Gwiazdozbiór Jaszczurki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jaszczurka
Jaszczurka
Nazwa łacińska Lacerta
Dopełniacz łaciński Lacertae
Skrót nazwy łacińskiej Lac
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 22 h 30 m
Deklinacja 45°
Charakterystyka
Powierzchnia 201 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Lacertae (3,76m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 33[1]° S a 90° N.

Jaszczurka (łac. Lacerta, dop. Lacertae, skrót Lac) – gwiazdozbiór nieba północnego, 68. co do wielkości, wydzielony ok. 1687 roku przez Jana Heweliusza, opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym atlasie „Firmamentum Sobiescianum”, leżący między Andromedą a Łabędziem. Należy do rodziny konstelacji Perseusza. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 35. W Polsce widoczny od lata do zimy.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Jaszczurka to mały gwiazdozbiór w północnej Drodze Mlecznej. Znajduje się w niej sporo małych gromad otwartych, ale żadna z gwiazd nie posiada nazwy własnej ani nie jest związana z nią żadna legenda bądź mit. Niektórzy astronomowie, choćby Johann Bode, sugerowali inne nazwy, np. „Na cześć Fryderyka”, upamiętniając Fryderyka Wielkiego, króla Prus[1]. Wcześniej zwany też Berłem (łac. Septrum)

Gwiazdy Jaszczurki[edytuj | edytuj kod]

Główne gwiazdy tworzą zygzakowatą linię, która może naśladować ścieżkę pędzącej jaszczurki. Gwiazdy mają wielkość 4 i 4,5; zadziwiająco dobrze widać je na na ciemnym niebie. Obserwując niebo z przedmieścia, należy posługiwać się lornetką bo zygzak nie jest bardzo długi. Jako leżąca między spiralnymi ramionami naszej Galaktyki. Jaszczurka wydaje się świecić bardzo słabo.

  • Najjaśniejsza gwiazda alfa Lacertae ma jasność zaledwie 3,76 wielkości. Mimo że α i β Lacertae leżą w odległości mniejszej niż 200 lat świetlnych, są zbyt słabe, aby było je dobrze widać z Ziemi. Z kolei 4 Lacertae jest nadolbrzymem, ale leży w odległości kilku tysięcy lat świetlnych.

Jest kilka gwiazd podwójnych, odpowiednich dla małych teleskopów.

  • Struve 2894 (Σ2894) stanowi taką parę gwiazd. Dawes podaje, że są to gwiazdy „biała i niebieska”.
  • Struve 2902 (Σ2902) składa sie z gwiazdy żółtawej i gwiazdy białej.
  • 8 Jaszczurka to układ czterech białych gwiazd. Główna para gwiazd jest rozdzielona o 22″łuku. Około 2,4 razy dalej znajdują się kolejne dwa składniki.
  • Struve 2942 (Σ2942) to bardziej zwarta para odległa o 2,8″łuku, które Friedrich Struve opisał jako „czerwonawo złotą i popielatą”.

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • NGC 7243, gromada otwarta, oddalona od Ziemi o około 2800 lat świetlnych. Składa się głównie z białych i niebieskich gwiazd. Jej jasność widzialna to około 6,4m. Zajmuje na niebie obszar o średnicy 21′[2]. Jest to nieregularna, rozproszona grupa około 40 gwiazd wokół podwójnej gwiazdy Struve 2890[1].
  • NGC 7209, druga gromada otwarta w konstelacji Jaszczurki zajmuje powierzchnię o średnicy 15′ i jasności widzialnej 7,7m. W jej skład wchodzi około 100 młodych gwiazd i oddalona jest od Ziemi o około 3810 lat świetlnych[2]. W 20-centymetrowym reflektorze widać ją jako ładną, ale rozproszoną grupę.Jest tam wiele gwiazd 10. i 11. wielkości, w tym dwie czerwone gwiazdy. Pomarańczowa gwiazda 6. wielkości leży tyż poza północną krawędzią tej gromady, a w sąsiednich obszarach Drogi Mlecznej umiejscowione są kolejne kolorowe gwiazdy[1].
  • NGC 7245 jest najmniejszą i najbledszą z tej trójki, ale wynika to z odległości wynoszącej sześć tysięcy lat świetlnych. Najjaśniejszą jest gwiazda 13. wielkości, więc kiedy 20-centymetrowy teleskop przy małym powiększeniu trafi na tę gromadę, można zobaczyć tylko bladą nierozdzieloną wydłużoną poświatę. Duże powiększenie umożliwi zaobserwowanie około 35 ze 169 gwiazd gromady[1].
  • Odkryty w 1929 roku obiekt BL Lacertae, pierwotnie traktowany jako gwiazda zmienna (o wahaniach jasności od 12,4 do 17,2m), jest prototypem grupy galaktyk aktywnych o szybkich i nieregularnych zmianach jasności, nazwanych lacertydami[3].
  • Małej mgławicy planetarnej IC 5217 o średnicy 6,6” łuku nie można w zasadzie rozdzielić na gwiazdy za pomocą 40-centymetrowego teleskopu. Ten cel wielkości 12,6 jest bledszy niż dwie sąsiednie gwiazdy, kiedy się patrzy na niego bez filtra,ale jawi się jako najjaśniejszy obiekt, gdy używa się OIII[1].
  • Sharpless 126 to mgławica nazwana na cześć astronoma Stewarta Sharplessa, który opublikował w 1959 drugaąi ostateczną wersję swojego słynnego katalogu mgławic[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 392-393. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 Kosmos.Wędrówki po nocnym niebie.. T. 10. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2011, s. 22. ISBN 978-83-252-1361-9.
  3. Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK”Sp. z o.o., 2002, s. 93. ISBN 83-7266-156-1.