Janusz Groszkowski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
21 marca 1898 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
elektronik, radiotechnik |
Tytuł naukowy | |
Edukacja |
Politechnika Warszawska, Oficerska Szkoła Łączności w Paryżu |
Stanowisko |
prezes Polskiej Akademii Nauk (1962–1971), poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa (1972–1976) |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Janusz_Groszkowski_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Janusz_Groszkowski_-_gr%C3%B3b.jpg)
Janusz Groszkowski (ur. 21 marca 1898 w Warszawie, zm. 3 sierpnia 1984 tamże) – polski naukowiec zajmujący się elektroniką i radiotechniką, kandydat do nagrody Nobla[1], inżynier, prezes Polskiej Akademii Nauk[2], polityk, przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu oraz poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa (1972–1976)[2]. Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Teodora (1863–1930) i Marii z domu Lewkowicz (ur. ok. 1870–1906). Już w wieku 8 lat został osierocony przez matkę, która spłonęła w pożarze. Kolejnym wstrząsem w jego młodości był wybuch I wojny światowej tuż przed ukończeniem przez niego gimnazjum. Gdy w 1915 otworzono Politechnikę Warszawską, Janusz Groszkowski został jednym z pierwszych studentów tej uczelni, początkowo na Wydziale Mechanicznym, a później na Wydziale Elektrotechnicznym.
6 lutego 1919 został zastępcą dowódcy Batalionu Radiotelegraficznego w Warszawie – ośrodka kadrowego, przygotowującego specjalistów dla liniowych jednostek radiotelegraficznych[3]. Był uczestnikiem i zarazem wykładowcą wielu przedmiotów na pierwszym kursie Szkoły Oficerów Wojsk Radiotelegraficznych[4], zorganizowanym 29 kwietnia 1919. Wraz z inżynierem Janem Machcewiczem opracował w 1919 podstawowy skrypt dla radiotelegrafistów[5].
Ukończył Politechnikę Warszawską (1919) i Oficerską Szkołę Łączności w Paryżu (1922). Już w 1929 otrzymał tytuł prof. nadzwyczajnego, a 1935 prof. zwyczajnego nauk technicznych. Od 1952 był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk; w latach 1955–1980 członek prezydium, 1957–1962 wiceprezes, a w latach 1962–1971 prezes PAN[6]. Należał do wolnomularstwa[7].
W latach 1923–1939 pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, w latach 1929–1939 dyrektor Instytutu Radiotechnicznego (od 1933 pod nazwą Państwowy Instytut Telekomunikacyjny) w Warszawie[8]. W 1933 został członkiem Tymczasowego Komitetu Doradczo-Naukowego[9].
We wrześniu 1939 jako dyrektor Państwowego Instytutu Telekomunikacyjnego został wraz z nim ewakuowany na wschód. Nie skorzystał z propozycji wyjazdu z kraju i pozostał we Lwowie. W okresie radzieckiej okupacji w latach 1940–1941 pracował w Instytucie Politechnicznym we Lwowie. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie[2][8].
W sierpniu 1941 powrócił do Warszawy, gdzie zaczął pracować jako wykładowca w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej, w którą zmienili Niemcy Politechnikę Warszawską. Jako żołnierz Armii Krajowej w latach 1941–1944 był doradcą naukowo-technicznym ds. łączności Delegatury Rządu na Kraj[2].
Po zdobyciu rakiety V-2 badał części składowe elektroniki i radiowe, przede wszystkim oscylatory kwarcowe oraz układy generacyjne częstotliwości radiowych. Poznanie ich mogło ułatwic zakłócenie lotu pocisku[10].
W latach 1945–1946 pracował na Politechnice Łódzkiej, jednocześnie ponownie od 1945 dyrektor Państwowego Instytutu Telekomunikacji (do 1951). Od 1946 powrócił do pracy na Politechnice Warszawskiej (do 1968). W latach 1953–1963 był także związany z Instytutem Podstawowych Problemów Techniki PAN (był jednym z organizatorów tej placówki). W 1968 przeszedł na emeryturę.
W latach 1968–1971 wiceprzewodniczący, a w latach 1971–1976 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[11]. Od 1971 był także członkiem Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie[12]. W latach 1972–1976 bezpartyjny poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa. W latach 1974–1979 członek Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W lutym 1976 zrezygnował z kierowania Frontem Jedności Narodu oraz ze wszystkich funkcji państwowych w proteście wobec zmian w konstytucji, ustanawiających wiodącą rolę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i sojusz ze Związkiem Radzieckim.
W 1922 Janusz Groszkowski zawarł związek małżeński z Marią Komicz, a 4 lata później przyszła na świat ich jedyna córka Krystyna.
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 100-II-12/13)[13].
