Gwiazdozbiór Pegaza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pegaz
Pegaz
Nazwa łacińska Pegasus
Dopełniacz łaciński Pegasi
Skrót nazwy łacińskiej Peg
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 23 h
Deklinacja 20°
Charakterystyka
Powierzchnia 1121 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 5
Najjaśniejsza gwiazda Enif (2,38m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów Lipcowe Pegazydy
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 70° S a 90° N.

Pegaz (łac. Pegasus, dop. Pegasi, skrót Peg) – duży i wyraźny gwiazdozbiór leżący na północnej półkuli nieba. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 100. Widoczny w Polsce od lata do jesieni. Jest to jeden z 48 gwiazdozbiorów opisanych przez Ptolemeusza, siódmy pod względem wielkości na niebie.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Wyobraża mitologicznego skrzydlatego rumaka, powstałego z krwi Meduzy uśmierconej przez Perseusza, który dosiadając go przybył z pomocą księżniczce Andromedzie. Po narodzinach odleciał na górę Helikon, zamieszkaną przez muzy. Za uderzeniem kopyta Pegaza, wytrysnęło źródło natchnienia poetów Hippokrene u podnóża gór Helikon. Po śmierci Zeus umieścił go na niebie. Na mapach nieba postać Pegaza przedstawia tylko połowę tułowia z głową i skrzydłami[1].

Najjaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

Trzy spośród najjaśniejszych gwiazd konstelacji, wraz z alfa (α) Andromedae, która wcześniej (jako delta (δ)Pegasi) należała do Pegaza, tworzą obszerny Wielki Kwadrat Pegaza, znany też jako „kwadrat jesienny”, a wraz z pozostałymi dwiema najjaśniejszymi gwiazdami Andromedy układają się w kształt podobny do Wielkiego Wozu.

  • α Peg – jest to olbrzym o typie widmowym B9,5 III, jasność 2,49m, odległość 140 lat świetlnych. Markab – po arabsku „ramię”.
  • β Pegczerwony olbrzym, półregularna gwiazda zmienna, posiada wyraziste linie metali w widmie, typ widmowy M2II-III, który wykazuje długookresowe pulsacje. Jasność widzialna waha się od 2,31 do 2,74m, odległość 199 lat świetlnych. Scheat po arabsku znaczy goleń.
  • γ Peggwiazda zmienna, typ widmowy B2IV, jasność 2,87m do 2,89m, odległość 333 lat świetlnych
  • ε Peg – pomarańczowy nadolbrzym, typ widmowy K2Ib, jasność 2,38 m, odległość 815672 lat świetlnych, temperatura powierzchni 4500K
  • η Pegolbrzym, typ widmowy G2II-III, jasność 2,93 m, odległość 215 lat świetlnych
  • ζ Peg – typ widmowy B8,5V, jasność 3,41 m, odległość 208 lat świetlnych, temperatura powierzchni 20 000K

Układy podwójne[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiazda epsilon (ε)Pegasi znana jako Enif (po arabsku „nos”), jest układem podwójnym w którym jeden ze składników to nadolbrzym późnego typu widmowego K2. Wykazuje długookresowe pulsacje w zakresie zmienności widzialnej od 0,7 do 3,5m. Drugi składnik jest znacznie słabszy, jego jasność widzialna to 9m[2].

Obiekty pozagalaktyczne[edytuj | edytuj kod]

  • M 15 – to gromada kulista leżąca niedaleko Enifa (nosa pegaza) odkryta w 1746 roku przez Jean-Dominique'a Moaraldiego. Oddalona o około 33 000 lat świetlnych i zajmuje na niebie obszar o średnicy 18′. Jej jasność widzialna 6,20 m. Wewnątrz tej gromady znajduje się 112 gwiazd zmiennych.
  • NGC 7331 – jedna z jaśniejszych galaktyk spiralnych, które nie zostały włączone do katalogu Messiera. Została odkryta przez Williama Herschela w 1784 roku. Mimo niewielkiego nachylenia płaszczyzny dysku względem Ziemi, widoczna jest wyraźna struktura spiralna tej galaktyki. Jej jasność widzialna to 9,7 m. Zajmuje obszar na niebie o rozmiarach 10,5 na 3,7′

Galaktyki[edytuj | edytuj kod]

Odkryta w 1877 roku nie opodal jaśniejszej galaktyki NGC 7331 grupa pięciu galaktyk, została nazwana od nazwiska odkrywcy Kwintetem Stephana. Cztery z nich: NGC 7317, 7318 A i B oraz NGC 7319 związane są ze sobą grawitacyjnie, zaś piąta znajduje się bliżej nas.

Planeta w Pegazie[edytuj | edytuj kod]

W 1995 roku odkryto wokół gwiazdy 51 Pegasi planetę 51 Pegasi b, której masa wynosi 0,47 masy Jowisza. Sama gwiazda jest bardzo podobna do naszego Słońca, to podolbrzym o typie widmowym G2 i masie równej 1,11 masy Słońca. Gwiazda oddalona jest o około 48 lat świetlnych. Jej promień to prawie 1,27 promienia Słońca, a temperatura na jej powierzchni wynosi 5793 K.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Pegaz w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PARK, 2002, s. 138-140. ISBN 83-7266-156-1.
  2. Kosmos. Oxford Educational, 2011, s. 20-21. ISBN 978-83-1361-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Encyklopedia Wszechświata, Praca zbiorowa Warszawa 2006 ISBN 978-83-01-14848-5