m. Teta (θ) Apodis, 3° na północny zachód od alfy jest pulsującym czerwonym olbrzymem, którego jasność zmienia się nieregularnie między szósta a dziewiąta wielkością z okresem około 4 miesięcy. Gwiazda, będąca u kresu swojej ewolucji, będąca na tak zwanej gałęzi asymptotycznej. Traci relatywnie dużo swojej materii – 1,1 x 10−7 masy Słońca na rok – z powodu własnego wiatru gwiazdowego.[3].

Rajski Ptak leży dość daleko od Drogi Mlecznej i nie ma gromad otwartych, mgławic czy mgławic planetarnych, które mógłby zaoferować astronomom amatorom. Jest tam wiele galaktyk, ale wszystkie są blade i małe. Warte uwagi są: gromada kulista NGC 6101 o jasności 10,7m skatalogowana w 1826 roku przez Jamesa Dunlopa i druga, jaśniejsza, gromada kulista IC 4499 o jasności 9,76m znajdująca się w odległości 61,6 tysięcy lat świetlnych. Gromada ta leży najbliżej południowego bieguna niebieskiego. Została odkryta 13 czerwca 1901 roku przez DeLise Stewarta.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kamil Złoczewski: Kosmos. Tajemnice Wszechświata. T. 84. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 21. ISBN 979-83-252-2124-9.
  2. Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 310. ISBN 978-83-7670-323-7.
  3. Encyklopedia Wszechświata PWN. Warszawa: 2006, s. 407. ISBN 978-83-01-14848-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Desselberger, J. Szczepanik, Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdach, Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2002, ISBN 83-7266-156-1
Wikimedia Commons