Gwiazdozbiór Wolarza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wolarz
Wolarz
Nazwa łacińska Boötes
Dopełniacz łaciński Boötis
Skrót nazwy łacińskiej Boo
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 14,5 h
Deklinacja 30°
Charakterystyka
Powierzchnia 907 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 3
Najjaśniejsza gwiazda Arktur (-0,05m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 45[1]° S a 90° N.

Wolarz (łac. Boötes, dop. Boötis, skrót Boo) – jeden z wyraźnych gwiazdozbiorów nieba północnego, 13. co do wielkości, znany już w starożytności. W Polsce widoczny od zimy do lata. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem wynosi około 90. Najbardziej znany z powodu atrakcyjnych gwiazd podwójnych. W krajach, w których znany jest jako Pług, Boötes jest Oraczem.[1]

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele mitów związanych z gwiazdozbiorem. W jednym z nich zapisano, że Wolarz, syn bogini urodzaju Demeter, zwykł orać pole niedźwiedziami – stąd też był nazywany poganiaczem niedźwiedzi. Grecy wiązali go również z Ikariosem, znanym z tego, że pozyskał od Dionizosa przepis na na uprawę winorośli, z której robił wino. Gdy Ikarios poczęstował swoich sąsiadów, pijani pasterze, nie znając dotychczas działania szlachetnego trunku, uznali, że podano im truciznę, i zamordowali nieszczęsnego hodowcę winorośli. Później Zeus umieścił go na niebie - być może dlatego, że smakowało mu mocne wini Ikariosa.[2].
Inny mit mówi o poganiaczu wołów, który po utracie stada, tułając się po wsiach obserwował ciężką pracę rolników i, by im ulżyć, wynalazł pług, z wdzięczności za co trafił na niebo[3]. W mitologii greckiej Boötes, syn Zeusa i Kalisto, ciągle pogania Wielką Niedźwiedzicę, wokół bieguna północnego z pomocą dwóch psów myśliwskich, reprezentowanych przez gwiazdozbiór Psów Gończych.[1]

Przedstawia wynalazcę pługa ciągniętego przez dwa woły[4].

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Najjaśniejsza jego gwiazdaArktur (alfa Wolarza) – jest trzecią pod względem jasności gwiazdą na niebie (nie licząc Słońca), a drugą, jeśli brać pod uwagę gwiazdy widziane w szerokościach geograficznych Polski. Jej jasność obserwowana wynosi -0,05m. Arktur świeci złotożółtą barwą. Jest także jedną z bliższych gwiazd oddaloną jedynie o 36,7 lat świetlnych. Nazywana również Gwiazdą Wiosenną, jest najjaśniejsza w Trójkącie Wiosennym, na który ponadto składają się Regulus z Lwa i Spica z Panny. Przechodzi właśnie w pobliżu Słońca i dlatego znajduje się w dysku naszej galaktyki, choć w zasadzie należy do galaktycznego halo. Oznacza to, że olbrzym występował kiedyś w jednej z wielu mniejszych galaktyk, pochłoniętych przez Drogę Mleczną. Znany był od czasów starożytnych, a ludom Polinezji służył jako punkt orientacyjny w nawigacji. Arktur był pierwszą gwiazdą (poza Słońcem) zaobserwowaną przez teleskop w ciągu dnia. Dokonał tego Jean-Baptiste Morin w 1635. Prócz Arktura w gwiazdozbiorze mamy jeszcze siedem gwiazd jaśniejszych niż 4m. Są to kolejno: Izar, Muphrid, Seginus, Princeps, Nekkar, ρ i ζ Boötis.
  • Izar – (ε Boo), układ podwójny, składający się z pomarańczowej jasnej gwiazdy – olbrzyma typu K oraz słabiej świecącej białej gwiazdy ciągu głównego typu A. Układ fizycznie podwójny znajduje się w odległości 210 lat świetlnych, w którym gwiazdy obiegają środek masy w czasie około 1000 lat.

Wolarz położony jest z dala od pasa Drogi Mlecznej, zatem brakuje w tym rejonie mgławic i gromad otwartych. Spośród niezbyt jasnych obiektów warto wspomnieć o:

Rój meteorów[edytuj | edytuj kod]

W północnej części gwiazdozbioru, w rejonie zajmowanym dawniej przez nieistniejącą już konstelację Kwadrantu, usytuowany jest radiant roju meteorów Kwadrantydy, z maksimum około 4 stycznia, o wzmożonej aktywności co 5-6 lat, do 120 meteorów w ciągu godziny. Drugi rój to czerwcowe Bootydy związane z kometą 7P/Pons-Winnecke.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Wolarz w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 322-323. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Kamil Złoczewski: Kosmos. Od Wolarza po Herkulesa. T. 66. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 20-21. ISBN 978-83-252-1919-2.
  3. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PARK Sp. z o.o., 2002, s. 206. ISBN 83-7266-156-1.
  4. Patrick Moore: Przewodnik po gwiazdach i planetach. Warszawa: Vydavatel'stvo Slovart, 2000, s. 132. ISBN 83-87112-20-8.