Dorobek naukowy
[edytuj | edytuj kod]Od 1929 był (najmłodszym) profesorem Politechniki Warszawskiej, uczonym o światowej sławie, o wszechstronnych zainteresowaniach zarówno ogólnotechnicznych, humanistycznych oraz przyrodniczych (fizyka, chemia). Przede wszystkim był znakomitym radioelektrykiem i elektronikiem.
W wielu późniejszych pracach innych uczonych o światowej sławie były wykorzystywane jego wzory i obliczenia. Janusz Groszkowski jest zaliczany również do pionierów w dziedzinie układów radiotechnicznych. Wniósł niemały wkład w opracowanie zasad działania i konstrukcji radaru.
Napisał kilka prac z dziedziny wytwarzania i stabilizacji drgań elektrycznych oraz technologii wysokiej próżni oraz lamp elektronowych. Jest twórcą metody analizy drgań elektrycznych nieliniowych (znanych jako metoda harmonicznych Groszkowskiego). Opracował oryginalną interpretację zmian indukcyjności w zależności od temperatury. Wydał drukiem około 300 prac naukowych i popularyzatorskich.
To właśnie m.in. dzięki energii i poparciu Janusza Groszkowskiego doszło do zwołania w lutym 1930 pierwszego zjazdu krótkofalowców polskich w Warszawie i powołania Polskiego Związku Krótkofalowców, gdzie został wybrany na pierwszego jego prezesa (choć nie był licencjonowanym krótkofalowcem). Później był także pierwszym honorowym członkiem Związku i nosicielem Odznaki Honorowej PZK nr 001.
Podczas II wojny światowej opracował dla łączności Armii Krajowej proste nadajniki stabilizowane kwarcem oraz podjął uwieńczone sukcesem prace nad rozpracowaniem systemu sterowania latających bomb V-1 i rakiet V-2 przechwyconych przez AK, co umożliwiło prowadzenie skutecznej obrony przed atakami V1 na Londyn.
Doktoraty honoris causa
[edytuj | edytuj kod]- Doktor honoris causa Politechniki Warszawskiej (1962)[14]
- Doktor honoris causa Politechniki Łódzkiej (1964)[15]
- Doktor honoris causa Politechniki Gdańskiej (1975)[16]
Członkostwo w Akademiach Nauk i Stowarzyszeniach
[edytuj | edytuj kod]- członek Akademii Nauk Czechosłowacji (1965)
- członek Akademii Nauk Węgier (1965)
- członek Akademii Nauk ZSRR (1965)
- członek Akademii Nauk Rumunii (1966)
- członek Akademii Nauk Bułgarii (1966)
- członek Akademii Nauk Kuby (1971)
- członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Polskich (1957)
- członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Francuskich (1967)
- członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Amerykańskich (1971)
Wybrane ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Budowniczych Polski Ludowej (1964)[17]
- Order Sztandaru Pracy I klasy
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie: 19 marca 1937[18], 16 lipca 1954[19])
- Krzyż Niepodległości (28 grudnia 1933)[20]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951)[21]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Złoty Krzyż Zasługi
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955)[22]
- Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)[23]
- Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR, 1975)
- Honorowy medal 50-lecia Mongolskiej Rewolucji Ludowej (Mongolia, 1972)[24]
- inne odznaczenia
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Państwowa I stopnia (trzykrotnie: 1951, 1955, 1968)
- Specjalna Nagroda Państwowa (1979)
Ważniejsze publikacje książkowe
[edytuj | edytuj kod]- Lampy katodowe oraz ich zastosowanie w radiotechnice (1925)
- Zmiany częstotliwości a zawartość harmonicznych w układach oscylacyjnych (1932)
- O cieplnym współczynniku indukcyjności cewek (1935)
- Generacja i stabilizacja częstotliwość (1947)
- Technika wysokiej próżni (1972)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Nazwisko Janusza Groszkowskiego zostało umieszczone na pomniku poświęconemu akcji V-1 i V-2 odsłoniętym w 1991 przed gmachem Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej[25].
- Zespół Szkół Elektrycznych w Białymstoku nosi imię profesora Janusza Groszkowskiego[26].
- W 1997 imię prof. Janusza Groszkowskiego nadano Wojskowemu Instytutowi Łączności w Zegrzu Południowym[27].
- W 1991 jego imieniem nazwano ulicę na warszawskiej Nowej Pradze[28], w sąsiedztwie siedziby Instytutu Tele- i Radiotechnicznego. Przy wejściu do Instytutu znajduje się popiersie profesora.
- Zespół Szkół Elektryczno-Elektronicznych w Radomsku nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
- Zespół Szkół Elektronicznych i Ogólnokształcących w Przemyślu nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
- „Elektryk” – Zespół Szkół w Mielcu nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
- „Elektryk” – Zespół Szkół nr 2 w Pabianicach nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego[29].
- Zespół Szkół nr 4 w Tychach nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
- Jego imię nosi gmach Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej[30].
- Technikum Łączności (wcześniej Zespół Szkół Łączności) w Warszawie nosi imię prof. Janusza Groszkowskiego.
