Złota Ryba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Złota Ryba
Złota Ryba
Nazwa łacińska Dorado
Dopełniacz łaciński Doradus
Skrót nazwy łacińskiej Dor
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 5 h
Deklinacja -60°
Charakterystyka
Powierzchnia 179 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Doradus (3,30m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 20[1]° N.

Złota Ryba (łac. Dorado, dop. Doradus, skrót Dor) – niewyraźny, 72. co do wielkości, gwiazdozbiór nieba południowego. Jest mimo to istotny, ponieważ w południowej części gwiazdozbioru znajduje się 2/3 Wielkiego Obłoku Magellana, jednej z dwóch galaktyk satelitarnych naszej Galaktyki. W obrębie tego gwiazdozbioru znajduje się również południowy biegun ekliptyczny. W Polsce niewidoczny. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. Gwiazdozbiór ten został wprowadzony przez nawigatorów holenderskich Petera Dirksza Keysera oraz Fridericka de Houtmana[2], a po raz pierwszy opisana w ′′Uranometrii′′ Johanna Bayera w 1603 roku.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Złota Ryba to gwiazdozbiór nieba południowego, w którym znajduje się słynny Wielki Obłok Magellana. Gwiazd tej konstelacji nie można dostrzec z Europy, w związku z tym nie łączy się z nim żadna opowieść zachodnioeuropejskiej mitologii. Holenderscy odkrywcy i kartografowie Pieter Dirkszoon Keyser i Frederick de Houtmann systematycznie oglądali jako pierwsi gwiazdy Złotej Ryby. Petrus Plancius wprowadził ją do swojego atlasu nieba w 1598 roku, rysując ten gwiazdozbiór jako złotą koryfenę z mórz południowych. Złota Ryba znajduje się za gwiazdozbiorem Latającej Ryby, która od czasu do czasu pada ofiarą koryfeny. W 1603 roku Johann Bayer narysował ten gwiazdozbiór w Uranometrii już z obecną nazwą Dorado (Złota Ryba). Jeszcze później J.E.Bode i kilku innych kartografów rysowali go postaci Xiphias (miecznik). Nazwa gwiazdozbioru się zmieniała, raz była to ryba złota, raz miecznik, ale gwiazdy w nim już się nie zmieniały[1].
Mimo iż zwany Złotą Rybą, gwiazdozbiór w rzeczywistości przedstawia drapieżną rybę koryfenę, żyjącą w wodach tropikalnych, często towarzysząca okrętom. Czasami jest też przedstawiany jako miecznik (ryba-miecz).

Gwiazdy Złotej Ryby[edytuj | edytuj kod]

Główne gwiazdy nie przypominają żadnej istoty morskiej. Tworzą długą pokręconą linie od gammy na północy przez alfę, zetę do bety na południu, w pobliżu Wielkiego Obłoku Magellana.

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Głównym powodem do sławy konstelacji jest to, że znajduje się w niej Wielki Obłok Magellana

  • Wielki Obłok Magellana to galaktyka satelitarna Drogi Mlecznej, leżąca w odległości około 170 000 lat świetlnych od Ziemi. Widoczny nieuzbrojonym okiem, wygląda jak oderwany spory kawał Drogi Mlecznej. Oglądany przez lornetkę, obłok ożywa i staje się wielkim zbiorem gwiazd, gromad, węzłów i tysięcy bladych punkcików. Większa część LMC leży wewnątrz Złotej Ryby, choć jego fragment wchodzi też w obręb Góry Stołowej.
  • Wartym uwagi obiektem w LMC jest Mgławica Tarantula (NGC 2070). Ta olbrzymia fabryka gwiazd jest ledwo widoczna gołym okiem jako zamglony punkcik na wschodnim krańcu Obłoku Magellana. Zdjęcia ujawniają jej, przypominające nogi pająka, włókniste pętle świecącego gazu, którym mgławica zawdzięcza nazwę. Jest 30 razy większa od Wielkiej Mgławicy w Orionie[1].
  • W gwiazdozbiorze można znaleźć inne jasne galaktyki, NGC 1566, Galaktyka Hiszpańska Tancerka, widoczna przez 20-centymetrowy teleskop, ma kształt dwuramiennej spirali.
  • Jasna para galaktyk soczewkowatych, NGC 1549 i NGC 1553, znajduje się w jednym polu widzenia, a 15-centymetrowy teleskop pozwala się im dobrze przyjrzeć[1].

Supernowa 1987 A[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1987 roku w LMC wybuchła supernowa. W maju osiągnęła jasność 3,0m, co uczyniło ją najjaśniejszą supernową widzianą z Ziemi od 1604 roku. Była widoczna nieuzbrojonym okiem przez 10 miesięcy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 368-369. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 405. ISBN 978-83-01-14848-5.
  3. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 213. ISBN 83-7266-156-1.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons