Ziębice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ziębice
Ratusz w Ziębicach
Ratusz w Ziębicach
Herb Flaga
Herb Ziębic Flaga Ziębic
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Ziębice
gmina miejsko-wiejska
Data założenia w 1234 już istnieją
Prawa miejskie między 1243 a 1250
Burmistrz Antoni Herbowski
Powierzchnia 15,07 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9 308 [1]
611 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 57-220
Tablice rejestracyjne DZA
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Ziębice
Ziębice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ziębice
Ziębice
Ziemia 50°36′00″N 17°02′40″E/50,600000 17,044444Na mapach: 50°36′00″N 17°02′40″E/50,600000 17,044444
TERC
(TERYT)
5020124064
Urząd miejski
ul. Przemysłowa 10
57-220 Ziębice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Ziębice w Wikisłowniku
Strona internetowa

Ziębice (niem. Münsterberg, cz. Minstrberk) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ziębice.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 9 308 mieszkańców.

W mieście znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Sprzętu Gospodarstwa Domowego, które posiada w swoich zbiorach dużą kolekcję sprzętu gospodarstwa domowego w tym żelazek, naczyń, sztućców, mebli oraz zbiory śląskiej sztuki i rzemiosła artystycznego z bogatą kolekcją śląskiego artysty malarza i kolekcjonera Josepha Langera.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość była wzmiankowana jako Sambice w 1234 roku[2]. W 1253 roku po lokacji miasta miejscowość jest określona jako Müstenberg, jednak poprzednia nazwa jeszcze była używana o czym świadczy dokument z 1268 roku gdzie określono miasto jako Sambiz oder Mustenberg[3]. Z kolei pod nazwą Brukaliz wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 9 maja 1256 roku sygnowanym przez księcia Przemysła I z 1256 roku wydanym w Poznaniu.[4]

W historii miasto nosiło wiele nazw w języku łacińskim, po niemiecku, czesku oraz po polsku. W 1750 r. nazwa Minsterberga wymieniona jest przez Fryderyka II Wielkiego pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[5].

Nazwę Zambice oraz Ziembice w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[6]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 15,07 km²[7].

Historycznie leży na Dolnym Śląsku na Przedgórzu Sudeckim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kalendarium:[8]

  • ok. 1250 – miasto lokowane przez Henryka III na miejscu dawnej osady zniszczonej przez Tatarów w 1241.
  • ok. 1270 – zaproszenie zakonu krzyżowców przez Henryka IV Probusa.
  • do 1290 – miasto w rękach Piastów Wrocławskich.
  • koniec XIII w. – Bolko I Surowy, książę świdnicko-jaworski zbudował zamek, który następnie stał się rezydencją książąt ziębickich.
  • 1322-1428 – stolica piastowskiego księstwa ziębickiego do śmierci księcia Jana w bitwie pod Starym Wielisławiem.
  • 1428-1618 – pod panowaniem czeskim.
  • 1488 – zburzenia zamku książęcego (resztki zamku widoczne były jeszcze w 1809, kiedy zakładano w tym miejscu ogród).
  • 1654-1791 – własność von Auerspergów.
  • 1791 – sprzedaż przez Karla J. A. von Auersperga księstwa ziębickiego z Ząbkowicami Śląskimi Prusom.
  • 1795 – kupno księstwa ziębickiego od korony pruskiej przez Ludwiga W. von Schlabrendorfa za 300 000 talarów (ze sprzedaży wyłączono miasta Ziębice i Ząbkowice); utworzenie wolnego mniejszego państwa stanowego ziębicko-ząbkowickiego.
  • XIX w. – rozwój przemysłu: fabryka chemiczna, zakłady ceramiczne i spożywcze, połączenie kolejowe w 1872.
  • 1905 - w mieście mieszkało 8475 osób, w tym 98% Niemców, 0,8% Polaków i 0,8% Żydów. 78,3% mieszkańców jest katolikami, zaś 20,8% - ewangelikami[9].
  • 1945 – przyłączenie miasta do Polski, wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Ziębice[10].

