Gwiazdozbiór Erydanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Erydan
Erydan
Nazwa łacińska Eridanus
Dopełniacz łaciński Eridani
Skrót nazwy łacińskiej Eri
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 3,5 h
Deklinacja -25°
Charakterystyka
Powierzchnia 1138 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 4
Najjaśniejsza gwiazda Achernar (0,45m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 88[1]° S a 28° N.

Erydan (łac. Eridanus, dop. Eridani, skrót Eri) – rozległy gwiazdozbiór nieba równikowego, 6. co do wielkości, znany starożytnym, którzy kojarzyli go z Nilem, Eufratem, Gangesem lub dowolną inną większą rzeką. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 100. W Polsce widoczny częściowo zimą. W całości widoczny na południe od równoleżnika 32°N.[2]

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Dla starożytnych astronomów gwiazdy Erydanu niemal zawsze przedstawiały rzekę. Dla Rzymian reprezentował Po, dla innych Ren, Nil, Tygrys albo Eufrat.
W mitologii greckiej Erydan to rzeka w Hadesie, miejsce męczarni Tantala, lub rzeka, w której zatonął Faeton. Był on śmiertelnym synem boga Słońca, Heliosa i okeaniny Klimenenimfy morskiej. Młodzieniec, chcąc dowiedzieć się prawdy o swoim pochodzeniu, udał się do świątyni Heliosa. Tam bóg potwierdził jego historię oraz obiecał,że spełni jego jedno życzenie. Faeton chciał przez jeden dzień powozić po niebie Rydwanem Słońca. Szybko jednak zrozumiał, że nie panuje nad potężnymi i kapryśnymi końmi. Wiele miejsc na Ziemi zostało spalonych albo wysuszonych. Żeby położyć temu kres, Zeus raził Faetona piorunem, rydwan z końmi wpadł do Erydanu, a żar przestał lać się z nieba.
Po uporządkowaniu przez Europejczyków południowych gwiazdozbiorów Erydan zyskał nowych poddanych i rozprzestrzenił się daleko na południe, aż do jasnej gwiazdy Achernar[1][3]

Gwiazdy Erydanu[edytuj | edytuj kod]

W czasach nowożytnych na jednym końcu rzeki jest alfa Erydanu, czyli Achernar (arab. 'koniec rzeki'), drugi koniec wyznacza beta Erydanu, nazywana też Cursa ('podnóżek), leżąca obok Rigela w Orionie. Achernar jest dziewiątą gwiazdą pod względem jasności na niebie. Jest to gorący niebieski olbrzym typu B, prawie sześć razy cięższy i pięć tysięcy razy jaśniejszy od Słońca.

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Erydan znajduje się daleko od płaszczyzny Drogi Mlecznej, więc najliczniejsze obiekty mogące zainteresować astronomów amatorów to galaktyki, z których wiele jest jasnych i interesujących.

  • Galaktyka spiralna NGC 1291 w 15-centymetrowym teleskopie ukazuje blady skrawek mgły z małym jaśniejszym punktem w centrum.
  • Widoczna z boku spirala NGC 1532 wygląda jak podobny do igły skrawek mgły o średnicy równej niemal połowie średnicy Księżyca; w 20-centymetrowym teleskopie widać też, że ma niedużego towarzysza – galaktykę eliptyczną.
  • Na północnym końcu konstelacji znajduje się kolejna jasna, widoczna z boku galaktyka spiralna NGC 1232, doskonale widoczna w 15-centymetrowym teleskopie.
  • NGC 1300 to archetypiczna galaktyka spiralna z poprzeczką, ale potrzeba dużego teleskopu, aby zobaczyć jej dwa piękne symetryczne ramiona.
  • Nie gorsza jest NGC 1535, jedna z pokazowych mgławic planetarnych. W 20-centymetrowym teleskopie widać ją jako mały jasny dysk o lazurowym zabarwieniu i rozmazanych krawędziach[1].

Planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

Epsilon Eridani (ε Eri) to karzeł typu spektralnego K2 o promieniu równym 0,895 (±0,085) promienia Słońca i masie 0,83 masy Słońca oraz temperaturze powierzchni 5116 K. Oddalona jest od Ziemi o około 10,44 lat świetlnych. W 2000 roku odkryto krążącą wokół niej z okresem 2502 (±10) dni planetę pozasłoneczną o masie 1,55 (±0,24) masy Jowisza. Obiekt widoczny jest na niebie w okresie zimowym. Znajduje się na podobnej wysokości co Rigel w konstelacji Oriona. Przypuszcza się, że może znajdować się w tym układzie jeszcze jedna planeta o szacunkowej masie 0,1 masy Jowisza.

W roku 2011 przy gwieździe 82G. Eridani (HD 20794) odkryto trzy planety oznaczone jako HD 20794 b, c, d. Ich odległość od Ziemi wynosi około 19,77 lat świetlnych, a szacunkowe masy to odpowiednio 0,0085 (±0,00094), 0,0076 (±0,0013) i 0,015 (±0,0019) masy Jowisza. Gwiazda centralna to karzeł o typie widmowym G8 i świeci z jasnością 4,26m[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Zobacz hasło Erydan w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012. ISBN 978-83-7670-323-7strony=374-375.
  2. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: Park Sp. z o.o., 2002, s. 80-82. ISBN 83-7266-156-1.
  3. Tomasz Szymański: Kosmos.Wędrówki po nocnym niebie.. T. 13. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., s. 22-23. ISBN 978-83-1364-0.
  4. 4,0 4,1 Tomasz Szymański: Kosmos.Pięć najbliższych planet pozasłonecznych.. T. 33. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2011, s. 23. ISBN 978-83-252-1267-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]