Wielka Niedźwiedzica
| Wielka Niedźwiedzica | |
 |
|
| Nazwa łacińska | Ursa Maior |
| Dopełniacz łaciński | Ursae Maioris |
| Skrót nazwy łacińskiej | UMa |
| Dane obserwacyjne (J2000) | |
| Rektascensja | 11 h |
| Deklinacja | 55° |
| Charakterystyka | |
| Powierzchnia | 1280 stopni kw. |
| Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 | 6 |
| Najjaśniejsza gwiazda | Alioth (1,68 – 1,78m) |
| Gwiazdozbiory sąsiadujące | |
| Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 35° S a 90° N. |
|
Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior, dop. Ursae Maioris, skrót UMa) – gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego, a zarazem trzecia co do wielkości konstelacja nieba. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 125. W Polsce jest widoczna przez cały rok.
Siedem najjaśniejszych gwiazd, często niesłusznie utożsamianych z Wielką Niedźwiedzicą, a stanowiących tylko część gwiazdozbioru, tworzy charakterystyczny i łatwy do odszukania na niebie układ Wielkiego Wozu (zwanego w niektórych krajach „Wielką Chochlą” lub „Wielkim Rondlem”), którego „dyszel” jest jednocześnie „ogonem” niedźwiedzicy. Oś tylnych kół, łatwego do odnalezienia przez cały rok i o każdej porze nocy Wielkiego Wozu, wskazuje na położoną tuż obok bieguna niebieskiego Gwiazdę Polarną, pełniącą nie tylko w przeszłości ważną rolę w orientacji na niebie. Wielki Wóz jest w Polsce układem okołobiegunowym.
Spis treści |
Pochodzenie nazwy [edytuj]
Nazwa gwiazdozbioru nawiązuje do greckiego mitu o uwiedzionej przez Zeusa nimfie Kallisto, która po śmierci z rąk Artemidy została przemieniona w niedźwiedzicę i umieszczona na firmamencie. Zazdrosna Hera uprosiła bogów, by niedźwiedzica nie mogła się kąpać w oceanie i przez cały czas bez odpoczynku wędrowała w kółko po niebie.
Wielka Niedźwiedzica jest jednym z najdawniej nazwanych gwiazdozbiorów[a]. Zarówno ludy Eurazji, jak i Ameryki Północnej, rozpoznawały w tej konstelacji kształt niedźwiedzia. Oznacza to, że gwiazdozbiór ten musiano nazwać jeszcze przed zniknięciem lądowego połączenia pomiędzy Syberią i Alaską, co najmniej 15 000 lat temu[1].
Gwiazdozbiór ten widnieje też na fladze stanowej Alaski oraz fladze Czirokezów.
Gwiazdy i inne obiekty [edytuj]
Najjaśniejszą gwiazdą w tym gwiazdozbiorze jest ε UMa (Alioth), o jasności zmiennej od 1,68 do 1,78m.
Inne jasne gwiazdy:
- α UMa (Dubhe) jasność 1,8m
- β UMa (Merak), jasność 2,4m
- γ UMa (Phekida), jasność 2,4m
- δ UMa (Megrez), jasność 3,3m
- η UMa (Benatnash), jasność 1,85m
- ζ UMa, gwiazda wielokrotna, układ składający się z sześciu gwiazd, w tym Mizara (2,3m), będącego gwiazdą poczwórną, i powiązanego z nim grawitacyjnie Alkora[2] (4m), będącego gwiazdą podwójną, którego dostrzeżenie gołym okiem bywa trudne, choć jest możliwe dla osób o dobrym wzroku. Podwójność tej gwiazdy była wykorzystywana do testowania wzroku żołnierzy przyjmowanych do armii napoleońskiej[3].
Obiekty mgławicowe z katalogu Messiera:
- M 81 – jasna (6,9m) galaktyka spiralna, widoczna przez lornetkę; w jej pobliżu:
- M 82 – słabsza od niej galaktyka nieregularna
- M 97 – mgławica planetarna „Sowa” o jasności 12m.
Największa czarna dziura to Q0906+6930 odkryta w lipcu 2004.
Uwagi
- ↑ Jest jednym z obiektów, które znalazły się na najstarszej papierowej mapie nieba pochodzącej z jaskiń w Dunhuang.
Przypisy
- ↑ Tajemnice Wszechświata. Jak odkrywaliśmy kosmos. Paul Murdin. Warszawa: Albatros, 2010, s. 23. ISBN 978-83-7659-067-7.
- ↑ First Known Binary Star Is Discovered to Be a Triplet, Quadruplet, Quintuplet, Sextuplet System (ang.). ScienceDaily, 2009-12-10. [dostęp 2011-10-21].
- ↑ Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: 2008, s. 174. ISBN 978-83-60887-76-9.
Zobacz też [edytuj]
-
Znajdowanie położenia gwiazdy polarnej (niebieska linia) oraz gwiazd Arktur i Spica (czerwona linia) za pomocą najjaśniejszych gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy – Wielkiego Wozu
-
Gwiazdy Wielkiego Wozu
-
-
Gwiazda Polarna i położenie konstelacji gwiazd wokół niej są kompasem dla ptaków wędrujących nocą
|
|||||||||||
