Gwiazdozbiór Feniksa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feniks
Feniks
Nazwa łacińska Phoenix
Dopełniacz łaciński Phoenicis
Skrót nazwy łacińskiej Phe
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 1 h
Deklinacja -50°
Charakterystyka
Powierzchnia 469 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda Ankaa (2,40m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 27[1]° N.

Feniks (łac. Phoenix, dop. Phoenicis, skrót Phe) – niezbyt jasna, niewyraźna, 37. co do wielkości konstelacja nieba południowego. Położona przy południowym krańcu Erydanu[2]. W szerokości geograficznej Polski niewidoczna (w południowej Polsce (Opołonek) granica gwiazdozbioru wznosi się na około 2 stopnie ponad horyzont). Jest to względnie mała konstelacja, ale największa spośród nowożytnych. Naniesiona pod koniec XVI wieku przez holenderskiego astronoma Petrusa Planciusa na podstawie obserwacji holenderskich nawigatorów Pietra Dirkszoona Keysera oraz Fredericka de Houtmana. Została wyodrębniona na obszarze nieba znanym Arabom jako Łódź zacumowana u brzegów gwiezdnej rzeki[2]. Opisana w dziele Uranometria Johanna Bayera w 1603 roku. W czasach wcześniejszych gwiazdy Feniksa należały do gwiazdozbioru Erydanu. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 40.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Według legendy feniks był nieprawdopodobnie pięknym mitycznym ptakiem, który miał jakoby żyć 500 lat. Pod koniec życia z cynamonowej kory i kadzideł zbudował gniazdo, w którym umierał, jak twierdzą niektórzy, w płomieniach. Z jego prochów rodził się mały feniks. Śmierć i odrodzenie były postrzegane jako symbol codziennego wschodu i zachodu Słońca.

Grupa gwiazd tworząca Feniksa była uważana przez różne kultury za ptaka. Konstelację nazywano Gryfem, Orłem, Młodymi Strusiami (Arabia) i Ognistym Ptakiem (Chiny)[1].

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Konstelacja położona jest daleko od Drogi Mlecznej, a jedynymi obiektami interesującymi obserwatorów amatorów są gwiazdy podwójne i galaktyki[1].

Gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

Są blade, ale wyraźnie tworzą zarys startującego ptaka widzianego od przodu. Jasna alfa oznacza głowę, a beta, zeta, eta i epsilon tworzą resztę korpusu. Natomiast gamma i delta tworzą jedno skrzydło, a ciemna jota i teta to drugie skrzydło. Trio w kształcie kija golfowego złożone z alfy, kappy i epsilona tworzy najwyraźniejszy asteryzm konstelacji[1].
W tej konstelacji zaledwie siedem gwiazd ma jasność większą niż 4m.

  • alfa Phoenicis (α Phe), czyli Ankaa o jasności 2,40m. Nazwa ta po arabsku oznacza po prostu Feniksa, chociaż czasem nazywana jest Nair al-Zaureka, czyli „jasna gwiazda w łodzi”, ponieważ Arabowie w tej części nieba widzieli łódź płynącą przez pobliską rzekę Erydan. Ankaa to gwiazda spektroskopowo podwójna o okresie aż 10,5 roku, główny składnik układu jest pomarańczowym olbrzymem. Układ jest odległy o 77 lat świetlnych od Ziemi.
  • beta Phoenicis (β Phe) – o jasności 3,32m, również jest układem podwójnym. Składniki to dwa żółte olbrzymy typu widmowego G8 i jasności 4 oraz 4,1m. Ich okres orbitalny wynosi około 168 lat, a dzieli je na niebie zaledwie 0,3 sekundy łuku. Katalogowa odległość do układu szacowana jest na 165-200 lat świetlnych.
  • Trzecia co do jasności, gamma Phoenicis (γ Phe), jest olbrzymem typu M o barwie czerwonej, zmieniającym jasność w zakresie 3,39-3,49m. Gwiazda znajduje się w odległości 234 lat świetlnych.
  • zeta Phoenicis to układ wielokrotny składający się z czterech gwiazd. Dwie najjaśniejsze tworzą układ podwójny zaćmieniowy typu Algol, którego jasność zmienia się od 3,9 do 4,4 m z okresem 40 godzin. W pobliżu, w odległości odpowiednio 0,8 i 6,4 sekundy łuku, znajdują się słabsze składniki o jasności o jasności 7,2 i 8,2m. Kwartet ten jest odległy od Ziemi o około 300 lat świetlnych[3].
  • Inną wartą uwagi gwiazdą zmienną jest SX Phoenicis, prototyp rodziny gwiazd zmiennych o tej samej nazwie.

Galaktyki[edytuj | edytuj kod]

W obrębie konstelacji nie ma żadnych jasnych obiektów głębokiego nieba.

Uwaga[edytuj | edytuj kod]

Historyk astronomii Richard Allan twierdzi, że gwiazdozbiór jest jedynym przykładem konstelacji, która bezpośrednio i w całości została zaadoptowana przez kulturę Zachodu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 428-429. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 Ian Ridpath: Gwiazdy i planety. Przewodnik Collinsa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 206. ISBN 978-83-7073-928-7.
  3. Kamil Złoczewski: Kosmos.Tajemnice Wszechświata. T. 90. Poznań: Amermedia Sp. o.o., 2013, s. 21-22. ISBN 978-83-252-2130-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]