- W 1995 Poczta Polska wyemitowała znaczek z jego podobizną[31].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Akademia Nauk Technicznych
- Instytut Tele- i Radiotechniczny
- Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Witold Iwańczak: Pogromca rakiet, „Niedziela” 16/2015
- ↑ a b c d Nakielski 1985 ↓, s. 141.
- ↑ Grzegorz Nowik: Zanim złamano „Enigmę”. Cz. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 320. ISBN 83-7399-099-2.
- ↑ Grzegorz Nowik: Zanim złamano „Enigmę”. Cz. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 289–290. ISBN 83-7399-099-2.
- ↑ Janusz Groszkowski, Jan Machcewicz: O czem radjotelegrafista wojskowy wiedzieć powinien (Krótki zarys zasad radjotelegrafii). Warszawa: Dowództwo Wojsk Radjotelegraficznych, 1919.
- ↑ GROSZKOWSKI, Janusz. pan.pl. [dostęp 2023-02-02].
- ↑ Wielki Wschód Polski – wielka loża masońska. wolnomularstwo.pl. [dostęp 2018-10-25].
- ↑ a b Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983.
- ↑ Tymczasowy Komitet Doradczo-Naukowy. imik.wip.pw.edu.pl. [dostęp 2018-03-28].
- ↑ Nakielski 1985 ↓, s. 151.
- ↑ „Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84–85.
- ↑ „Biuletyn Zamek”, nr 17a, 19 czerwca 1971, s. 4.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: GROSZKOWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-06] .
- ↑ Doktorzy honoris causa PW. pw.edu.pl. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Doktoraty honoris causa w PŁ. p.lodz.pl. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Osoby uhonorowane tytułem doktora honoris causa PG. pg.gda.pl. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 1, Nr 170 z 20 lipca 1964.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 95 („za zasługi na polu pracy naukowej i technicznej”).
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1566 („za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”).
- ↑ M.P. z 1934 r. nr 23, poz. 35 („za pracę w dziele odzyskania niepodległości”) – zamiast uprzednio nadanego Medalu Niepodległości (M.P. z 1933 r. nr 63, poz. 81).
- ↑ M.P. z 1951 r. nr 74, poz. 1007 („za wybitną działalność naukową”).
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450: Uchwała Rady Państwa z 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.
- ↑ Medale 30-lecia dla czołowych działaczy partyjnych i państwowych, „Trybuna Robotnicza”, nr 170, 19 lipca 1974, s. 1.
- ↑ „Nauka Polska”, nr 20, 1972, s. 171.
- ↑ Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 175. ISBN 83-88973-59-2.
- ↑ Zespół Szkół Elektrycznych w Białymstoku. zse.biaman.pl. [dostęp 2014-10-14].
- ↑ Historia Wojskowego Instytutu Łączności. wil.waw.pl. [dostęp 2017-01-13].
- ↑ Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 333. ISBN 83-86619-97X.
- ↑ O patronie. zs2pabianice.pl. [dostęp 2018-03-28].
- ↑ Historia. elka.pw.edu.pl. [dostęp 2023-03-01].
- ↑ 1995.11.10. Wybitni elektrycy polscy. kzp.pl. [dostęp 2019-11-06].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Kto jest kim w Polsce 1984. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 266–267. ISBN 978-83-223-2073-0.
- Henryk Nakielski: Biret i rogatywka. W: Czym myśmy się przyczynili?. Wyd. I. Warszawa: Iskry, 1985, s. 141–153. ISBN 83-207-0709-9.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prace Janusza Groszkowskiego dostępne w sieci (katalog HINT)
- Znaczki pocztowe KPN – drugi obieg. podziemna.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- Patenty Janusza Groszkowskiego w bibliotece Polona
- Absolwenci Politechniki Warszawskiej
- Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu
- Członkowie Rady Państwa PRL
- Członkowie rzeczywiści PAN
- Członkowie Stowarzyszenia Elektryków Polskich
- Członkowie ZBoWiD
- Doktorzy honoris causa Politechniki Gdańskiej
- Doktorzy honoris causa Politechniki Łódzkiej
- Doktorzy honoris causa Politechniki Warszawskiej
- Ludzie radia w Polsce
- Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe)
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej
- Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy
- Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi
- Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”
- Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polacy odznaczeni mongolskimi odznaczeniami
- Polscy encyklopedyści
- Polscy inżynierowie elektronicy
- Polscy inżynierowie radiotechnicy
- Polscy krótkofalowcy
- Polscy wolnomularze
- Polscy wynalazcy
- Posłowie z okręgu Warszawa Śródmieście (PRL)
- Prezesi Polskiej Akademii Nauk
- Wykładowcy Politechniki Łódzkiej
- Wykładowcy Politechniki Warszawskiej
- Pracownicy Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN
- Żołnierze Armii Krajowej
- Urodzeni w 1898
- Zmarli w 1984