Wielki Pies

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wielki Pies
Wielki Pies
Nazwa łacińska Canis Maior
Dopełniacz łaciński Canis Maioris
Skrót nazwy łacińskiej CMa
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 7 h
Deklinacja -21°
Charakterystyka
Powierzchnia 380 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 5
Najjaśniejsza gwiazda Syriusz (-1,44m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 55[1]° N.

Wielki Pies (łac. Canis Maior, dop. Canis Maioris, skrót CMa) – 43. co do wielkości gwiazdozbiór nieba zimowego półkuli północnej szerokości geograficznej, znany już w starożytności. Zajmuje 43. miejsce pod względem rozmiaru i należy do rodziny gwiazdozbiorów Oriona.[2] W Polsce widoczny zimą. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 80.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Najjaśniejsza gwiazda (alfa Canis Majoris, α CMa) miała ogromne znaczenie dla starożytnych Egipcjan, którzy nazywali ją Sotis. Syriusz uważany był za boską gwiazdę i czczony. Pierwszy wschód (15 czerwca) zwiastował doroczne wezbranie wód Nilu. Dla ludności zamieszkującej Egipt była to informacja niezwykle ważna, regularne wylewy zapewniały żyzność ziem doliny Nilu. Znaczenie Syriusza w dziejach Egiptu było związane z boginią Izydą, siostrą i małżonką Ozyrysa. Symbol psa pochodzi z wcześniejszego okresu, kiedy gwiazdę tę identyfikowano z bogiem o głowie szakala – Anubisem. Grecy przyswoili wcześniejsze opowieści o Syriuszu, a sam gwiazdozbiór utożsamiali z myśliwskim psem mitologicznego beockiego olbrzyma Oriona, towarzyszącego mu wraz z Małym Psem w polowaniu. Zgodnie z legendą psy myśliwskie Oriona, jeden duży, drugi mały, ścigają przez wieczność po niebie Zająca. Greccy pisarze Eratostenes i Hignus uważali, że Wielki Pies reprezentował Laelapsa, psa tak tak szybkiego, że nie umknęła mu żadna ofiara[1], oprócz lisa z góry Teumessos, którego przeznaczeniem było nigdy nie zostać złapanym. Lailapsos został wysłany w niekończącą się pogoń za lisem, zesłanym przez Apolla na zgubę mieszkańców miasta Teby, na północ od Aten. Zeus zakończył pościg zamieniając te zwierzęta w kamienie i umieścił psa na niebie jako Wielkiego Psa, daleko od Lisa.[3]

Jak odnaleźć konstelację[edytuj | edytuj kod]

Najjaśniejsza gwiazda konstelacji, a jednocześnie najjaśniejsza z gwiazd na nocnym niebie - Syriusz - sprawia, że łatwo odnaleźć gwiazdozbiór. Można go odszukać, również w inny prosty sposob, wykorzystując trzy gwiazdy w pasie Oriona (Mintaka — delta Orionis, Alnilam — epsilon Orionis, Alnitak — zeta Orionis). Wskazują one na lewo od siebie właśnie Syriusza.[2]

Gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

Potrzeba dość małej wyobraźni, by zobaczyć psa w jasnych gwiazdach Wielkiego Psa. Syriusz jest jego okiem, a beta (β), gwiazda drugiej wielkości, jest pazurem przedniej łapy.

  • Najjaśniejsza gwiazda tego gwiazdozbioru, (α CMa – α Canis Maioris), Syriusz, zwany też Psią Gwiazdą (Canicula),ze starogreckiego oznacza „gorący”, „prażący”, „skwarny”, jest jedną z najbliższych i najjaśniejszą z wszystkich gwiazd na całym nocnym niebie; typ widmowy A1 V, jasność -1,44 mag, odległość 8,65 lat świetlnych[4].

Inne gwiazdy tego gwiazdozbioru to:

  • (β CMa) Murzim (Mirzam), typ widmowy B1 II-III, jasność 1,98m, odległość 500 lat świetlnych,
  • (γ CMa) Mulifen, typ widmowy B8 II, jasność 4,11m, odległość 400 lat świetlnych,
  • (δ CMa) Wezen, typ widmowy F8 Ia, jasność 1,83m, odległość 1790 lat świetlnych,
  • (ε CMa) Adara, typ widmowy B2 II, jasność 1,50m, odległość 430 lat świetlnych,
  • (ζ CMa) Furud, typ widmowy B2,5V, jasność 3,02m, odległość 335 lat świetlnych,

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • W gwiazdozbiorze Wielkiego Psa znajduje się Karzeł Wielkiego Psa, nieregularna galaktyka karłowata, najbliższy sąsiad i satelita Drogi Mlecznej.
  • Przy odpowiednich warunkach gołym okiem dostrzec można jasną gromadę otwartą M41, (NGC 2287). Od Ziemi oddalona jest o około 2300 lat świetlnych, widoczna nieuzbrojonym okiem w postaci mgiełki o jasności 4,5m, a jej średnica wynosi około 25 lat świetlnych. W obrębie M41 znajduje się około 100 gwiazd, natomiast wiek gromady szacuje się na około 190 milionów lat.
  • W północnej części konstelacji umiejscowił się NGC 2359 (Hełm Thora), interesujący jasny bąbel gazu oświetlony przez super gorącą gwiazdę Wolfa-Rayeta.
  • W 15-centymetrowym teleskopie NGC 2362 jawi się jako jedna z najatrakcyjniejszych gromad otwartych na niebie. Gęste trójkątne zbiorowisko bladych gwiazd zdaje się spiralnie opadać w kierunku centrum, gdzie znajduje się jasna gwiazda tau (τ) Wielkiego Psa i jej dwóch ciemniejszych towarzyszy.
  • W pobliżu mieści się NGC 2354, inna zatłoczona zbieranina bladych iskierek o średnicy niemal połowy Księżyca w pełni.[3]

Planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

HD 47536 , gwiazda typu olbrzym o typie widmowym K1 i masie 0,94 masy Słońca oraz promieniu 23,47 promieni Słońca. W latach 2003 i 2007 odkryto wokół niej dwie planety. Składnik b o masie 5 mas Jowisza obiega gwiazdę z okresem 430 dni. Składnik c o masie 7 mas Jowisza dokonuje pełnego obiegu w 2500 dni[2].

Ciekawostką jest to, że za około 300 tysięcy lat sonda Voyager 2 minie Syriusza w odległości około 4,3 roku świetlnego[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Wielki Pies w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 Tomasz Szymański: Kosmos. Wędrówki po nocnym niebie.. T. 16. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., s. 22-23. ISBN 978-83-252-1367-1.
  3. 3,0 3,1 Praca zbiorowa: Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2006. ISBN 978-83-01-14848-5.
  4. Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK“, 2002, s. 197. ISBN 83-7266-156-1.
  5. Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca, 2008, s. 188-189. ISBN 978-83-60887-76-9.