Front Zachodni (1941)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy radzieckiego frontu z okresu II wojny światowej. Zobacz też: inne fronty zachodnie.

Front Zachodni – wyższy związek operacyjny Armii Czerwonej istniejący pomiędzy ok. 20 czerwca 1941 a 24 kwietnia 1944.

Skład[edytuj]

W czerwcu 1941 w skład Frontu wchodziły:

Razem: 44 dywizje (w tym 12 pancerne i 6 zmotoryzowane, 2 kawalerii) oraz 3 brygady powietrznodesantowe[1]. Łącznie: 625 tys. żołnierzy i 2 300 marynarzy Flotylli Pińskiej[2].

Działania bojowe[edytuj]

Według domniemanego Planu „Burza” zadaniem Frontu Zachodniego było natarcie w kierunku Dęblina i rozwijanie operacji na Radom. Front zakładał udział czterech armii w łącznym składzie 35 dywizji strzeleckich, 3 dywizji pancernych, 1 dywizji zmechanizowanej, 3 dywizji kawalerii, 4 brygad pancernych, 39 pułków lotniczych.

Utworzony prawdopodobnie 17 czerwca 1941 na bazie dowództwa i jednostek wojskowych Zachodniego Specjalnego Okręgu Wojskowego[3]. Jednostki Frontu Zachodniego rozwinięte były na linii: Augustów, Ostrołęka, Brześć nad Bugiem, Włodawa. Przeciwnikiem Frontu były niemieckie Grupa Armii „Środek” i część Grupy Armii „Północ”. W pierwszych dniach wojny większość wojsk Frontu została okrążona pod Białymstokiem i Mińskiem (Bitwa białostocko–mińska). Całkowicie rozbite zostało 24 dywizje. Na wschód wycofało się tylko 20 dywizji, które poniosły straty od 30% do 90% stanów wyjściowych. Wojska frontu do 10 lipca 1941 zostały odrzucone 600 km od granicy[4]. Według danych niemieckiej Grupy Armii Środek do niewoli trafiło 338,5 tys. żołnierzy oraz zostało zniszczone lub zdobyte 3 188 czołgów i 1 830 dział. Szacunkowe dane rosyjskie mówią o 80–100 tys. zabitych i rannych oraz 400–450 tys. „rozproszonych”[5]. Całkowita klęska Frontu spowodowała zdjęcie ze stanowiska całego dowództwa Frontu już w dniu 30.06.1941. Większość została później represjonowana:

  • Dowódca Frontu generał armii Dmitrij Pawłow aresztowany 4.07.1941 i rozstrzelany 22.07.1941,
  • szef sztabu Frontu generał major Władimir Klimowskich aresztowany 8.07.1941 i rozstrzelany,
  • szef artylerii Frontu generał porucznik Nikołaj Klicz aresztowany i rozstrzelany,
  • szef łączności Frontu generał major Andriej Grigoriew aresztowany i rozstrzelany,
  • dowódca 4 Armii generał Aleksander Korobkow aresztowany i rozstrzelany,
  • dowódca 14 Korpusu Zmechanizowanego generał major Stiepan Oborin aresztowany i rozstrzelany,
  • dowódca lotnictwa Frontu generał major Iwan Kopeć popełnił samobójstwo 23.06.1941.
  • zastępca dowódcy lotnictwa Frontu generał major Andriej Tajurskin aresztowany i rozstrzelany 23.02.1942,
  • członek Rady Wojennej Frontu (komisarz polityczny) generał porucznik Aleksander Fominych zdegradowany do stopnia pułkownika, stopień generała porucznika odzyskał dopiero w 1958.

Represji uniknęli dwaj najbardziej nieudolni generałowie z dowództwa Frontu: generał porucznik Iwan Bołdin i generał major Konstantin Gołubiew, którzy wydostali się z okrążenia, kiedy fala represji już opadła[4].

30 czerwca 1941 wojska Frontu broniły się na linii PołockBorisowBobrujskMozyr. Linię frontu utrzymywały resztki jednostek, które wydostały się z kotła białostockiego oraz mińskiego wsparte słuchaczami Bobrujskiej Szkoły Traktorowo-Samochodowej, Wileńskiej Szkoły Piechoty, Lepelskiej Szkoły Moździerzowej i Borysowskiej Szkoły Pancernej oraz Flotylla Pińska. Do walki została skierowana również ostatnia rezerwa Frontu, 4 Korpus Powietrznodesantowy. W skład Frontu zostały również włączone koncentrujące się na wschodniej Białorusi (rejon Witebska, Mohylewa i Smoleńska) Armie II rzutu strategicznego: 19 Armia, 20 Armia, 21 Armia i 22 Armia[6].

