Viggo Mortensen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Viggo Mortensen
Ilustracja
Viggo Mortensen w 2020 roku
Imię i nazwisko Viggo Peter Mortensen Jr.
Data i miejsce urodzenia 20 października 1958
Nowy Jork
Zawód aktor, poeta, muzyk, fotograf, malarz, reżyser, scenarzysta i producent filmowy
Współmałżonek

Exene Cervenka
(1987–1998; rozwód)

Lata aktywności od 1984

Viggo Peter Mortensen Jr.[1][2] (ur. 20 października 1958 w Nowym Jorku) – amerykański aktor teatralny i filmowy, a także poeta, fotograf, malarz oraz reżyser, scenarzysta i producent filmowy[3]. Trzykrotnie nominowany do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na nowojorskim Manhattanie[5] jako starszy syn Amerykanki Grace Gamble (z domu Atkinson) i Viggo Petera Mortensena Sr.[6], pochodzenia duńskiego[7]; jego rodzice spotkali się w Norwegii. Dziadek ze strony matki pochodził z Nowej Szkocji w Kanadzie, a rodzina babki ze strony matki była z Nowej Anglii[8]. Jego rodzina przeniosła się do Wenezueli, a następnie do Danii i ostatecznie osiadła w Argentynie w prowincji Córdoba, w Chaco i Buenos Aires, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej i opanował biegle język hiszpański, podczas gdy jego ojciec zajmował się fermą drobiu i ranczem. Kiedy miał 11 lat, rodzice rozwiedli się, po czym wrócił z matką do Nowego Jorku, gdzie spędził resztę dzieciństwa[9]. W 1976 ukończył Watertown High School w Watertown[10].

Studiował w St. Lawrence University w Canton w stanie Nowy Jork, zdobywając w 1980 tytuł licencjata na wydziale iberystyki i polityki. Później wyjechał do Europy i zamieszkał w Hiszpanii, Anglii i Danii, gdzie imał się różnych prac dorywczych, takich jak przewóz samochodem ciężarowym w Esbjerg czy sprzedażą kwiatów w Kopenhadze[11]. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych rozpoczął karierę aktorską[12].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Początkowo występował na małym ekranie jako porucznik w LeBoeuf w miniserialu CBS Jerzy Waszyngton (George Washington, 1984) z Barrym Bostwickiem w roli tytułowej i jako Bragg w operze mydlanej NBC Search for Tomorrow (1985). Sceny filmowe z jego udziałem w dramacie Jonathana Demme’a Szybka zmiana (Swing Shift, 1984) i komedii romantycznej Woody’ego Allena Purpurowa róża z Kairu (The Purple Rose of Cairo, 1985) zostały ostatecznie wycięte[13]. Na kinowym ekranie zadebiutował rolą farmera Mosesa Hochleitnera ze wspólnoty amiszów w dreszczowcu Petera Weira Świadek (Witness, 1985)[14] z Harrisonem Fordem. Jednocześnie został obsadzony w roli żołnierza w przedstawieniu Williama Shakespeare’a Henryk V w Delacorte Theater w Central Park, ale zdecydował się odrzucić tę propozycję[15]. W latach 1985-1986 w Indiana Repertory Theatre w Indianapolis grał Tybalta w tragedii szekspirowskiej Romeo i Julia[16]. W 1987 otrzymał nagrodę Dramalogue Critics’ Award za rolę kapitana nazisty w spektaklu Bent o homoseksualnych więźniach obozów koncentracyjnych w Coast Playhouse w West Hollywood[17]. W jednym z odcinków przebojowego serialu NBC Policjanci z Miami (Miami Vice, 1987)[18] pojawił się gościnnie jako detektyw Eddie Trumbull u boku Lou Diamonda Phillipsa. W dramacie sensacyjnym Davida Cronenberga Wschodnie obietnice (Eastern Promises, 2007) stworzył kreację Nikołaja Łużyna, kierowcy rosyjskiego gangstera Siemiona (Armin Mueller-Stahl) i ochroniarza jego syna Kiriła (Vincent Cassel)[19], która przyniosła mu Brytyjską Niezależną Nagrodę Filmową i nagrodę Sant Jordi oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, Złotego Globu, BAFTA, Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych i Saturna[4].

Najbardziej znany jest z roli Aragorna w trzyczęściowej ekranizacji Władcy Pierścieni w reżyserii Petera Jacksona[20]. Po czterech dniach zdjęć zastąpił wybranego wcześniej do tej roli Stuarta Townsenda, a przyjął ją tylko dzięki entuzjazmowi syna dla powieści Tolkiena. Część zarobionych za film pieniędzy przeznaczył na utworzenie wydawnictwa Perceval Press (nazwanego od imienia jednego z rycerzy Króla Artura), publikującego prace awangardowych artystów.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

8 lipca 1987 poślubił Christene „Exene” Cervenkę, z którą ma syna Henry’ego Blake’a (ur. 28 stycznia 1988). W 1992 doszło do separacji, a w 1997 do rozwodu. W 2009 roku związał się z hiszpańską aktorką Ariadną Gil[21].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor[edytuj | edytuj kod]

Reżyser filmowy[edytuj | edytuj kod]

  • 2020: Jeszcze jest czas (Falling)

Scenarzysta filmowy[edytuj | edytuj kod]

  • 2020: Jeszcze jest czas (Falling)

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1994: Don't Tell Me What to Do
  • 1997: One Less Thing to Worry About
  • 1998: Recent Forgeries
  • 1999: The Other Parade
  • 1999: One Man’s Meat
  • 1999: Live at Beyond Baroque
  • 2003: Pandemoniumfromamerica
  • 2004: Live at Beyond Baroque II
  • 2004: Please Tomorrow
  • 2004: This, That, and The Other
  • 2005: Intelligence Failure
  • 2006: 3 Fools 4 April
  • 2007: Time Waits for Everyone
  • 2008: At All
  • 2010: Canciones de Invierno
  • 2011: Reunion
  • 2013: Acá

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Viggo Mortensen Actor (ang.). „TV Guide”. [dostęp 2016-07-02].
  2. Viggo Mortensen (ang.). Listal. [dostęp 2016-07-02].
  3. Viggo Mortensen Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2016-12-11].
  4. a b Viggo Mortensen Awards (ang.). FamousFix. [dostęp 2021-06-04].
  5. Viggo Mortensen Biography (ang.). 2 kwietnia 2014. [dostęp 2021-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-06-04)].
  6. Viggo Mortensen Biography (1958-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-07-02].
  7. Sandra Brennan: Viggo Mortensen Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-07-02].
  8. Viggo Mortensen–What Nationality Ancestry (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2016-07-02].
  9. Thessaly La Force: Viggo Mortensen, the Unlikely Leading Man (ang.). „The New York Times”, 15 października 2018. [dostęp 2021-06-04].
  10. Why Viggo Mortensen Is Off the Grid (ang.). „Esquire”. [dostęp 2016-07-02].
  11. Viggo Mortensen Biography (ang.). TV.com. [dostęp 2016-07-02].
  12. Viggo Mortensen - Actor (rum.). CineMagia.ro. [dostęp 2016-07-02].
  13. Viggo Mortensen (20 de Outubro de 1958) (port.). Filmow. [dostęp 2016-07-02].
  14. Viggo Mortensen - Sztárlexikon (węg.). Starity.hu. [dostęp 2021-06-04].
  15. Keith Clark, Jon Mefford Between Two Worlds: The Making of „Witness” (2005), DVD Paramount Pictures 949729643
  16. Mortensen, Viggo 1958– (ang.). Encyclopedia.com. [dostęp 2021-06-04].
  17. Patricia Bauer: Viggo Mortensen, american actor (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2021-06-04].
  18. Viggo Mortensen Biography (ang.). TheFamousPeople.com, 2 kwietnia 2014. [dostęp 2021-06-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-06-04)].
  19. John Patterson: Wanted: actor with naked ambition (ang.). „The Guardian”, 20 października 2007. [dostęp 2021-06-07].
  20. Viggo Mortensen (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-07-02].
  21. Viggo Mortensen Dating History (ang.). FamousFix. [dostęp 2016-07-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]