Gwiazdozbiór Kasjopei

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kasjopeja
Kasjopeja
Nazwa łacińska Cassiopeia
Dopełniacz łaciński Cassiopeiae
Skrót nazwy łacińskiej Cas
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 1 h
Deklinacja 60°
Charakterystyka
Powierzchnia 598 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 3
Najjaśniejsza gwiazda Szedar (2,24m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 21[1]° S a 90° N.

Kasjopeja (łac. Cassiopeia, dop. Cassiopeiae, skrót Cas), inaczej zwana też Kasjopea – 25. co do wielkości, gwiazdozbiór nieba północnego, w Polsce okołobiegunowy, znany już w starożytności, położony w obszarze Drogi Mlecznej. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 90. W Polsce jest widoczny przez cały rok.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Według legendy Kasjopeja była piękną, lecz zarozumiałą królową Etiopii, żoną króla Cefeusza (Kefeusa) i matką Andromedy. Legendarne wierzenia przedstawiają królową jako kobietę zarozumiałą i samolubną, uważającą się za piękniejszą niż słynne ze swej urody nimfy nereidy. Chełpiąc się swym urokiem, rozgniewała nimfy, które w odwecie poskarżyły się Posejdonowi. Król mórz zesłał na królestwo Kasjopei potwora morskiego, powodującego powodzie w całej krainie. Kasjopeja, nazywana też „gwiazdą królestwa Etiopii”, po swojej śmierci dostała się na niebo, gdzie do dziś zasiada na tronie. Na niebie jest przedstawiona, gdy siedzi na krześle, czesząc włosy. Mściwe nereidy zadbały jednak o srogą karę dla królowej – została umieszczona blisko bieguna niebieskiego[2], czasem zwisając niegodnie głową do dołu.

Jak odnaleźć konstelację[edytuj | edytuj kod]

Odnalezienie gwiazdozbioru na niebie nie jest zadaniem szczególnie trudnym. Doprowadzi do niego przedłużenie odcinka łączącego Gwiazdę Polarną z ostatnią gwiazdą dyszla Wielkiego Wozu. Najjaśniejsze gwiazdy konstelacji tworzą charakterystyczną figurę przypominającą kształtem nieco rozchyloną literę W. Caph, Schedar, Cih, Ruchbah oraz Segin – rozpoznawalna nocna piątka[2]

Gwiazdy i inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

W 1572 roku w pobliżu gwiazdy κ Cassiopeiae nastąpił jeden z trzech wybuchów supernowej zaobserwowanych w naszej Galaktyce, opisany przez Tychona Brahe. Odległa o 7500 lat świetlnych gwiazda, obecnie o jasności 19m, nazwana na jego cześć Supernową Tychona, rozbłysła wówczas do -4,0m[3]. Pozostałości tej supernowej do dziś emitują fale radiowe. Inna supernowa, z roku 1660, która pozostała niezauważona przez ówczesnych obserwatorów, pozostawiła najsilniejsze radioźródło na niebie, znane jako Cassiopeia A.

Najjaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • α Cas, Szedar – gwiazda olbrzym ciągu głównego o jasności 2,24 odległa o 228,5 lat świetlnych. Druga pod względem jasności gwiazda konstelacji. Swą nazwę zawdzięcza arabskiemu słowu sadr, oznaczającemu „pierś”, miejsce położenia gwiazdy na wizerunku Kasjopei[2].
  • β Cas, Caph – gwiazda ciągu głównego o jasności 2,3m odległa o 54 lata świetlne. Gwiazda podwójna typu delta Scuti. Nazwa pochodzi od arabskiego określenia dłoni zabarwionej henną. Caph jest gwiazdą utożsamianą z położeniem ręki na wizerunku Kasjopei[2].
  • γ Cas, Cih – gwiazda odległa o 610 lat świetlnych, najjaśniejsza gwiazda w konstelacji. Jest gorącą, szybko rotującą gwiazdą. Co pewien czas wyrzuca pierścienie gazu w płaszczyźnie równika, co powoduje nieprzewidywalne zmiany jasności. Nazwa gwiazdy jest pochodzenia chińskiego – tsih w tym języku oznacza „bat”[2].
  • δ Cas, Ruchbagwiazda zmienna zaćmieniowa, zmieniająca jasność co 759 dni. Gwiazda ciągu głównego, odległa o 99 lat świetlnych. Nazwa pochodzi z języka arabskiego i oznacza „kolano”, miejsce położenia gwiazdy na wizerunku Kasjopei[2].
  • ε Cas, Segin – niebiesko-biały olbrzym o jasności 3,4m, odległy o 442 lata świetlne. Nazwa prawdopodobnie pochodzi z języka arabskiego i jest określeniem męża Kasjopei – Cefeusza[2].
  • η Cas, Achird – jest nadzwyczajnie zabarwioną gwiazdą podwójną. Gwiazda główna jest, jak się ogólnie uważa, żółta, ale jej kompan był opisywany jako fioletowy, granatowy, pomarańczowy, brązowo-pomarańczowy, brunatny i „być może brązowy”[1].

