Stanisław Kulczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Kulczyński
Data i miejsce urodzenia 9 maja 1895
Kraków
Data i miejsce śmierci 12 lipca 1975
Warszawa
profesor zwyczajny nauk przyrodniczych
Specjalność: botanika
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1919 – botanika i geologia
Uniwersytet Jagielloński
Habilitacja 1924 – botanika
Uniwersytet Jagielloński
Profesura 1930
rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie
Okres spraw. 1936–1938
rektor Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej
Okres spraw. 1945–1951
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Tablica pamiątkowa we Wrocławiu

Stanisław Leon Kulczyński (ur. 9 maja 1895 w Krakowie, zm. 12 lipca 1975 w Warszawie) – polski botanik i polityk. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji, zastępca przewodniczącego (1956–1969) Rady Państwa. Wicemarszałek Sejmu I kadencji, rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1936–1938) oraz Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu (1945–1951).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Władysława, zoologa, specjalisty w dziedzinie pajęczaków, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego i Anny z Chełmeckich[1].

Ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Został wykładowcą botaniki na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie w 1924 objął i zorganizował Katedrę Systematyki i Morfologii Roślin, początkowo jako profesor nadzwyczajny, od 1930 profesor zwyczajny. W 1935 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W roku akademickim 1936/1937 i 1937/1938 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[2][3]. Zrezygnował ze stanowiska na początku stycznia 1938[4].

Po wybuchu II wojny światowej i agresji Związku Radzieckiego na Polskę z 17 września 1939 i po przemianowaniu uczelni na Lwowski Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki został prezesem Związku Zawodowego Pracowników Uniwersytetu (tzw. „Profspilka”, do którego przynależność była obowiązkowa)[5]. W okresie radzieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie[6]. W czasie wojny był delegatem Rządu RP na wychodźstwie na Obszar Lwowski. Lwów opuścił w 1941 (wraz z Karoliną Lanckorońską). Zamieszkał w Krakowie, gdzie zajmował się tajnym nauczaniem na Uniwersytecie Jagiellońskim. 10 maja 1945 przybył do Wrocławia, gdzie rozpoczął odbudowę uniwersytetu. Był pierwszym rektorem połączonych: Uniwersytetu i Politechniki w latach 1945–1951.

W 1935 został członkiem korespondentem, a w 1945 – członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiejętności; od 1919 był współpracownikiem (od 1935 członkiem) Komisji Fizjograficznej PAU[7]; od 1952 – członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

  • 1918–1924 – pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego;
  • 1924–1939 – prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (w latach 1936–1938 rektor), w czasie pierwszej okupacji sowieckiej (w latach 1939–1941) prof. Uniwersytetu im. I. Franki we Lwowie;
  • od 1941 w Krakowie – pracował jako rzeczoznawca przy Izbie Rolniczej;
  • 1945–1969 – prof. Uniwersytetu Wrocławskiego;
  • 1945–1952 – rektor Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu.

W pracy naukowej zajmował się systematyką roślin, ekologią, fitosocjologią (głównie Tatr) i paleobotaniką; autor m.in. Torfowiska Polesia (tom I–II, 1939–1940); współautor (wraz z Władysławem Szaferem i Bogumiłem Pawłowskim) klucza do oznaczania polskich roślin naczyniowych: Rośliny Polskie.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1937 roku na życzenie endeckich organizacji studenckich (np. Młodzieży Wszechpolskiej) wprowadzono na wielu uczelniach w Polsce getto ławkowe, jako jedyny rektor we Lwowie sprzeciwił się temu. Gdy władze nie reagowały na wprowadzanie tych dyskryminujących ustaw, podał się w 1938 roku do dymisji[8].

9 lipca 1946 został mianowany przez wojewodę wrocławskiego tymczasowym opiekunem zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Podjął decyzję o oddaniu na potrzeby przyszłego Ossolineum budynku dawnego gimnazjum Św. Macieja, użytkowanego przez Uniwersytet, zorganizował przyjęcie zbiorów lwowskich we Wrocławiu i odpowiednio je zabezpieczył. W październiku 1946 zorganizował Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum we Wrocławiu, którego został prezesem Zarządu. Funkcję tę sprawował aż do zawieszenia działalności Towarzystwa w 1949. W 1949 roku jako członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu[9]. W czerwcu 1968 roku wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz został przewodniczącym Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[10].

Uhonorowanie[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej (1964)[11], Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1949)[12] oraz Krzyżem Oficerskim (1946)[13], Krzyżem Komandorskim (1937)[14][15] i Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[16]. W 1965 otrzymał wysokie odznaczenie Republiki Włoskiej[17]. W 1963 Uniwersytet Wrocławski, a w 1965 Politechnika Wrocławska[18] przyznały mu tytuł doktora honoris causa. Jego imieniem nazwano Wrocławską Drukarnię Naukową PAN, jeden z wrocławskich bulwarów, szkołę podstawową we Wrocławiu, a także MS Stanisław Kulczyński zwodowany w stoczni im. Adolfa Warskiego. W Jeleniej Górze zbudowano mu pomnik[19][20].

W 2017 r. Instytut Pamięci Narodowej zamieścił nazwisko Kulczyńskiego na liście osób symbolizujących komunizm, wskazując na konieczność zmiany nazw ulic noszących jego imię[21]. Wywołało to stanowczą reakcję sprzeciwu ze strony wrocławskiego środowiska akademickiego, w tym Uniwersytetu Wrocławskiego[22].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Marią Kulczyńską, działaczką społeczną i polityczną. Miał córkę i syna Jana, reżysera i byłego dziekana Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej[19]. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Jego brat Władysław junior (1890–1923) był taternikiem, siostra Wanda (1893–1968) – działaczką na rzecz ochrony przyrody[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Mądalski, Stanisław Kulczyński [w:] Jan Trzynadlowski (red.), Uczeni wrocławscy : (1945-1979), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 181, ISBN 83-04-00037-7, OCLC 15316628.
  2. Prof. dr. Kulczyński rektorem U. J. K.. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 107 z 10 maja 1936. 
  3. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7188-964-6.
  4. Senat U. J. K. przyjął rezygnację rektora Kulczyńskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 5 z 9 stycznia 1938. 
  5. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 87. ISBN 978-83-7188-964-6.
  6. [Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983]
  7. Piotr Köhler: Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815–1952). Kraków 2002.
  8. Małgorzata Kaczmar. Prof. Stanisław Kulczyński - buntownik z wyboru. „Gazeta Wrocławska”, 2 października 2009. 
  9. Trybuna Robotnicza, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.
  10. „Urania”, miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, str. 84-85
  11. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 1, Nr 170 z 20 lipca 1964. 
  12. 22 lipca 1949 M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  13. M.P. z 1947 r. Nr 52, poz. 366
  14. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  15. Odznaczenia w dniu Święta Niepodległości. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 258 z 13 listopada 1937. 
  16. „Kurier Polski”, nr 148 z 14 lipca 1975, str. 1–2 (wspomnienie i nekrologi).
  17. Order Odrodzenia dla G. Saragata. Odznaczenia włoskie dla przywódców polskich. „Dziennik Polski”. 246, s. 1, 16 października 1965. 
  18. Tytuły doktora honoris causa nadane przez Politechnikę Wrocławską. portal.pwr.wroc.pl. [dostęp 11 maja 2011].
  19. a b Maria Żmigrodzka, Hołd dla wybitnego polityka, naukowca, człowieka. Uroczyste wodowanie m/s „Stanisław Kulczyński”, „Kurier Polski”, nr 83 z 29 kwietnia 1987, str. 1–2. Matką chrzestną statku została Helena Chodkowska.
  20. Święto Stronnictwa w całym kraju, „Kurier Polski”, nr 89 z 7 maja 1984, s. 1–2
  21. Instytut Pamięci Narodowej, ul. Kulczyńskiego Stanisława, „Instytut Pamięci Narodowej” [dostęp 2017-12-01] (pol.).
  22. Uchwały Senatu – 2017 – Uniwersytet Wrocławski, www.bip.uni.wroc.pl [dostęp 2017-12-01] (pol.).
  23. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, s. 621–624. ISBN 83-7104-009-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]