Na początku lipca w składzie Frontu były: 13 Armia, 16 Armia, 19 Armia, 20 Armia, 21 Armia i 22 Armia. 24 lipca ze składu Frontu wydzielono nowy Front Centralny. Front ponownie rozbity (okrążone 16, 19 i 20 Armia) w Bitwie pod Smoleńskiem, zmuszony został do odwrotu na wschód od Smoleńska.

Na początku października 1941 w trakcie niemieckiej operacji „Tajfun” połowa wojsk Frontu uległa likwidacji w rejonie Wiaźmy (16 Armia, 19 Armia i 20 Armia), a druga połowa (22 Armia, 29 Armia i 30 Armia) została odrzucona na północny wschód i od 19 października 1941 została przejęta przez nowo powstały Front Kaliniński. W okresie 30 września – 13 listopada wraz z Frontem Odwodowym, Północno-Zachodnim i Briańskim toczył walki obronne na dalekich przedpolach Moskwy. Od końca października do grudnia 1941 w skład Frontu weszły całkowicie nowe armie z rezerwy Naczelnego Dowództwa. 10 października w skład Frontu włączono Front Odwodowy, a prawe skrzydło Frontu przeszło do Frontu Kalinińskiego.

Od 9 grudnia 1941 wraz z Frontem Kalinińskim i Południowo-Zachodnim wykonał udaną kontrofensywę pod Moskwą (skład Frontu: 1 Armia Uderzeniowa, 5 Armia, 10 Armia, 16 Armia, 20 Armia, 33 Armia, 43 Armia, 49 Armia i 50 Armia). Od stycznia do kwietnia 1942 prowadził nieskuteczne działania zaczepne w celu rozbicia Grupy Armii „Środek”.

W latach 1942–1943 Front uczestniczył w szeregu źle przygotowanych i dowodzonych operacji w rejonie Rżewa, które w zamiarze Stawki miały doprowadzić do rozbicia Grupy Armii „Środek” (kontrofensywy sowieckie 1941/1942):

Lewe skrzydło Frontu w lipcu–sierpniu wzięło udział wraz z Frontem Briańskim i Centralnym w operacji orłowskiej stanowiącą ostatnią fazę bitwy na Łuku Kurskim.

Między sierpniem a październikiem 1943 wykonał z powodzeniem kilka uderzeń w ramach operacji smoleńskiej mającej za cel odzyskania Smoleńska, który odbił z rąk niemieckich w końcu września. Próby opanowania Witebska i Orszy nie powiodły się, a Front przeszedł do defensywy. Po koniec października 1943 prowadził walki obronne na linii: Newel, Witebsk, Gorki. Trwał w niej do 24 kwietnia 1944 kiedy został zreorganizowany i przemianowany na 3 Front Białoruski. W tym czasie składał się z: 5, 31, 33, 39 i 49 Armii oraz 1 Armii Lotniczej.

Jednostki polskie w składzie Frontu[edytuj]

W październiku 1943 roku w skład 33 Armii Frontu Zachodniego walczącego na Białorusi weszła 1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. W dniach 12–13 października dywizja walczyła pod Lenino (bitwa pod Lenino) ponoszą ciężkie straty dochodzące do 25% stanu osobowego.

Dowódcy Frontu[edytuj]

Przypisy

  1. Bieszanow 2009 ↓, s. 141.
  2. Fiszer 2011 ↓, s. 5.
  3. Fiszer 2011 ↓, s. 7.
  4. a b Fiszer 2011 ↓, s. 18.
  5. Mark Sołonin: Czerwiec 1941. Ostateczna diagnoza. Poznań: Rebis, 2015.
  6. Fiszer 2011 ↓, s. 17–18.

Bibliografia[edytuj]

  • Путеводитель в двух томах, том I, red. Л.В.Двойных, Т.Ф.Каряева, М.В.Стеганцев, 1991.
  • Военная история Государства Российского, Великая Отечественная Действующая армия 1941–1945 гг., red. В. А. Золотарева.
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija Moskwa 1978.
  • Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 147.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa MON 1971.
  • Mark Sołonin: 22 czerwca 1941, czyli Jak zaczęła się Wielka Wojna ojczyźniana. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2007. ISBN 978-83-7510-130-0.
  • Michał Fiszer. Rozgromienie Frontu generał Dmitrija Pawłowa. „Technika Wojskowa. Historia”. 3, 2011. Warszawa: Magnum – X Sp. z o.o.. 
  • Władimir Bieszanow: Pogrom pancerny 1941. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN 978-83-1111-530-9.
  • Władimir Bieszanow: Czerwony blitzkrieg 1939–1940. Warszawa: Bellona, 2015. ISBN 978-83-1113-730-1.