Korona Północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Korona Północna
Korona Północna
Nazwa łacińska Corona Borealis
Dopełniacz łaciński Coronae Borealis
Skrót nazwy łacińskiej CrB
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 16 h
Deklinacja 30°
Charakterystyka
Powierzchnia 179 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda (α CrB) Aphecca lub Gemma (2,22m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 54[1]° S a 90° N.

Korona Północna (łac. Corona Borealis, dop. Coronae Borealis, skrót CrB) – niewielki, 73. co do wielkości, lecz wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, leżący między Wolarzem i Herkulesem. Jego gwiazdy układają się w łuk przypominający diadem bądź koronę. Jego najjaśniejszą gwiazdą jest Gemma. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 20. W Polsce widoczny od zimy do lata[2]. Gwiazdozbiór jest jednym z 48 wyznaczonych przez Ptolemeusza.

Podobnym gwiazdozbiorem na południowej półkuli nieba jest Korona Południowa.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj | edytuj kod]

Korona Północna jest jedną z tych konstelacji nieba, które naprawdę przypominają to, co mają przedstawiać, w tym przypadku koronę z klejnotami. Jest to jeden z pierwotnych greckich gwiazdozbiorów. Ariadna była córką króla Krety Minosa, który zbudował labirynt pod swoim pałacem w Knossos. W labiryncie mieszkał Minotaur, żywiący się ludzkim mięsem potwór z ciałem człowieka oraz głową i ogonem byka. W ramach trybutu dla potężnej Krety Ateny zobowiązane były dostarczać regularnie siedmiu młodzieńców i siedem dziewic, którzy stawali się ofiarami Minotaura. Tezeusz, syn króla Aten, bohatersko ofiarował się popłynąć na Kretę, by zabić potwora. Ariadna zakochała się w Tezeuszu i ofiarowała mu miecz i kłębek nici, które – gdyby przeżył – miały mu pomóc odnaleźć drogę w labiryncie. Tezeusz zabił Minotaura, uratował Ateńczyków, którzy przybyli wraz z nim, i opuścił Kretę z Ariadną na przygotowanym przez nią okręcie. Tezeusz jednak zostawił Ariadnę na wyspie Naksos. Dziewczyna była załamana, ale wkrótce spotkała i poślubiła boga Dionizosa (Bachusa). Podczas zaślubin dostała w darze ślubnym złoty diadem wykonany przez Hefajstosa. Po jej śmierci bóg przeniósł ten prezent na niebo w postaci gwiazd i tak powstał gwiazdozbiór Korony Północnej[3][1].

Gwiazdy Korony Północnej[edytuj | edytuj kod]

  • Alphecca, alfa (α) Korony Północnej, jest członkiem Gromady Ruchomej w Wielkiej Niedźwiedzicy (Collinder 285), która to grupa zawiera też pięć centralnych gwiazd asteryzmu Wielkiego Wozu i rozmaite gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy, Małego Lwa i Smoka. Jest to gromada najbliższa Układowi Słonecznemu, chociaż są kontrowersje, czy ta rzadka, szeroko rozrzucona grupa może być uważana za prawdziwą gromadę otwartą, skoro jej własna grawitacja nie jest w stanie utrzymać grupy w całości.
  • Najjaśniejszą gwiazdą konstelacji jest Gemma (α CrB). W istocie jest to para gwiazd ciągu głównego w ciasnym układzie podwójnym. Z Ziemi widoczna jest jako układ zaćmieniowy o okresie około 17 dni. Jest on podobny do układu Algola (β Per), ale zmiana jasności jest niewielka, więc niedostrzegalna dla nieuzbrojonego oko[3].
  • W łuku Korony znajduje się niezwykła gwiazda zmienna typu Coronae Borealis R Coronae Borealis. Znajduje się w odległości około 6037 lat świetlnych[4]. Jest to żółty nadolbrzym szóstej wielkości gwiazdowej, charakteryzujący się nagłymi spadkami jasności, które powodowane są przez węgiel gromadzący się w atmosferze gwiazdy. Zdarza się to co kilka lat i potrafi trwać miesiącami. Istnieją dwie teorie tych zmian. Według jednej z nich R CrB jest zasłaniana przez krążący wokół niej obłok pyłowy, według drugiej gwiazda wyrzuca materię, która z kolei blokuje światło emitowane przez R CrB, zanim się od niej oddali[4]. Gwiazda ta została po raz pierwszy opisana przez angielskiego astronoma Edwarda Pigotta w 1795. Gdy jest jasna, można ją dostrzec za pomocą lornetki. Warto ją obserwować co najmniej raz na tydzień[3].
  • Miłośnicy gwiazd zmiennych powinni pamiętać o nowej powrotnej T CrB, która potrafi ze słabej gwiazdki o jasności 10m nagle pojaśnieć i stać się dość jasną gwiazdą o jasności 2 lub 3m. Ostatnie wielkie pojaśnienie zanotowano w 1946, a poprzednie 80 lat wcześniej. Można więc sądzić, że niedługo nastąpi kolejny jej wybuch[5]. Warto więc od czasu do czasu spoglądać w te rejony nieba, nowe powrotne bywają bowiem nieprzewidywalne.
  • Warte uwagi są trzy, choć niezbyt jasne gwiazdy podwójne. Ni (ν) Coronae Borealis to para rozróżnialnych przez lornetkę czerwonych olbrzymów piątej wielkości.
  • Zeta (ζ) Coronae Borealis jest biało-niebieską parą gwiazd piątej i szóstej wielkości, która oglądana przez niewielki teleskop stwarza wspaniały widok.
  • Trzeci układ to sigma (σ) Coronae Borealis, składający się z żółtych gwiazd szóstej i siódmej wielkości[4].
  • Inne ciekawe gwiazdy to para wizualna ν1ν2 CrB, które tworzą niezwiązane ze sobą gwiazdy jasności 5m, odległe od siebie o 6′[5].

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Jedyne pozagalaktyczne obiekty to kilka galaktyk, bardzo bladych i rzadko obserwowanych, z wyjątkiem bardzo wymagającej Gromady Galaktyk w Koronie Północnej, Abell 2065. W 40-centymetrowym reflektorze zobaczymy osiem z ponad czterystu rojących się galaktyk tej gromady. Ta olbrzymia gromada jest tak odległa od nas – 1,5 mld lat świetlnych – że pokrywa obszar nieba o powierzchni równej zaledwie powierzchni Księżyca[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Korona Północna w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 358-359. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne.. Bielsko-Biała: PPU Park Sp. z o.o., 2002, s. 104. ISBN 83-7266-156-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 Kamil Złoczewski: Kosmos.Przewodnik obserwatora.. T. 66. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 22-23. ISBN 978-83-252-1919-2.
  4. 4,0 4,1 4,2 Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: 2006, s. 363. ISBN 978-83-01-14848-5.
  5. 5,0 5,1 Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o., 2008, s. 215. ISBN 978-83-60887-76-9.