Gwiazdozbiór Rysia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ryś
Ryś
Nazwa łacińska Lynx
Dopełniacz łaciński Lyncis
Skrót nazwy łacińskiej Lyn
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 8 h
Deklinacja 50°
Charakterystyka
Powierzchnia 545 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Lyncis (3,14m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 40° S a 90° N.

Ryś (łac. Lynx, dop. Lyncis, skrót Lyn) – gwiazdozbiór nieba północnego, wprowadzony przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza, aby wypełnić lukę między Woźnicą i Wielką Niedźwiedzicą, opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym przez Elżbietę, żonę astronoma, dziele Prodromus astronomiae. Ptolemeusz skatalogował w tym miejscu kilka gwiazd i zaliczył do gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy, ale Heweliusz zdecydował aby je osobno nazwać. Nadał mu tę nazwę ze względu na oczy rysia, które musiałby posiadać obserwujący, aby ją odnaleźć (kotowatym, w szczególności rysiom, folklor przypisywał nadzwyczajne widzenie nocą, w tym możliwość widzenia przez ściany). Jest w tym trochę przesady, ponieważ najjaśniejsza gwiazda - alfa Lyncis (α Lyn) - ma 3,14m i jest tam 12 gwiazd o jasności poniżej 5m, nie trzeba mieć zatem doskonałego wzroku, aby je dostrzec. Jednakże zwierzę,które narysował na swojej mapie nieba, tylko w niewielkim stopniu przypomina prawdziwego rysia. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 60. Widoczny w Polsce od jesieni do wiosny.

Jasne gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • α Lyn, jasność 3,14m, czerwony olbrzym odległy o 222 lat świetlnych. Gwiazda nazywana jest Elvashak lub Alvashak od arabskiego al-washaq, co oznacza żbik.
  • 38 Lyn jasność 3,82m, leży w odległości 122 lata świetlnych[1]
  • Czwarta do do jasności - 31 Lyn (4,25m) znana jest pod arabską nazwą Alsciaukat, co oznacza cierń.

Gwiazdy podwójne[edytuj | edytuj kod]

Gromady gwiazd[edytuj | edytuj kod]

W konstelacji nie ma obiektów z katalogu Messiera. Najbardziej znanym obiektem głębokiego nieba jest gromada kulista NGC 2419 o średnicy 6′ i jasności 10,4m w odległości 275 000 lat świetlnych. Wyróżnia się spośród dwóch setek innych gromad kulistych Galaktyki tym, że znajduje się na jej dalekich peryferiach. Należy do nie niemal 900 tysięcy gwiazd, dlatego mimo znacznej odległości jest relatywnie jasna.

Uwaga[edytuj | edytuj kod]

Astronomowie spekulują, czy NGC 2419 nie ma podobnego pochodzenia jak gromada Omega Centauri i czy tak jak i ona nie jest jądrem odartej z gwiazd galaktyki karłowatej. Wykazano , że gromada, mimo swojego oddalenia od centrum Drogi Mlecznej, istotnie wokół niej krąży. Znajdzie się najbliżej niej za około trzy miliardy lat.

Galaktyki[edytuj | edytuj kod]

NGC 2683 to galaktyka typu Sb o rozmiarach 8,8x2,5′ i jasności 10,5m.

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Heweliusz nie był do końca zdecydowany, jak ma się nazywać nowy gwiazdozbiór. W jego atlasie nieba „Firmamentum Sobiescianum” figuruje jako Ryś, w dołączonym do niego katalogu gwiazdozbiór wymieniony jest jako Lynx sive Tigris (Ryś albo Tygrys), na samej mapie nieba zaś przedstawiona sylwetka to coś w rodzaju krzyżówki obu zwierząt.[2]

Przypisy

  1. Tablice Astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK“, 2002, s. 160. ISBN 83-7266-156-1.
  2. Kamil Złoczewski: Kosmos. Tajemnice Wszechświata.. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 20-21. ISBN 978-83-252-2119-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Ryś w Wikisłowniku
Wikimedia Commons