Gwiazdozbiór Andromedy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andromeda
Andromeda
Nazwa łacińska Andromeda
Dopełniacz łaciński Andromedae
Skrót nazwy łacińskiej And
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 1 h
Deklinacja 40°
Charakterystyka
Powierzchnia 722 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 3
Najjaśniejsza gwiazda α Sirrah (2,07m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 36[1]° S a 90° N.

Andromeda (łac. Andromeda, dop. Andromedae, skrót And) – duży i wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, 19. co do wielkości, który zdaje się wyrastać z Wielkiego Kwadratu Pegaza. Gwiazdozbiór ten ustanowili starożytni Grecy, w II w.n.e. znalazł się w grupie 48 konstelacji wymienionych przez Ptolemeusza. Razem z takimi gwiazdozbiorami jak Kasjopeja, Cefeusz, Perseusz, Wieloryb, Woźnica, Jaszczurka i Trójkąt tworzy rodzinę konstelacji Perseusza. Są one powiązane mitologicznym pochodzeniem nazw. W Polsce widoczny od lata do zimy. Najlepiej widoczny jesienią. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem : około 100.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj | edytuj kod]

Nazwa konstelacji pochodzi z mitologii greckiej. Andromeda była córką króla Etiopii, Cefeusza (Kefeusa) i Kasjopei. Obie kobiety były niezwykle urodziwymi kobietami. Próżna Kasjopea zaczęła głosić, że ona i jej córka są piękniejsze niż którakolwiek z morskich nimf - nereid. Nimfy poprosiły Posejdona, aby ten bronił ich honoru. Boski Posejdon w swoim gniewie zesłał na królestwo Cefeusza morskiego potwora. Aby ratować swoje ziemie, król udał się po radę na Pustynię Libijską do wyroczni Ammona. Wyrocznia przepowiedziała, że jedynym ratunkiem dla Etiopii jest złożenie w ofierze potworowi córki Cefeusza. Księżniczkę oddano w ofierze potworowi morskiemu Ketosowi (identyfikowanego także jako wieloryb), aby odwieść go od zamiaru zatopienia królestwa. Została przykuta łańcuchami do skał na wybrzeżu i wystawiona na pożarcie. Andromedę od śmierci wybawił Perseusz, powracający z wyprawy po głowę Meduzy, który zabił potwora i w nagrodę za to poślubił Andromedę.[2] Z tego związku narodziło się sześciu synów, wśród nich Peres – przodek Persów, oraz córka Gorgofona – królowa Sparty. Po śmierci Andromedy Atena umieściła ją na nieboskłonie pomiędzy Perseuszem i Kasjopeją. Tylko konstelacja Ryb oddziela Andromedę od gwiazdozbioru potwora morskiego - Wieloryba. W średniowiecznych mapach Andromeda jest przedstawiana z dwiema skałami, do których została przykuta.

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Andromedy[edytuj | edytuj kod]

Konstelację Andromedy bardzo łatwo można znaleźć na jesiennym niebie, gdyż jej gwiazdy leżą praktycznie w jednej linii. Główne gwiazdy Andromedy tworzą wydłużoną literę V, przy czym najjaśniejsze z nich mieszczą się w południowym ramieniu. Najjaśniejszą gwiazdą jest Alpheratz (Sirrah) o jasności 2,07m. Jest to układ podwójny gwiazd o zmiennej jasności od 2,02 do 2,06m i okresie zmian 0,97 dnia[3]. Nazwa Sirrah (lub Alferak) pochodzą z czasów, kiedy gwiazda ta wchodziła w skład gwiazdozbioru Pegaza, gdzie zaznaczała jego pępek. Obie nazwy pochodzą z arabskiego i oznaczają właśnie „pępek konia”. Gwiazda ta obecnie odpowiada głowie Andromedy.

Beta Andromedae (β And) – Mirach – posiada również identyczną jasność i odpowiada biodru Andromedy.

γ And, potocznie nazywana Almach (inaczej: Almaach, Almaack, Almak, Almaak lub Alamak) 2,10m - od arabskiej nazwy pustynnego rysia. Gwiazda ta odpowiada lewej stopie Andromedy. Historia badań tej gwiazdy stanowi przykład postępu, jaki dokonał się w astronomii obserwacyjnej. Gwiazda była badana przez Johanna Tobiasa Mayera, który w 1778 odkrył jej podwójną naturę. W mały teleskopie gwiazda okazuje się układem składającym się z jaśniejszego, złoto-żółtego obiektu o jasności 2,26m oraz słabszej, niebieskiej gwiazdy o jasności 4,84m. W 1842 roku Wilhelm Struve odkrył podwójną strukturę drugiego składnika. Pierwszy miał jasność 5,5m (γ And B), a drugi - 6,3m (γAnd C). Okres obiegu obu składników został wyznaczony na 64 lata. Późniejsze badania spektroskopowe prowadzone w latach 1957-1959 pozwoliły na wyznaczenie parametrów orbity składnika γ And B. Stwierdzono, że jest to układ spektroskopowy o okresie 2,67 dnia. Badania przeprowadzone przez satelitę Hipparcos potwierdziły te wyniki i pozwoliły oszacować jasność składników. Składnik γ And A ma jasność 2,3m, γ And B - 5,1m, γ And C - 6,3m (razem z gwiazdą B stanowią dawny składnik B), a γ And D - 15m.

Inne jaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gwiazdy zmienne[edytuj | edytuj kod]

Niektóre wybrane gwiazdy podwójne i wielokrotne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty niegwiazdowe w Andromedzie[edytuj | edytuj kod]

  • Najciekawszym obiektem w tym gwiazdozbiorze jest Galaktyka Andromedy, (M31), (NGC 224), która jest najbliższą Drodze Mlecznej większą galaktyką spiralną znajdującą się w odległości 2,5 mln lat świetlnych. Ostatnie pomiary wskazują, że zawiera około biliona gwiazd i zbliża się do naszej Galaktyki z prędkością 100 km/s, co za około 3 mld lat doprowadzi do ich zderzenia. Jest to najdalszy obiekt dostrzegalny nieuzbrojonym okiem (w sprzyjających warunkach), a już znacznie lepiej widać jej zarys przy pomocy lornetki 7×50.
  • W sąsiedztwie tej galaktyki znajdują się jej towarzysze: M32(NGC 221) i M110(NGC 205) (obie są karłowatymi galaktykami eliptycznymi).
  • Kolejną galaktyką, która znajduje się w konstelacji jest NGC 891, galaktyka spiralna widziana z boku.
  • W pobliżu gwiazdy Alamak bardzo łatwo można dostrzec gromadę otwartą NGC 752, tu musimy posłużyć się lornetką.
  • Mgławica planetarna NGC 7662, widoczna przez mały teleskop jako świecąca błękitna plamka. Nazywana jest czasem Mgławicą Niebieskiej Kuli Śnieżnej lub Błękitną Śnieżką, na obrazach z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wygląda jak oko, patrzące na nas z odległości 5600 lat świetlnych. Jest jedną z najłatwiejszych do identyfikacji mgławic planetarnych. Jej struktura uwidacznia się tylko na zdjęciach CCD.
  • NGC 752 jest jasną gromadą otwartą. Przypuszcza się, że po raz pierwszy została zaobserwowana przez Giovanniego Hodiernę przed rokirm 1654, wraz z M 33. Kolejne obserwacje gromady zostały wykonane przez Caroline Herschel 29 września 1783. Zawiera ponad 60 gwiazd o jasności 8,96m i słabszych. Szacunkowy wiek gwiazd w tej gromadzie wynosi 1,1 miliarda lat, a odległość od Słońca około 1300 lat świetlnych.
  • NGC 7686 – gromada otwarta gwiazd

Andromedydy[edytuj | edytuj kod]

Słynny, prawie wygasły rój, który w 1872 roku dał niezwykle obfity deszcz spadających gwiazd. Jego ciałem macierzystym była kometa Bieli, która rozpadła się, dając źródło meteorom. Do dziś obserwuje się z rzadka nieliczne zjawiska na przełomie listopada i grudnia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Andromeda w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 307. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Tomasz Szymański: Kosmos. Wędrówki po nocnym niebie. T. 6. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2010, s. 21. ISBN 978-83-252-1357-2.
  3. Tomasz Szymański: Kosmos. T. 9. Poznań: Oxford Educational, 2011, s. 20-23. ISBN 978-83-252-1360-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 63–65. ISBN 83-7266-156-1.