Warkocz Bereniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Warkocz Bereniki
Warkocz Bereniki
Nazwa łacińska Coma Berenices
Dopełniacz łaciński Comae Berenices
Skrót nazwy łacińskiej Com
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 13 h
Deklinacja 22°
Charakterystyka
Powierzchnia 386 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda beta Comae Berenices (4,23m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 57° S a 90[1]° N.

Warkocz Bereniki (łac. Coma Berenices, dop. Comae Berenices, skrót Com) – gwiazdozbiór nieba północnego, 42. co do wielkości, znany już w starożytności. W połowie XVI w. uczynił go gwiazdozbiorem holenderski kartograf Gerardus Mercator. Wcześniej jego gwiazdy stanowiły ogon Lwa[2]. Dopiero w XVI wieku ten układ gwiazd był rozpoznawany jako pełnoprawny gwiazdozbiór. Sprawę przypieczętował Tycho Brahe, który ujął Warkocz Bereniki w swoim katalogu gwiazdowym[3]. Widoczny w Polsce od zimy do lata. Liczba gwiazd widoczna nieuzbrojonym okiem: około 50.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa związana jest z postacią historyczną, żyjącą w III wieku p.n.e. Bereniką, żoną egipskiego króla Ptolemeusza III. Gdy z świątyni Afrodyty zginął w tajemniczych okolicznościach jej warkocz, złożony w ofierze za szczęśliwy powrót jej męża z wojny, nadworny astronom Kanon z Samos, by ratować sytuację, odnalazł na niebie układ gwiazd przypominający lśniące włosy, wmawiając królowi, że Afrodyta była tak zadowolona z daru, iż postanowiła umieścić go na niebie w postaci gwiazd. Opowieść tę przekazywano z pokolenia na pokolenie, między innymi Ptolemeusz wspomina w Almageście o puklu włosów na niebie[4].

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Ten rejon nieba nie obfituje w gwiazdy, za to zawiera wiele galaktyk. W Warkoczu Bereniki znajduje się osiem obiektów z katalogu Messiera. Odległa o około 300 mln lat świetlnych najbliższa gromada galaktyk, Coma, w gwiazdozbiorze Warkocza Bereniki, o średnicy około 20 mln lat świetlnych, zawiera kilka tysięcy galaktyk, pośród których przeważają eliptyczne i soczewkowate, o bardzo małych jasnościach. Galaktyki spiralne wchodzące w skład tej gromady, a więc:

  • M85 (NGC 4382 w katalogu NGC). Jest to najbardziej oddalona na północ spośród wszystkich galaktyk Gromady w Pannie. Położona jest w odległości 60 milionów lat świetlnych i ma rozmiar 125 tysięcy lat świetlnych. Została dostrzeżona po raz pierwszy przez Pierre'a Méchaina w marcu 1781.
  • M88 (NGC 4501),
  • M91 (NGC 4571),
  • M98 (NGC 4192),
  • M99 (NGC 4254)
  • M100 (NGC 4321) (10,1m) jest jedną z najjaśniejszych galaktyk należących do Gromady w Pannie. Galaktyka odznacza się wyraźnymi ramionami i jest zaliczana do galaktyk obfitujących w nowe gwiazdy. Do 2006 w M 100 zaobserwowano sześć supernowych. Galaktyki te są w zasięgu amatorskich teleskopów.
  • Inna ciekawa galaktyka to M64 (NGC 4826), zwana często Galaktyką Czarnooką lub galaktyką Podbite Oko, ze względu na kształt przypominający ludzkie oko. Odkryta w 1779 przez Edwarda Pigotta galaktyka spiralna stanowi popularny cel amatorskich obserwacji. Badania z lat 90. XX wieku wykazały, że gaz międzygwiazdowy na obrzeżach M 64 porusza się w kierunku przeciwnym do kierunku obiegu materii w obszarach wewnętrznych. Z tego względu na ich styku występuje znaczna aktywność gwiazdotwórcza.
  • Kolejne ciekawe ciało niebieskie to najjaśniejsza wśród ośmiu obiektów gromada kulista M 53 (NGC 5024) o rozmiarach kątowych 13′ i jasności 7,6m. Obiekt oddalony jest o około 58 tysięcy lat świetlnych, zatem relatywnie daleko od centrum Galaktyki, nad jej płaskim dyskiem. Gromada została odkryta przez niemieckiego astronoma Johanna Bodego w 1775 roku.

Gromada o nazwie Melotte 111 ma średnicę, równą średnicy dziesięciu Księżyców, i jest jedną z najbliższych Ziemi.

Galaktyka spiralna NGC 4565 o jasności 10,42m ułożona do nas „kantem”. Położona jest w odległości około 20 milionów lat świetlnych, nie należy więc do Gromady galaktyk Panny, znajdujących się daleko za nią.

W północnej części gwiazdozbioru, w pobliżu gwiazdy 31 Comae Berenices, znajduje się północny biegun galaktyczny, jeden z dwóch punktów, w którym oś obrotu naszej Galaktyki przecina sferę niebieską.

Najjaśniejsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • β Comae Berenices – 4,23m
  • Druga w kolejności α Com (4,32m), ma zwyczajową nazwę Diadem, która odnosi się do korony noszonej przez królową Berenikę. Jest to układ prawie identycznych karłów typu widmowego F5. Największa separacja to 0,7 sekundy łuku, a ich okres orbitalny wynosi prawie 26 lat.
  • Kolejna co do jasności, γ Comae Berenices (4,35m), to olbrzym typu widmowego K znajdujący się w odległości około 170 lat świetlnych. Jest widoczny na tle Gromady Warkocza Bereniki, ale do niego nie należy.

Słabsze gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

  • Warta zauważenia to 24 Com. Składa się z pomarańczowego olbrzyma o jasności 5,2m oraz biało-niebieskiej gwiazdy o jasności 6,7m. Składniki oddalone są o 20 sekund kątowych.
  • Z kolei 35 Com jest układem wizualnie podwójnym złożonym z żółtej (5,5m) i białej gwiazdy (7,2m).
  • Gwiazda FK Com jest prototypem dla klasy szybko rotujących gwiazd zmiennych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 354-355. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Praca zbiorowa: Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 360. ISBN 978-83-01-14848-5.
  3. Kamil Złoczewski: Kosmos.Warkocz Bereniki. T. 77. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2013, s. 21-23. ISBN 978-83-252-2117-1.
  4. Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: Park, 2002, s. 184. ISBN 83-7266-156-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]