Obiekty niegwiazdowe[edytuj | edytuj kod]

Konstelacja zanurzona jest w Drodze Mlecznej, więc ma do zaoferowania sporo gromad otwartych.

  • M52 (NGC 7654) – gromada otwarta zawierająca ok. 120 gwiazd, odległa o 3800 lat świetlnych, widoczna w małym teleskopie.
  • M103 (NGC 581) – gromada otwarta – jest małym grotem strzały zbudowanym z dwudziestu gwiazd. Trzy najjaśniejsze z nich (jedna żółta) oznaczają wierzchołki trójkąta.
  • W pobliżu leży NGC 663, a po jej bokach NGC 654 i NGC 659. Duża i jasna NGC 663 ma dwa owale gwiazd i grupę w kształcie rombu w centrum. Kilka strumieni gwiazd prowadzi w kierunku NGC 659. NGC 654 to atrakcyjna mała grupka, zawierająca dwie gwiazdy podwójne.
  • Za pomocą 20-cenymetrowego teleskopu można zobaczyć dwie karłowate galaktyki eliptyczne: NGC 185 i wydłużoną bardzo bladą NGC 147, interesujące ze względu na to, że są to satelitarne galaktyki Wielkiej Galaktyki w Andromedzie, znajdującej się 7° na południe.
  • NGC 281, Mgławica Pacman, jest widoczna przy użyciu filtra UHC.
  • NGC 7789 ma około setki bladych gwiazd w koncentrycznych łukach nad nierozdzieloną poświatą kolejnych setek. Badania astrofizyczne pokazały 583 członków gromady.
  • Zaskakująca NGC 457 jest też znana jako Gromada ET, Gromada Sowa albo Gromada Ważka. Fi (φ) Kasjopei, żółty nadolbrzym i niebieski nadolbrzym tworzą oczy sowy, a pomarańczowy nadolbrzym oznacza jedno skrzydło. NGC 457 jest bardzo popularna podczas publicznych pokazów[1].

W gwiazdozbiorze znajduje się najsilniejsze poza Słońcem obserwowane radioźródło – Kasjopeja A (Cas A). Jest to znajdująca się ponad 10 000 lat świetlnych od nas pozostałość po wybuchu supernowej, który nastąpił w drugiej połowie XVII wieku. Przypuszcza się, że Kasjopeja A zawiera gwiazdę neutronową lub czarną dziurę[2].

Rój meteorów[edytuj | edytuj kod]

Z gwiazdozbioru promieniują meteory, Kasjopeidy, z maksymalną aktywnością na przełomie lipca i sierpnia, dając średnio 20 zjawisk w ciągu godziny[4].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiazdozbiór ten był wspomniany w filmie Igraszki losu. Wzmianka na temat gwiazdozbioru pojawia się również w filmie Roberta Zemeckisa pt. Kontakt oraz Bibliotekarz: Tajemnica Włóczni w reżyserii Petera Winthera.
  • Amerykańscy miłośnicy astronomii nazywają gromadę M52 „sól i pieprz”, gdyż kojarzy się im z rozsypanymi na stole przyprawami kuchennymi. W amatorskim teleskopie można się doliczyć około 130 gwiazd tej gromady[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasła Kasjopea i Kasjopeja w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2112, s. 340-341. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Milena Ratajczak: Kosmos. Kasjopeja. T. 2. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2010, s. 23. ISBN 978-83-252-1353-4.
  3. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: Park, 2002, s. 98. ISBN 83-7266-156-1.
  4. 4,0 4,1 Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o., 2008, s. 176-177. ISBN 978-83-60887-76-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]