Gwiazdozbiór Feniksa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feniks
Feniks
Nazwa łacińska Phoenix
Dopełniacz łaciński Phoenicis
Skrót nazwy łacińskiej Phe
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 1 h
Deklinacja -50°
Charakterystyka
Powierzchnia 469 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda Ankaa (2,40m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 40° N.

Feniks (łac. Phoenix, dop. Phoenicis, skrót Phe) – niezbyt jasna, 37. co do wielkości konstelacja nieba południowego. W szerokości geograficznej Polski niewidoczna (w południowej Polsce (Opołonek) granica gwiazdozbioru wznosi się na około 2 stopnie ponad horyzont). Jest to względnie mała konstelacja, ale największa spośród nowożytnych. Naniesiona pod koniec XVI wieku przez holenderskiego astronoma Petrusa Planciusa na podstawie obserwacji holenderskich nawigatorów Pietra Dirkszoona Keysera oraz Fredericka de Houtmana. Opisana w dziele Uranometria Johanna Bayera w 1603 roku. W czasach wcześniejszych, gwiazdy Feniksa należały do gwiazdozbioru Erydanu. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 40.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Według legendy feniks żył 500 lat. Pod koniec życia z cynamonowej kory i kadzideł zbudował gniazdo, w którym umierał, jak twierdzą niektórzy, w płomieniach. Z jego prochów rodził się mały feniks. Śmierć i odrodzenie były postrzegane jako symbol codziennego wschodu i zachodu Słońca.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

W tej konstelacji zaledwie siedem gwiazd ma jasność większą niż 4m.

  • alfa Phoenicis (α Phe), czyli Ankaa o jasności 2,40m. Nazwa ta po arabsku oznacza po prostu Feniksa, chociaż czasem nazywana jest Nair al-Zaureka, czyli „jasna gwiazda w łodzi”, ponieważ Arabowie w tej części nieba widzieli łódź płynącą przez pobliską rzekę Erydan. Ankaa to gwiazda spektroskopowo podwójna o okresie aż 10,5 roku, główny składnik układu jest pomarańczowym olbrzymem. Układ jest odległy o 77 lat świetlnych od Ziemi.
  • beta Phoenicis (β Phe) – o jasności 3,32m, również jest układem podwójnym. Składniki to dwa żółte olbrzymy typu widmowego G8 i jasności 4 oraz 4,1m. Ich okres orbitalny wynosi około 168 lat, a dzieli je na niebie zaledwie 0,3 sekundy łuku. Katalogowa odległość do układu szacowana jest na 165-200 lat świetlnych.
  • Trzecia co do jasności, gamma Phoenicis (γ Phe), jest olbrzymem typu M o barwie czerwonej, zmieniającym jasność w zakresie 3,39-3,49m. Gwiazda znajduje się w odległości 234 lat świetlnych.
  • zeta Phoenicis to układ wielokrotny składający się z czterech gwiazd. Dwie najjaśniejsze tworzą układ podwójny zaćmieniowy typu Algol, którego jasność zmienia się od 3,9 do 4,4 m z okresem 40 godzin. W pobliżu, w odległości odpowiednio 0,8 i 6,4 sekundy łuku, znajdują się słabsze składniki o jasności o jasności 7,2 i 8,2m. Kwartet ten jest odległy od Ziemi o około 300 lat świetlnych[1].
  • Inną wartą uwagi gwiazdą zmienną jest SX Phoenicis, prototyp rodziny gwiazd zmiennych o tej samej nazwie.

Galaktyki[edytuj | edytuj kod]

W obrębie konstelacji nie ma żadnych jasnych obiektów głębokiego nieba.
Najjaśniejszą galaktyką jest NGC 625 (11,7m), należąca do grupy galaktyk Rzeźbiarza. Ozdobą konstelacji jest grupa galaktyk Kwartet Roberta odległa od nas o 160 mln lat świetlnych. Zgodnie z nazwą Kwartet składa się z czterech galaktyk zaobserwowanych po raz pierwszy przez Johna Herschela w latach 30. XIX wieku. Są to dwie galaktyki spiralne (NGC 89 i NGC 88) o jasności 14,1 i 14,2m, nieregularna galaktyka z poprzeczką NGC 87 (14,1m) oraz najjaśniejsza i największa spośród nich galaktyka spiralna NGC 92 (12,9m).

Uwaga[edytuj | edytuj kod]

Historyk astronomii Richard Allan twierdzi, że gwiazdozbiór jest jedynym przykładem konstelacji, która bezpośrednio i w całości została zaadoptowana przez kulturę Zachodu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Feniks w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Kamil Złoczewski: Kosmos.Tajemnice Wszechświata. T. 90. Poznań: Amermedia Sp. o.o., 2013, s. 21-22. ISBN 978-83-252-2130-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]