Gwiazdozbiór Cefeusza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cefeusz
Cefeusz
Nazwa łacińska Cepheus
Dopełniacz łaciński Cephei
Skrót nazwy łacińskiej Cep
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 22 h
Deklinacja 70°
Charakterystyka
Powierzchnia 588 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda Alderamin (2,45m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 20° S a 90° N.

Cefeusz (łac. Cepheus, dop. Cephei, skrót Cep) – gwiazdozbiór nieba północnego, leżący w pobliżu północnego bieguna nieba.

Cefeusz znajduje się na krawędzi Drogi Mlecznej, obfituje w gwiazdy podwójne i zmienne, wśród nich bardzo znaną δ Cephei, od której nazwę wziął typ gwiazd zmiennych – cefeid, używanych do wyznaczania odległości we Wszechświecie. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 60. W Polsce widoczny przez cały rok.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj | edytuj kod]

Konstelacja ta była znana już w starożytnej Grecji. Przedstawia ona Cefeusza (Kefeusa), króla Etiopii w mitologii greckiej, męża Kasjopei i ojca Andromedy, upamiętnionych także sąsiednimi gwiazdozbiorami[1][2].

Gwiazdy w Cefeuszu[edytuj | edytuj kod]

Najjaśniejsze gwiazdy:

  • α Cep, (Alderamin; arab. „prawa ręka”), gwiazda o jasności 2,45m, leżąca w odległości 49 lat świetlnych, rozmiarami zbliżona do Słońca. W wyniku precesji osi ziemskiej za około 5 tysięcy lat stanie się nową gwiazdą polarną.
  • β Cep, (Alfirk; „stado”), leżąca w odległości 595 lat świetlnych jest zarazem gwiazdą zmienną i podwójną, której składniki mają jasność odpowiednio 3,2 i 8. Gwiazda ta jest prototypem gwiazd zmiennych pulsujących (typ β Canis Majoris), o okresie kilku godzin i niewielkich zmianach jasności
  • γ Cep, (Alrai; „pasterz”), jasność 3,21m, barwy żółtej, jest odległa o 45 lat świetlnych. Wskutek ruchu precesyjnego osi ziemskiej, za dwa tysiące lat znajdzie się 2° od północnego bieguna niebieskiego, przejmując rolę gwiazdy polarnej[3].
  • δ Cep, gwiazda zmienna o okresie 5 dni 9 godzin i zmianach jasności od 3,6 do 4,3m. Jest pierwszą, odkrytą w 1784 roku przez Johna Goodricke, gwiazdą zmienną pulsującą, od której całą grupę gwiazd zmiennych określa się nazwą cefeid.
  • μ Cep (Erakis), Gwiazda Granat, nazwana tak przez Williama Herschela z powodu swego wyraźnego czerwonego zabarwienia. Gwiazda ta jest gwiazdą zmienną, prototypem gwiazd zmiennych półregularnych. Jej jasność waha się pomiędzy 3,6 i 5,1 bez ustalonego okresu.

Inne jaśniejsze gwiazdy:

Gwiazdy podwójne i wielokrotne (niewymienione wyżej):

  • κ Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,4m, B 8,4m)
  • ο Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,8m, B 6,8m)
  • ξ Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,3m, B 6,5m)

Inne gwiazdy zmienne:

Obiekty niegwiazdowe[edytuj | edytuj kod]

W obrębie gwiazdozbioru Cefeusza znajdują się gromady otwarte: NGC 188, która leży w pobliżu bieguna i IC 1396 powiązana z mgławicą emisyjną.

Inne obiekty niegwiazdowe:

Otwarte gromady gwiazd:

  • NGC 188 8,1m
  • NGC 6939 7,8m i średnicy 8′, która wraz z odległą o niecałe 40′ galaktyką NGC 6946 tworzy malowniczy duet.
  • NGC 7160 6,1m
  • NGC 7235 7,7m, składająca się z 30 gwiazd, jej rozmiar kątowy wynosi około 4′ łuku, dzięki czemu jest łatwa do obserwacji przy użyciu niewielkiego teleskopu.
  • NGC 7380 7,2m
  • NGC 7510 7,9m

Mgławice i galaktyki:

Rój meteorów[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie sierpnia rój Cefeidów promieniuje z tej konstelacji. Choć skromny pod względem liczebności, w niektórych latach może dać do 10 przelotów na godzinę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Cefeusz w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 230–231. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  2. Anton Hajduk, Ján Štohl (red.): Encyklopédia astronómie. Bratislava: Vydavateľstvo Obzor, 1987, s. 115.
  3. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: 2002, s. 72. ISBN 83-7266-156-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 72–74. ISBN 83-7266-156-1.