Gwiazdozbiór Rzeźbiarza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rzeźbiarz
Rzeźbiarz
Nazwa łacińska Sculptor
Dopełniacz łaciński Sculptoris
Skrót nazwy łacińskiej Scl
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 0 h 30 m
Deklinacja -30°
Charakterystyka
Powierzchnia 475 stopnie kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Sculptoris (4,30m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 60° N.

Rzeźbiarz (łac. Sculptor, dop. Sculptoris, skrót Scl) – słabo widoczny gwiazdozbiór nieba południowego, w całości widoczny na południe od równoleżnika 51°N, wprowadzony w 1752 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego Nicolasa Louisa de Lacaille′a. Jest to 36. co do wielkości gwiazdozbiór na niebie. Teoretycznie pozostaje w zasięgu obserwatorów z Polski, w praktyce żadna jego gwiazda nie wschodzi wyżej niż kilkanaście stopni nad horyzont. Najlepszy czas do obserwacji to początek października, wówczas góruje o północy czasu polskiego. W północnej części gwiazdozbioru, w pobliżu gwiazdy α Sculptoris, znajduje się południowy biegun Galaktyki, jeden z dwóch punktów, w których oś obrotu naszej Galaktyki przecina sferę niebieską (jego współrzędne α2000 = 0h 51,4m; δ = −27,13°).

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Astronom widział pośród gwiazd popiersie w trakcie obrabiania na trójnogu, natomiast na stojącym obok bloku marmuru młotek oraz dwa dłuta. Niedługo później gwiazdozbiór otrzymał łacińską nazwę Apparatus Sculptoris, która znalazła się w dziele „Uranographia” Johanna Bodego. Bode zrezygnował z bloku skalnego, przenosząc narzędzia na stół artysty. Angielski zwyczaj skracania nazw nie ominął również tego gwiazdozbioru i aktualnie ta konstelacja nosi nazwę Rzeźbiarz.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Te rejony nieba nie obfitują w gwiazdy, za to zawierają wiele galaktyk.

  • Najjaśniejsza gwiazda - alfa Sculptoris (α Scl) ma zaledwie 4,3m i jest odległa od Słońca o 780 lat świetlnych. Jest to niebieskobiały olbrzym typu B7, gwiazda zmienna typu SX Arietis o wysokim polu magnetycznym. Amplituda zmian jej blasku to zaledwie 0,01m.[1]
  • Druga co do jasności - beta Sculptoris (β Scl; 4,38m), to z kolei podolbrzym, w którym obserwuje się znaczne pole magnetyczne oraz nadwyżkę takich metali, jak rtęć i magnez.
  • Trzecia co jasności - gamma Sculptoris (γ Scl:4,41m), to pomarańczowy olbrzym typu K oddalony od nas o 179 lat świetlnych.
  • Najbardziej znaną gwiazdą zmienną jest R Sculptoris (R Scl). Jest to czerwony olbrzym na skraju swojego istnienia. Wyrzuca z siebie gaz i pył w zjawisku pulsów termicznych. każde takie zdarzenie trwa kilkaset lat i ma miejsce co 10-50 tysięcy lat. W przypadku R Scl ostatni puls termiczny miał miejsce zaledwie 1800 lat temu i trwał około 200 lat.
  • Układ wielokrotny - kappa Sculptoris (κ Scl) składa się z pięciu gwiazd. Para żółtych olbrzymów w podukładzie κ1 Scl o jasności 6,2 i 6,3m jest dostępna dla obserwatorów. Same składniki κ1 i κ2 są oddalone od siebie o 32′.
  • Mniejszy dystans dzieli od siebie λ1 i λ2 z układu wielokrotnego lambda Sculptoris (λScl), bo tylko 17 minut łuku. Bardziej interesujący jest układ λ1Scl, w którym znajduje się niebieskobiały karzeł o jasności 6,7m w towarzystwie gwiazdy o jasności 7m.
  • Grupa Rzeźbiarza, najbliższa, nieliczna gromada galaktyk, odległa o 11,4 mln lat świetlnych, zawiera głównie galaktyki spiralne, pośród których najjaśniejszą jest NGC 253, zwana Srebrną Monetą, ze względu na swój charakterystyczny kształt.[2] Obiekt został odkryty przez Caroline Herschel podczas poszukiwania komety w 1783 roku. W tej galaktyce zachodzą gwałtowne procesy gwiazdotwórcze.
  • Na granicy z Feniksem leży galaktyka karłowata NGC 55 (7,87m) i należy do klasy galaktyk karłowatych z pojedynczym ramieniem spiralnym.
  • W pobliżu gwiazdy ksi Sculptoris (ξ Scl) znajduje się galaktyka spiralna NGC 300 (9m).

Przypisy

  1. Kosmos. Tajemnice Wszechświata.. T. 88. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 22-23. ISBN 978-83-252-2128-7.
  2. Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK“, 2002, s. 161. ISBN 83-7266-156-1.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons