Jedlina-Zdrój

Jedlina-Zdrój
Herb Jedliny-Zdroju Flaga Jedliny-Zdroju
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	wałbrzyski
Gmina	gmina miejska
Aglomeracja	wałbrzyska
Prawa miejskie	1768
Burmistrz	Leszek Orpel
Powierzchnia	17,45 km²
Ludność (2011) • liczba • gęstość	5 082 289,8 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 74
Kod pocztowy	58-330
Tablice rejestracyjne	DB (dawniej DBA)
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Jedlina-Zdrój
Położenie na mapie Polski Jedlina-Zdrój
50°43′16″N 16°20′20″E
TERC (TERYT)	5020121021
Urząd miejski ul. Poznańska 2 58-330 Jedlina-Zdrój
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Jedlina-Zdrój w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Jedlina-Zdrój (niem. Bad Charlottenbrunn) – miasto i gmina uzdrowiskowa w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, leżące na Dolnym Śląsku. W latach 1945-54 siedziba wiejskiej gminy Jedlina Zdrój. Miasto Jedlina - Zdrój należy do Aglomeracji wałbrzyskiej.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 5 082 mieszkańców.

Położenie

Położone pomiędzy pasmem Gór Wałbrzyskich i Gór Sowich. Z trzech stron otaczają miejscowość zalesione stoki wzgórz: Rzepiska, Mniszego Lasu, Kobieli Leśniaka i najwyższej Borowej (854 m n.p.m.). Dolina otwarta jest od południa i południowego wschodu, dzięki czemu osłonięta jest od ostrych wiatrów, ma łagodniejszy klimat i większe nasłonecznienie niż okoliczne miejscowości.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,45 km². Miasto stanowi 3,4% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Jedlina-Zdrój miała obszar 17,47 km², w tym: użytki rolne 37%, użytki leśne 43%.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego.

Historia

Najstarsze wzmianki o mieście pochodzą z XIII wieku, a nazwa wywodzi się od rosnących tu wówczas wspaniałych lasów jodłowych. Była to wtedy osada drwali należąca do Bolka I – księcia świdnicko-jaworskiego. W XVI wieku odkryto pierwsze źródła wody mineralnej, a w XVIII w. uznano je za lecznicze i zaczęto korzystać na większą skalę.

W 1723 roku osada stała się uzdrowiskiem. Źródło, od imienia Charlotty, żony Hansa Christophera barona von Seher-Thoss – właściciela Jedlinki, nazwano Charlottenbrunn. Nazwę tę przyjęła cała Jedlina i nosiła ją do 1945 roku. Miejscowość zaczęła się rozrastać. Rozwijało się tkactwo i sukiennictwo. Powstał kurort znany na całym Śląsku. W 1768 roku Jedlina otrzymała prawa miejskie.

W 1900 roku Jedlina-Zdrój miała pocztę z telegrafem, która do dnia dzisiejszego mieści się w tym samym budynku przy ulicy Warszawskiej 6. Domy posiadały instalację wodociągową, niektóre z naturalnie gazowaną wodą mineralną. W latach 1902-1903 położono nawierzchnie kamienne, zamontowano oświetlenie gazowe, a w uzdrowisku elektryczne. Miejscowość przeżywała swój okres świetności. Znana była na Śląsku jako uzdrowisko z szeroka działalnością kulturalną i rozrywkową. Funkcjonowały liczne hotele, pensjonaty i domy gościnne. Z najbardziej znanych należy wymienić "Szwajcarkę" z XIX w., która oferowała kurację mleczną, kasztany jadalne i odpoczynek wśród przepięknych drzew.

Z 1910 roku pochodzi stojąca do dziś drewniana remiza strażacka z dzwonnicą (przy ulicy Warszawskiej 9). Do dziś można podziwiać piękną Willę Sans-Souci (Chojnowska 3) należącą dawniej do lekarza uzdrowiska. Trudno nie wspomnieć o okazałym, choć zniszczonym Zespole Pałacowym, którego wejścia strzegą kamienne lwy. W dzielnicy Kamieńsk na wzgórzu stoi kościółek wybudowany w stylu budownictwa alpejskiego. W Jedlinie-Zdroju zachowały się także budowle w stylu neoklasycyzmu berlińskiego z misternymi ażurowymi balkonami. Ciekawostką jest kościół parafialny w kształcie rotundy z przyległą dzwonnicą z 1934 r.

