Gwiazdozbiór Gołębia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gołąb
Gołąb
Nazwa łacińska Columba
Dopełniacz łaciński Columbae
Skrót nazwy łacińskiej Col
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 6 h
Deklinacja -35°
Charakterystyka
Powierzchnia 270 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda Phakt (2,65m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 43[1]° N.

Gołąb (łac. Columba, dop. Columbae, skrót Col) – 54. pod względem wielkości gwiazdozbiór nieba południowego, w całości widoczny na południe od równoleżnika 47°N. Wprowadzony został przez niemieckiego astronoma Johanna Bayera w 1603 roku. W Polsce widoczny częściowo zimą – znajduje się nisko nad horyzontem, a jego południowa część nigdy u nas nie wschodzi. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 40.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj | edytuj kod]

Czy gwiazdy tej konstelacji przedstawiają gołębicę Noego czy Jazona? Zależy, kto opowiada tę historię.
W XVI wieku Petrus Plancius wyznaczył Gołębia spośród kilku do niczego nieprzyporządkowanych gwiazd na południe od Wielkiego Psa. Inspiracją dla Planciusa była jego interpretacja gwiazdy Argo jako Arki Noego. Astronom wyobrażał sobie nowy gwiazdozbiór jako gołębicę, którą Noe wypuścił po Potopie, a która wróciła z gałązką oliwną, świadczącą o istnieniu suchego lądu. Inni kartografowie nieba zgodzili się z tą interpretacją i wkrótce przyjęli nowy gwiazdozbiór.

Gołąb może też przedstawiać tego, którego z kolei wypuścili Argonauci w wąskim przesmyku morskim prowadzącym do Morza Czarnego, zwanego Symplegades. Kiedy statki tam podpływały, skały po obu stronach przesmyku zbliżały się do siebie i zgniatały śmiałków, którzy mieli pecha tamtędy przepływać. Zanim Jazon spróbował przepłynąć cieśninę, wysłał gołębia, który spowodował, że ściany skalne się złączyły, sam gołąb na szczęście stracił jedynie kilka piór z ogona. Argo popłynęła za gołębiem, napędzana pełną siłą wioseł. Skały znów się zbliżyły i otarły o rufę statku, ale spowodowały jedynie jedynie minimalne uszkodzenia. Od czasu kiedy Jazon przepłynął przez cieśninę, skały pozostawały spokojne i nieruchome[1].

Gwiazdy Gołębia[edytuj | edytuj kod]

Chociaż gwiazdy konstelacji bardzo mało przypominają gołębia, to wygięta linia gwiazd trzeciej i czwartej wielkości wiodąca od epsilon (ε) przez alfę (α), betę (β), gammę (γ) do delty (δ) jest łatwo rozpoznawalna na południe od Syriusza.

  • Alfa Gołębia, znana także jako Phakt, jest niebieskim podolbrzymem klasy B, znajdującym się w odległości 268 lat świetlnych od nas, i tysiąc razy jaśniejszym od Słońca[1].
  • β Col, Wazn, jasność 3,12m, typ widmowy K1,5III, odległość 86 lat świetlnych[2].
  • Mi (μ) Col to szybko poruszająca się gwiazda uciekająca piątej wielkości, prawdopodobnie wyrzucona z obszaru Mgławicy Oriona około 25 mln lat temu. Astronomowie uważają, że była kiedyś członkiem układu podwójnego, zniszczonego w czasie spotkania z inną gwiazdą. Drugi składnik układu, oddalający się od Oriona w przeciwnym kierunku, to AE Aurigae, szóstej wielkości gwiazdowej[3].

Obiekty niegwiazdowe[edytuj | edytuj kod]

Gwiazdozbiór leży wyraźnie poza Drogą Mleczną, i nie ma w nim gromad otwartych czy mgławic, to galaktyki dominują w Gołębiu. Wiele z nich jest małych i bladych. W Gołębiu widać tylko jedną ciekawą i zarazem dość jasną galaktykę spiralną (10,8m) o nazwie NGC 1808, w odległości 24 mln lat świetlnych.
NGC 1851 to skromna gromada kulista o średnicy 11′, jasności 7,0m, leżąca w odległości około 3900 lat świetlnych, którą można zobaczyć niemal gołym okiem. Jest to bardzo skoncentrowany rój bladych gwiazd z wyraźnym, dużo jaśniejszym centrum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012. ISBN 978-83-767-323-7.
  2. Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK“, 2002, s. 84. ISBN 83-7266-156-1.
  3. Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 392. ISBN 978-82-01-14848-5.