28 maja 2008 roku ziębicki kościół św. Jerzego Męczennika i Sanktuarium Męki Pańskiej został uroczyście nominowany przez papieża Benedykta XVI tytułem bazyliki mniejszej; ogłoszenie nominacji odbyło się 29 listopada 2008 roku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół par. - bazylika pw. św. Jerzego Męczennika i sanktuarium Męki Pańskiej, z 1270 r., XIV w., XV w., XIX w.
  • kościół ewangelicki, obecnie sala gimnastyczna, z l. 1796-97, 1902 r.
  • synagoga, obecnie nieużytkowana, ul. Wąska 9, z 1844-1845 r.
  • zespół klasztorny krzyżowców z czerwoną gwiazdą, z ok. 1270 r. w obecnym kształcie z XVIII w., XIX w./XX w., ul. Kolejowa 29: kościół, pw. śś. Piotra i Pawła, klasztor, obecnie szpital
  • cmentarz żydowski, ul. Piaskowa, z poł. XIX w.: kaplica przedpogrzebowa, ogrodzenie
  • mury obronne, fragmenty z XIII-XIV w.
  • brama Paczkowska, z 1491 r. - XV w.
  • ratusz miejski, z XIV w., XVI w., XIX w.; jest budynkiem trójepokowym. Fundamenty wieży pochodzą z epoki średniowiecza, z pierwszego ratusza. Sama wieża jest renesansowa - pozostałość po drugim tzw. "starym ratuszu" zbudowanym w drugiej połowie XVI wieku. Gmach budynku przebudowano w końcu XIX wieku i nowy ratusz w stylu mieszanym (neogotyckim z neorenesansowym) stoi od 1890 roku
  • wille, ul. Bolesława Chrobrego 11, z 1899 r., nr 12, z l. 1899-1900
  • dawna szkoła parafialna, obecnie dom, ul. Księdza Gacka 5 (d. Kościelna 1), z 1565 r., 1725 r.
  • dawna remiza straży pożarnej, ul. Garbarska 3, z XIX w.
  • dom, ul. Grunwaldzka 2 b, po 1870 r.
  • domy, ul. Kolejowa 22, 26, 28, z XVII w., XVIII w., pocz. XIX w./XX w.
  • dom, ul. Kościelna 6, 8, z XVIII w., XIX w.
  • dom, ul. Przemysłowa 2, z XVIII w., k. XIX w.
  • kamienice mieszczańskie w Rynku - domy: Rynek 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 20, 22, 42, XVI, XVII, XVIII w. po 1860-80 r., XIX w., l. 1900-10, pocz. XX w.
  • kamienica, obecnie hotel, Rynek 31, z 1702 r., XIX w.
  • miejski dwór-dom opatów cysterskich z Henrykowa, Rynek 42, z 1600 r., 1702 r.
  • dawny urząd skarbowy, obecnie szkoła, pl. Wolności 1, z 1910 r.
  • zespół cukrowni, ul. Przemysłowa, z 1883 r., l. 1920-30 budynki: pakowni cukru, produktowni, surowni i filtracji, krajalnicy, płuczki buraków, suszarni cukru, biura technicznego

inne zabytki:

  • kolumna maryjna z 1686 r.[12]
  • kaplica Bożego Ciała, z 1738 r.
  • pomnik Orła Piastowskiego zbudowany na 1000-lecie istnienia Państwa Polskiego. Wysokość pomnika to ok. 7 metrów a rozpiętość skrzydeł blisko 10 metrów[potrzebne źródło].


Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Ziębicach znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Sprzętu Gospodarstwa Domowego.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Znani ziębiczanie[edytuj | edytuj kod]

Z Ziębic pochodził Julius Schottländer kupiec i filantrop oraz niemiecki artysta malarz, konserwator dzieł sztuki i kolekcjoner Joseph Langer. W Ziębicach urodziła się piosenkarka – Edyta Górniak oraz operator filmowy, dwukrotny zdobywca Oscara – Janusz Kamiński, tu także mieszkał i trenował - Marian Kasprzyk (mistrz olimpijski w boksie), który swoją karierę zawodniczą rozpoczął w miejscowej "Sparcie". Na początku XX wieku w Ziębicach mieszkał i działał Karl Denke - słynny niemiecki morderca i kanibal.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[14]:

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony StrzelinSzańcowaGościęcice Średnie - Skrzyżowanie pod DębemGromnikDobroszówKalinkaSkrzyżowanie nad Zuzanką - Źródło CyrylaZiębice - Lipa - Rososznica - Stolec - Cierniowa Kopa - Kolonia Bobolice - Kobyla Głowa - Karczowice - Podlesie - Ostra Góra - Starzec - Księginice Wielkie - Sienice - Łagiewniki - Oleszna - Przełęcz Słupicka - Sulistrowiczki - Ślęża - Sobótka

szlak turystyczny żółty Ziębice - Osina Wielka - Starczówek - Lubnów - Chałupki - Paczków

szlak turystyczny czarny ZiębiceLipa - Jasłówek - Krzelków - Zameczny Potok - Ciepłowody - Kawia Góra (Łysica) - Ruszkowice - Ostra Góra - Podlesie - Przerzeczyn-Zdrój - Grzybowiec - Piława Górna - Piława Dolna[15]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Strona miejska
  3. Strona miejska
  4. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.302.
  5. Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750.
  6. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, str.11.
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  8. Marek Czapliński, Dzieje miasta Ziębice na Śląsku, Wrocław 1994
  9. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., wg deklarowanego języka ojczystego i religii; nie zaklasyfikowano osób deklarujących więcej niż jeden język ojczysty; wliczono 23 mężczyzn odbywających w mieście służbę wojskową - Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft VI. Schlesien, Berlin 1908.
  10. Internetowy System Aktów Prawnych
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 9.11.2012]. s. 249-251.
  12. Ziębice - kolumna maryjna. kapliczki.org.pl. [dostęp 2013-11-05].
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  14. Miasta partnerskie. [dostęp 2012-11-23].
  15. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 20.02.2014

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]