Gwiazdozbiór Pieca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piec
Piec
Nazwa łacińska Fornax
Dopełniacz łaciński Fornacis
Skrót nazwy łacińskiej For
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 3 h
Deklinacja -30°
Charakterystyka
Powierzchnia 398 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda α Fornacis (3,80m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 60° N.

Piec (łac. Fornax, dop. Fornacis, skrót For) – mały gwiazdozbiór nieba południowego. Pierwotna nazwa, nadana w 1756 roku przez Nicolasa Louisa de Lacaille, brzmiała Piec chemiczny (łac. Fornax chemica). Chciał on w ten sposób uhonorować wybitnego francuskiego chemika Antoine Lavoisiera, badacza m.in. reakcji spalania.[1] Nazwa została zmieniona na obecną przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 1928.[2] Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 35. W Polsce gwiazd tej konstelacji najlepiej wypatrywać w listopadzie mając na uwadze, że górują zaledwie 15° nad horyzontem, poniżej gwiazdozbioru Erydan.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Piec jest gwiazdozbiorem nowożytnym, nie wiążą się więc z nim żadne mity lub legendy. Pierwotna francuska nazwa le Fourneau oznacza dosłownie „piec chemiczny”, który służył ówczesnym chemikom do destylacji. Pół wieku później Johann Bode przemianował konstelację na Aparat Chemiczny, na cześć eksperymentu Antoine'a Lavisiera, który wykazał, w jaki sposób zachodzi rozkład wody na wodór i tlen. Jednak większość astronomów była przyzwyczajona do nazwy zaproponowanej przez Lacaille'a, więc ta w 1845 została skrócona do jednego słowa.

Wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Nie zawiera gwiazd powyżej 4 wielkości, zawiera jednak gromadę galaktyk.

  • Najjaśniejsza gwiazda ma jasność zaledwie 3,80m (alfa Fornacis; α For) i jest to jedyna gwiazda jaśniejsza od 4m w Piecu. Nazywana jest również Dalim oraz Fornacis, wcześniej zaś należała do części Erydanu i była oznaczana 12 Eridani. Jest to układ podwójny o okresie obiegu 300 lat składający się z podolbrzyma typu F oraz słabszej gwiazdy o jasności 7,2m. Składniki są odległe o około 5 sekund łuku. Układ ten znajduje się zaledwie 46 lat świetlnych co sprawia, że ma on znaczny ruch własny. Obserwacje w podczerwieni wskazują na obecność dysku pyłowego wokół podolbrzyma.
  • Druga co do jasności gwiazda to beta Fornacis (β For; 4,45m). Jest świecącym na żółto olbrzymem typu widmowego G leżącym w odległości 169 lat świetlnych. Gwiazda ma towarzysza optycznego o jasności 14m.[3]
  • Gromada w Piecu to niewielka gromada galaktyk położona na granicy Pieca z Erydanem, w odległości około 65 mln lat świetlnych.
    • NGC 1316 (9,4m) jest najjaśniejszą z nich. Jest to osobliwa galaktyka eliptyczna, znajdująca się w odległości 70 milionów lat świetlnych. Jest silnym źródłem promieniowania radiowego - radioźródło zwane Fornax A (czwarte co do jasności na niebie). Posiada liczne, dość chaotycznie ułożone pasma pyłowe, co sugeruje, że powstała w wyniku zlania się wielu mniejszych galaktyk.
    • NGC 1399 (9,9m) to galaktyka eliptyczna znajdująca się w centrum gromady. Wokół niej znajduje się populacja około sześciu tysięcy gromad kulistych.
    • Innym obiektem w gromadzie Piec jest NGC 1365 - piękna galaktyka spiralna z poprzeczka, prawdopodobnie tak masywna jak Droga Mleczna.[4]
  • Interesującą galaktyką w Piecu jest NGC 1097 (9,5m) galaktyka spiralna z poprzeczką. Jest odległa od Słońca o 45 milionów lat świetlnych, ma rozmiary około 10 minut łuku. Galaktyka została odkryta przez Williama Herschela w 1790 roku.
  • Obiekt pozagalaktyczny, znajdujący się w Galaktyce Karłowatej Pieca to gromada kulista NGC 1049, została zidentyfikowana przez Johna Herschela w 1830 roku.

Znajduje się tu również Ultragłębokie Pole Hubble'a (HUDF). Zestaw zdjęć o całkowitym czasie ekspozycji trwającym niemal milion sekund sięga 13 miliardów lat wstecz.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Fornax (furnace) (ang.). [dostęp 2012-03-21].
  2. Fornax (ang.). [dostęp 2012-03-21].
  3. Kamil Złoczewski: Kosmos. Tajemnice Wszechświata.. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., s. 21-22. ISBN 978-83-252-2128.
  4. Encyklopedia Wszechświata. , s. 389, 2006. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

J. Desselberger, J. Szczepanik, Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdach Park Bielsko-Biała 2002 ISBN 83-7266-156-1