Gwiazdozbiór Rysia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryś
Ryś
Nazwa łacińska Lynx
Dopełniacz łaciński Lyncis
Skrót nazwy łacińskiej Lyn
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 8 h
Deklinacja 50°
Charakterystyka
Powierzchnia 545 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Lyncis (3,14m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 26[1]° S a 90° N.

Ryś (łac. Lynx, dop. Lyncis, skrót Lyn) – gwiazdozbiór nieba północnego, 28. co do wielkości, wprowadzony przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza, aby wypełnić lukę między Woźnicą i Wielką Niedźwiedzicą, opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym przez Elżbietę, żonę astronoma, dziele Prodromus astronomiae. Ptolemeusz skatalogował w tym miejscu kilka gwiazd i zaliczył do gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy, ale Heweliusz zdecydował aby je osobno nazwać. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 60. Widoczny w Polsce od jesieni do wiosny.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Jest to jedna z najtrudniejszych do znalezienia na niebie konstelacji. Nadał mu tę nazwę ze względu na oczy rysia, które musiałby posiadać obserwujący, aby ją odnaleźć (kotowatym, w szczególności rysiom, folklor przypisywał nadzwyczajne widzenie nocą, w tym możliwość widzenia przez ściany). Jest w tym trochę przesady, ponieważ najjaśniejsza gwiazda - alfa Lyncis (α Lyn) - ma 3,14m i jest tam 12 gwiazd o jasności poniżej 5m, nie trzeba mieć zatem doskonałego wzroku, aby je dostrzec. Jednakże zwierzę,które narysował na swojej mapie nieba, tylko w niewielkim stopniu przypomina prawdziwego rysia.

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Szukając tej konstelacji, obserwatorzy amatorzy zazwyczaj zaczynają od punktów startowych w jednym z sąsiednich jaśniejszych gwiazdozbiorów Wielkiej Niedźwiedzicy, Bliźniąt albo Woźnicy. Na przykład gromadę kulistą NGC 2419 można łatwo znaleźć, zaczynając obserwację od jasnego Kastora w Bliźniętach[1].

  • α Lyn, jasność 3,14m, czerwony olbrzym odległy o 222 lat świetlnych. Gwiazda nazywana jest Elvashak lub Alvashak od arabskiego al-washaq, co oznacza żbik.
  • 38 Lyn jasność 3,82m, leży w odległości 122 lata świetlnych[2]
  • Czwarta do do jasności - 31 Lyn (4,25m) znana jest pod arabską nazwą Alsciaukat, co oznacza cierń.
  • 5 Lyn, gwiazda podwójna; jasności składników 5,2 i 8m.

W konstelacji nie ma obiektów z katalogu Messiera.

  • Najbardziej znanym obiektem głębokiego nieba jest gromada kulista NGC 2419 kiedyś była popularnie nazywana Międzygalaktycznym Wędrowniczkiem, ponieważ leży w odległości 275 tysięcy lat świetlnych od nas, dalej niż Obłok Magellana. Kiedy jednak odkryto ciemną materię, okazało się, że NGC 2419 musi być powiązana grawitacyjnie z Drogą Mleczną. Jest to jedna z najjaśniejszych z spośród ponad 150 znanych gromad kulistych, krążących wokół naszej Galaktyki. Tylko Omega Centaura, NGC 6388 i M54 mają większą jasność absolutne. Pomimo sporej odległości i co za tym idzie, bladości NGC 2419 jest widoczna przez 20-centymetrowy teleskop jako nierozdzielna na gwiazdy gromada kulista[1]. Należy do nie niemal 900 tysięcy gwiazd, dlatego mimo znacznej odległości jest relatywnie jasna.
  • Oglądana niemal dokładnie z boku galaktyka spiralna NGC 2683 jest łatwo dostrzegalna w 20-centymetrowym teleskopie, a 40-centymetrowy pokaże wielką wydłużoną galaktykę ze śladami jądra i pasma pyłu.
  • NGC 2782 to mała okrągła galaktyka spiralna o wielkości 11,6 z podobnym do gwiazdy jądrem. Ma nieduże, ale bardzo jasne jądro, gdzie powstają gwiazdy. Produkowane tam są olbrzymie ich ilości, a towarzyszy temu gwałtowny wiatr cząstek i rozszerzający się obszar jonizacji [1].

Uwaga[edytuj | edytuj kod]

Astronomowie spekulują, czy NGC 2419 nie ma podobnego pochodzenia jak gromada Omega Centauri i czy tak jak i ona nie jest jądrem odartej z gwiazd galaktyki karłowatej. Wykazano , że gromada, mimo swojego oddalenia od centrum Drogi Mlecznej, istotnie wokół niej krąży. Znajdzie się najbliżej niej za około trzy miliardy lat[3].

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Heweliusz nie był do końca zdecydowany, jak ma się nazywać nowy gwiazdozbiór. W jego atlasie nieba „Firmamentum Sobiescianum” figuruje jako Ryś, w dołączonym do niego katalogu gwiazdozbiór wymieniony jest jako Lynx sive Tigris (Ryś albo Tygrys), na samej mapie nieba zaś przedstawiona sylwetka to coś w rodzaju krzyżówki obu zwierząt.[3]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 402-403. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Tablice Astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK“ Sp. z o.o., 2002, s. 160. ISBN 83-7266-156-1.
  3. 3,0 3,1 Kamil Złoczewski: Kosmos. Ryś i Tarcza. T. 79. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 20-21. ISBN 978-83-252-2119-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Ryś w Wikisłowniku
Wikimedia Commons