Gwiazdozbiór Żurawia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Żuraw
Żuraw
Nazwa łacińska Grus
Dopełniacz łaciński Gruis
Skrót nazwy łacińskiej Gru
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 22,5 h
Deklinacja -45°
Charakterystyka
Powierzchnia 366 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 2
Najjaśniejsza gwiazda Alnair (1,73m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 35° N.

Żuraw (łac. Grus, dop. Gruis, skrót Gru) – jedna z ptasich konstelacji nieba równikowego i południowego, oznaczona w 1595 roku przez Pietra Dirksza Keysera i Fredericka de Houtmana, w epoce wielkich odkryć geograficznych. Konstelacja ta została wprowadzona i opisana w Uranometrii Johann Bayer w 1603 roku. Gwiazdy te zostały wydzielone z części Ryby Południowej. Świadczy o tym między innymi arabska nazwa najjaśniejszej gwiazdy alfa Gruis - Alnair od arabskiej frazy al-Nayyir min Dhanab al-hūt, co oznacza „ta jasna należąca do ogona ryby”. Wcześniej w tym miejscu wyobrażano flaminga. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 30. Jest to 45. co do wielkości konstelacja. Z trudem można spostrzec z Polski trzecią co do jasności gamma Gruis. Żeby zobaczyć całą konstelację, należy wybrać się co najmniej do Afryki Północnej.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Gwiazdozbiór powstał w nowożytności i nie są z nim związane żadne legendy ani mity. Przedstawia wzlatującego żurawia, nawiązując do ptaka uważanego w starożytnym Egipcie za patrona astronomów - strażników nieba. W starożytności żuraw związany był z bogiem Hermesem.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Najjaśniejsza gwiazda Alnair znajduje się w odległości około 101 lat świetlnych. Jest to gwiazda o masie czterech mas Słońca, będąca na etapie pośrednim między gwiazdami ciągu głównego a podolbrzymem.
  • Druga co do jasności to beta (β) Gruis, która jest czerwonym olbrzymem znajdującym się w odległości 177 lat świetlnych. Gwiazda nieregularnie pulsuje z okresem co najmniej 37 dni i amplitudą 0,4m.
  • Trzecia co do jasności Al Dhanab, czyli gamma Gruis jest olbrzymem typu B. Gwiazda ta bardzo szybko się obraca, podobnie jak alfa Gru.
  • Delta (δ) Gruis jest parą olbrzymów typu G i M, żółtego i czerwonego, czwartej wielkości. Mają one jasność 3,97 i 4,17m, a ich separacja to około 45 sekund.
  • mi (μ) Gruis to para żółtych olbrzymów piątej wielkości. Obie pary są z łatwością rozdzielane przez lornetkę. Nie są to prawdziwe gwiazdy podwójne, gdyż ich składniki nie są ze sobą związane.[1]. W Żurawiu znajduje się jeszcze kilka układów podwójnych.

W konstelacji poza beta Gruis nie ma jasnych gwiazd zmiennych. Nie ma tu też żadnych obiektów z katalogu Messiera.

  • Najjaśniejszą galaktyką gwiazdozbioru jest NGC 7213 o jasności 10,1m. Jest to galaktyka spiralna ze słabo rozwiniętymi ramionami.[2]
  • Kolejna galaktyka spiralna, o jasności 11m, to NGC 7424 znajdująca się w odległości około 37,5 miliona lat świetlnych. Rozmiarami jest zbliżona do Drogi Mlecznej i ma bardzo dobrze określona ramiona spiralne. W 2001 australijski astronom amator Robert Evans odkrył w NGC 7424 supernową typu II (SN 2001ig).
  • Kolejna spiralna galaktyka o jasności 11m to NGC 7418.

Planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

Planeta pozasłoneczna Gliese 832 b (GJ 832b) oddalona od Ziemi o 16,11 lat świetlnych. W roku 2008 została zaobserwowana wokół gwiazdy Gliese 832 (GJ 832). Masę planety oszacowano na 0,67 (±0,06) masy Jowisza. Masa gwiazdy centralnej to 0,45 (±0,05) masy Słońca, natomiast jasność widzialna 8,67m. Układ niewidoczny z terenu Polski.[3] W 2014 zaobserwowano drugą planetę w tym układzie Gliese 832 c.

Przypisy

  1. Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 401. ISBN 978-83-01-14848-5.
  2. Kamil Złoczewski: Kosmos. Żuraw i Tukan. T. 96. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., s. 21-22. ISBN 978-83-252-2253-6.
  3. Tomasz Szymański: Kosmos. Pięć najbliższych planet pozasłonecznych.. T. 33. Poznań: 2011, s. 23. ISBN 978-83-252-1267-4.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons