Stanisław Kulczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Kulczyński
Stanisław Kulczyński
Data i miejsce urodzenia 9 maja 1895
Kraków
Data i miejsce śmierci 12 lipca 1975
Warszawa
profesor zwyczajny nauk przyrodniczych
Specjalność: botanika
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1919 – botanika i geologia
Uniwersytet Jagielloński
Habilitacja 1924 – botanika
Uniwersytet Jagielloński
Profesura 1930
rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie
Okres spraw. 1936–1938
rektor Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej
Okres spraw. 1945–1951
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy (1951-2001)
Tablica pamiątkowa we Wrocławiu

Stanisław Leon Kulczyński (ur. 9 maja 1895 w Krakowie, zm. 12 lipca 1975 w Warszawie)[1] – polski botanik i polityk. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji, zastępca przewodniczącego (1956–1969) Rady Państwa. Wicemarszałek Sejmu I kadencji, rektor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1936–1938) oraz Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu (1945–1951).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Władysława, zoologa, specjalisty w dziedzinie pajęczaków, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego i Anny z Chełmeckich[2].

Ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Został wykładowcą botaniki na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie w 1924 objął i zorganizował Katedrę Systematyki i Morfologii Roślin, początkowo jako profesor nadzwyczajny, od 1930 profesor zwyczajny. W 1935 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W roku akademickim 1936/1937 i 1937/1938 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[3][4]. Zrezygnował ze stanowiska na początku stycznia 1938[5], protestując w ten sposób przeciwko naciskom wprowadzenia na uczelni getta ławkowego[6].

W 1935 został członkiem korespondentem, a w 1945 – członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiejętności; od 1919 był współpracownikiem (od 1935 członkiem) Komisji Fizjograficznej PAU[7]; współzałożyciel i od 1952 członek Polskiej Akademii Nauk[1].

Po wybuchu II wojny światowej i agresji Związku Radzieckiego na Polskę z 17 września 1939 i po przemianowaniu uczelni na Lwowski Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki został prezesem Związku Zawodowego Pracowników Uniwersytetu (tzw. „Profspilka”, do którego przynależność była obowiązkowa)[8]. W okresie radzieckiej okupacji Lwowa nadal prowadził działalność naukową. W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie[9]. W czasie wojny był delegatem Rządu RP na wychodźstwie na Obszar Lwowski. Lwów opuścił w 1941 (wraz z Karoliną Lanckorońską). Zamieszkał w Krakowie, gdzie zajmował się tajnym nauczaniem na Uniwersytecie Jagiellońskim. 10 maja 1945 przybył do Wrocławia, gdzie rozpoczął odbudowę uniwersytetu. Był pierwszym rektorem połączonych: Uniwersytetu i Politechniki w latach 1945–1951[1].

9 lipca 1946 został mianowany przez wojewodę wrocławskiego tymczasowym opiekunem zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Podjął decyzję o oddaniu na potrzeby przyszłego Ossolineum budynku dawnego gimnazjum Św. Macieja, użytkowanego przez Uniwersytet, zorganizował przyjęcie zbiorów lwowskich we Wrocławiu i odpowiednio je zabezpieczył.

W październiku 1946 zorganizował Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum we Wrocławiu, którego został prezesem Zarządu. Funkcję tę sprawował aż do zawieszenia działalności Towarzystwa w 1949. W 1949 roku jako członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu[10].

W czerwcu 1968 roku wszedł w skład Komitetu Honorowego oraz został przewodniczącym Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[11].

Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

  • 1918–1924 – pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego;
  • 1924–1939 – prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (w latach 1936–1938 rektor), w czasie pierwszej okupacji sowieckiej (w latach 1939–1941) prof. Uniwersytetu im. I. Franki we Lwowie;
  • od 1941 w Krakowie – pracował jako rzeczoznawca przy Izbie Rolniczej;
  • 1945–1969 – prof. Uniwersytetu Wrocławskiego;
  • 1945–1952 – rektor Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu.

W pracy naukowej zajmował się systematyką roślin, ekologią, fitosocjologią (głównie Tatr i Pienin) i paleobotaniką; autor m.in. Torfowiska Polesia (tom I–II, 1939–1940); współautor (wraz z Władysławem Szaferem i Bogumiłem Pawłowskim) klucza do oznaczania polskich roślin naczyniowych Rośliny polskie (1924)[12].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej (1964)[13], Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1949)[14] oraz Krzyżem Oficerskim (1946)[15], Krzyżem Komandorskim (1937)[16][17] i Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[18]. W 1965 otrzymał krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej[19][20]. W 1963 Uniwersytet Wrocławski, a w 1965 Politechnika Wrocławska[21] przyznały mu tytuł doktora honoris causa. Jego imieniem nazwano Wrocławską Drukarnię Naukową PAN, jeden z wrocławskich bulwarów, szkołę podstawową we Wrocławiu, a także MS Stanisław Kulczyński zwodowany w stoczni im. Adolfa Warskiego. W Jeleniej Górze wzniesiono mu pomnik[22][23].

W 2017 Instytut Pamięci Narodowej zamieścił nazwisko Kulczyńskiego na liście osób symbolizujących komunizm, wskazując na konieczność zmiany nazw ulic noszących jego imię[24]. Wywołało to sprzeciw ze strony wrocławskiego środowiska akademickiego, w tym Uniwersytetu Wrocławskiego[25].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Marią Kulczyńską, działaczką społeczną i polityczną. Miał córkę i syna Jana, reżysera i byłego dziekana Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej[22]. Jego brat Władysław junior (1890–1923) był taternikiem, siostra Wanda (1893–1968) – działaczką na rzecz ochrony przyrody[26].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wielka Encyklopedia PWN. Tom 15. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 174. ISBN 83-01-13794-0.
  2. Józef Mądalski, Stanisław Kulczyński [w:] Jan Trzynadlowski (red.), Uczeni wrocławscy : (1945-1979), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 181, ISBN 83-04-00037-7, OCLC 15316628.
  3. Prof. dr. Kulczyński rektorem U. J. K.. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 107 z 10 maja 1936. 
  4. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7188-964-6.
  5. Senat U. J. K. przyjął rezygnację rektora Kulczyńskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 5 z 9 stycznia 1938. 
  6. Małgorzata Kaczmar. Prof. Stanisław Kulczyński – buntownik z wyboru. „Gazeta Wrocławska”, 2 października 2009. 
  7. Piotr Köhler: Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815–1952). Kraków 2002.
  8. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 87. ISBN 978-83-7188-964-6.
  9. [Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983]
  10. Trybuna Robotnicza, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.
  11. „Urania”, miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, str. 84-85
  12. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 15. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 175. ISBN 83-01-13794-0.
  13. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 1, Nr 170 z 20 lipca 1964. 
  14. 22 lipca 1949 M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  15. M.P. z 1947 r. Nr 52, poz. 366
  16. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  17. Odznaczenia w dniu Święta Niepodległości. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 258 z 13 listopada 1937. 
  18. „Kurier Polski”, nr 148 z 14 lipca 1975, str. 1–2 (wspomnienie i nekrologi).
  19. Order Odrodzenia dla G. Saragata. Odznaczenia włoskie dla przywódców polskich. „Dziennik Polski”. 246, s. 1, 16 października 1965. 
  20. Le Onorificenze (Dettaglio decorato)
  21. Tytuły doktora honoris causa nadane przez Politechnikę Wrocławską. portal.pwr.wroc.pl. [dostęp 11 maja 2011].
  22. a b Maria Żmigrodzka, Hołd dla wybitnego polityka, naukowca, człowieka. Uroczyste wodowanie m/s „Stanisław Kulczyński”, „Kurier Polski”, nr 83 z 29 kwietnia 1987, str. 1–2. Matką chrzestną statku została Helena Chodkowska.
  23. Święto Stronnictwa w całym kraju, „Kurier Polski”, nr 89 z 7 maja 1984, s. 1–2
  24. Instytut Pamięci Narodowej, ul. Kulczyńskiego Stanisława, „Instytut Pamięci Narodowej” [dostęp 2018-04-20] (pol.).
  25. Uchwały Senatu – 2017 – Uniwersytet Wrocławski, www.bip.uni.wroc.pl [dostęp 2017-12-01] (pol.).
  26. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, s. 621–624. ISBN 83-7104-009-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]