Gwiazdozbiór Andromedy

Andromeda
Nazwa łacińska	Andromeda
Dopełniacz łaciński	Andromedae
Skrót nazwy łacińskiej	And
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja	1 h
Deklinacja	40°
Charakterystyka
Powierzchnia	722 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3	3
Najjaśniejsza gwiazda	α Sirrach (2,07m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące	Perseusz Kasjopeja Jaszczurka Pegaz Ryby Trójkąt
Roje meteorów	Andromedydy
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 50° S a 90° N.

Andromeda (łac. Andromeda, dop. Andromedae, skrót And) – duży i wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, który zdaje się wyrastać z Kwadratu Pegaza. Jedna z gwiazd – Alpheratz (Sirrah) jest jednym z obiektów składających się na kształt konstelacji Pegaza. W Polsce widoczny od lata do zimy. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 100.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Gwiazdozbiór ten ustanowili starożytni Grecy, w II w.n.e. znalazł się w grupie 48 konstelacji wymienionych przez Ptolemeusza. Andromeda była córką króla Etiopii, Cefeusza (Kefeusa) i Kasjopei w mitologii greckiej. Księżniczkę oddano w ofierze potworowi morskiemu Ketosowi, aby odwieść go od zamiaru zatopienia królestwa. Przykutą łańcuchami do skał Andromedę od śmierci wybawił Perseusz, który zabił potwora i w nagrodę za to poślubił Andromedę. Z tego związku narodziło się sześciu synów, wśród nich Peres – przodek Persów, oraz córka Gorgofona – królowa Sparty. Po śmierci Andromedy Atena umieściła ją na niebie. W średniowiecznych mapach Andromeda jest przedstawiana z dwiema skałami, do których została przykuta.

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Andromedy

Konstelację Andromedy bardzo łatwo można znaleźć na jesiennym niebie, gdyż jej gwiazdy leżą praktycznie w jednej linii. Najjaśniejszą gwiazdą jest Alpheratz (Sirrah) o jasności 2,07^m. Jest to układ podwójny gwiazd o zmiennej jasności i okresie zmian 0,97 dnia. β And – Mirach – posiada również identyczną jasność. Alamak zaś posiada jasność 2,10^m.

Inne jaśniejsze gwiazdy:

• γ And (Alamak) 2,10^m
• δ And 3,27^m
• 51 And 3,59^m
• ο And 3,62^m
• λ And 3,81^m
• μ And 3,86^m
• ζ And 4,08^m
• υ And 4,10^m

Niektóre gwiazdy zmienne:

• zeta Andromedae – gwiazda zmienna zaćmieniowa typu β Lyrae
• R Andromedae – miryda
• W Andromedae – miryda
• Z Andromedae – gwiazda symbiotyczna

Niektóre wybrane gwiazdy podwójne i wielokrotne:

• zeta Andromedae – gwiazda poczwórna
• pi Andromedae – gwiazda podwójna
• omega Andromedae – dwa układy gwiazd podwójnych (jeden z nich to gwiazda optycznie podwójna)

Obiekty niegwiazdowe w Andromedzie

Najciekawszym obiektem w tym gwiazdozbiorze jest Galaktyka Andromedy (M31), która jest galaktyką spiralną. Ostatnie pomiary wskazują, że zawiera około biliona gwiazd i zbliża się do naszej Galaktyki z prędkością 100 km/s, co za około 3 mld lat doprowadzi do ich zderzenia. Jest to najdalszy obiekt dostrzegalny gołym okiem (w sprzyjających warunkach), a już znacznie lepiej widać jej zarys przy pomocy lornetki 7×50.

W sąsiedztwie tej galaktyki znajdują się jej towarzysze: M32 i M110 (obie także są galaktykami).

W pobliżu gwiazdy Alamak bardzo łatwo można dostrzec gromadę otwartą NGC 752, tu musimy posłużyć się lornetką.

Inne wybrane gromady gwiazd, mgławice i galaktyki:

• NGC 7686 – gromada otwarta gwiazd
• NGC 7662 – mgławica planetarna
• NGC 891 – galaktyka spiralna

Andromedydy

Słynny, prawie wygasły rój, który w 1872 roku dał niezwykle obfity deszcz spadających gwiazd. Jego ciałem macierzystym była kometa Bieli, która rozpadła się, dając źródło meteorom. Do dziś obserwuje się z rzadka nieliczne zjawiska na przełomie listopada i grudnia.

Zobacz też

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Andromedy
• lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Bibliografia

• J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 63–65. ISBN 83-7266-156-1.