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Jedlina Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bad Charlottenbrunn.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

• założenie uzdrowiskowo-parkowe, po 1820 r.
• kościół ewangelicki, obecnie nieużytkowany, ul. Piastowska 17, z l. 1855-60
• dworzec kolejowy „Jedlina Dolna”, ul. Dworcowa, z 1902 r.
• dworzec kolejowy „Jedlina Górna”, ul. Kłodzka 59 a, murowano-szachulcowy, z 1878 r.
• dom, ul. Chojnowska 12, z pierwszej ćw. XX w.
• willa, ul. Cmentarna 1, z XIX w./XX w.
• dom, ul. Hoża 6 (d. Noworudzka 3), szachulcowy, z XVII w.
• dom, ul. Jasna 4, z pierwszej poł. XIX w.
• dom, ul. Jasna 8, z końca XVIII w.
• pałac, ul. Noworudzka 15, z XVIII w.
• willa, ul. Piastowska 7, z XIX w./XX w.
• dom, ul. Piękna 7, z XIX w./XX w.
• dom, ul. Wałbrzyska 1, z końca XIX w.
• dom, ul. Warszawska 2, z końca XIX w.
• dom, ul. Warszawska 6, z pocz. XX w.
• dom zdrojowy, pl. Zdrojowy (d. Armii Czerwonej) 1, z trzeciej ćw. XIX w. w.
• dom, pl. Zdrojowy (d.Armii Czerwonej) 8, z poł. XVIII w.

Jedlina-Zdrój – Jedlinka

• zespół pałacowy, z drugiej poł. XVIII w.:
  • * pałac
  • dwie oficyny
  • park

Uzdrowisko

Dom zdrojowy

Centrum miasta

W Jedlinie-Zdroju leczona jest dychawica oskrzelowa, przewlekłe nieżyty dróg oddechowych, przewlekłe zapalenia zatok, pylica płuc, choroby stawów i stany wyczerpania. W zakładzie przyrodoleczniczym wyposażonym w aparaturę zabiegową prowadzi się kąpiele mineralne i inhalacje dróg oddechowych.^{[potrzebne źródło]}

Kultura

W Jedlinie-Zdroju od 2003 r. odbywają się Letnie Warsztaty Muzyczne. Skupiają one młodzież w wieku 11-14 lat grającą na skrzypcach, wiolonczeli. Odbywa się też w niej Dolnośląski Festiwal Zupy, Międzynarodowy Festiwal Teatrów Ulicznych.^{[potrzebne źródło]}

Sport

W Jedlinie-Zdroju zarejestrowany jest aktywny klub sportowy pétanque – KSP Jedlina-Zdrój.

Miasto jest miejscem ogólnopolskich turniejów pétanque pod auspicjami Polskiej Federacji Pétanque.

Od 2005 roku na przełomie kwietnia i maja^{[potrzebne źródło]} w mieście organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Pétanque. Od 2009 roku jest miejscem rozgrywek polskiej edycji cyklu środkowo-europejskich turniejów Centrope Cup. Od 2010 organizowane jest w Jedlinie-Zdroju jedyne w Polsce zimowe grand prix w petanque..

W mieście działa również klub piłkarski - KS Zdrój Jedlina-Zdrój. Więcej o drużynie piłkarskiej: www.zdroj.futbolowo.pl

Obiekty sportowe na terenie miasta:

• Całoroczny tor saneczkowy
• Całoroczne boisko do gry w pétanque
• Wyciąg narciarski "Karolinka"
• 3 boiska sportowe^{[potrzebne źródło]}
• Kort tenisowy

Atrakcje

• Park linowy "Czarodziejskie Liny"
• Fontanna^{[potrzebne źródło]}
• Zalew^{[potrzebne źródło]}

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	5155	100	2711	52,6	2444	47,4
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	295,1		155,2		139,9

Administracja

Jedlina-Zdrój ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Jedlina-Zdrój 15 radnych. Organem wykonawczym samorządu jest burmistrz miasta.

Współpraca międzynarodowa

Lista miast i gmin z którymi władze Jedliny-Zdroju podjęły współpracę:

• Saint-Étienne-de-Crossey – od 2006 r.
• Strehla
• Velichovky – od 2004 r.

Władze Jedliny-Zdroju od 2004 r. prowadzą także współpracę ze Stowarzyszeniem Gmin Mikroregionu Hustirzanka z Czech.

Zobacz też

• KSP Jedlina-Zdrój
• nazwy miejscowości z łącznikiem

Bibliografia

• Góry Wałbrzyskie, Podgórze Wałbrzyskie, Pogórze Bolkowskie, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 10, pod red. M. Staffy, Wrocław 2005

Linki zewnętrzne

• Urząd Miasta Jedlina-Zdrój
• Pałac w Jedlince