Kudowa-Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kudowa-Zdrój
Herb Flaga
Herb Kudowy-Zdroju Flaga Kudowy-Zdroju
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina gmina miejska
Data założenia 1354
Prawa miejskie 1945
Burmistrz Czesław Kręcichwost
Powierzchnia 33,90 km²
Wysokość 370-420 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

10 429 [1]
299,7 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 57-350 57-351
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kudowa-Zdrój
Kudowa-Zdrój
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kudowa-Zdrój
Kudowa-Zdrój
Ziemia 50°26′N 16°14′E/50,433333 16,233333Na mapach: 50°26′N 16°14′E/50,433333 16,233333
TERC
(TERYT)
5020108031
Urząd miejski
ul. Zdrojowa 24
57-350 Kudowa-Zdrój
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Kudowa-Zdrój w Wikisłowniku
Strona internetowa
Sanatorium „Polonia”
Pijalnia wód oraz fragment Parku Zdrojowego
Kaplica czaszek
Zameczek – stara część
Zameczek – nowa część
Sanatorium Polonia

Kudowa-Zdrój (tuż po wojnie Chudoba[2] czes. Lázně Kudova lub Lázně Chudoba) – miasto i gmina uzdrowiskowa w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.

Historycznie miasto należało do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1976-1991 miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Kudowa-Zdrój. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 10 429 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[3], Kudowa-Zdrój ma obszar 33,99 km², w tym:

  • użytki rolne: 40%
  • użytki leśne: 15%

Miasto stanowi 2,07% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Lewin Kłodzki, Radków, gmina Szczytna. Gmina sąsiaduje z Czechami.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Kudowa Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bad Kudowa[4]. Stacja kolejowa zaraz po wojnie używała nazwy Chudowa Zdrój[5].

MS Kudowa Zdrój, drobnicowiec, zatonął 20 stycznia 1983[6].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kudowa jest położona w dolinie na pograniczu Gór Stołowych i Pogórza Orlickiego na wysokości od 370 do 420 m n.p.m.[potrzebne źródło] nad potokiem Bystra, który poprzez rzekę Metuję (czes. Metuje) wpada do Łaby (zlewisko Morza Północnego). Położenie Kudowy na południowych stokach powoduje, że ma ona klimat łagodniejszy od miejscowości położonych w Kotlinie Kłodzkiej, od której jest oddzielona Przełęczą Polskie Wrota. Do 21 grudnia 2007 posiadało cztery przejścia graniczne na granicy z Czechami, w dzielnicach: Słone, Czermna, Brzozowie (Brzozowice) i Pstrążna, wszystkie zlikwidowane na mocy Układu z Schengen.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1354 r. Wieś, która dała początek miastu, położona była na czeskim obszarze etnicznym i nazywała się Lipolitov, a następnie Chudoba. Anegdota głosi, że nazwa ta (w języku polskim bieda) odzwierciedlała status materialny mieszkańców. Znana jest też nazwa Čermenské Lázně . W XVII w. odkryto źródła leczniczych wód o zróżnicowanym składzie chemicznym. W 1636 r. powstały pierwsze urządzenia kąpielowe. W roku 1777 ukazała się we Wrocławiu broszura pt. „Publiczne Uwiadomienie Zdroiów Zdrowych lub wód mineralnych leczących na Śląsku w Kodowie, Reynercu, Altwasser, Szarlotenbrun, Salcbrun i Flinsbergu się znaydujących”. Było to dokonane przez Dawida Vogla tłumaczenie niemieckiej książeczki, wydanej w 1774 r., autorstwa Johanna Gotfrieda Morgenbessera, wrocławskiego lekarza i chemika. Publikacja zawierała informacje obejmujące m.in. wyniki przeprowadzonych analiz, skład chemiczny wód oraz medyczne ich zastosowanie[7]. W połowie XIX w. została uznana za pierwsze uzdrowisko kardiologiczne w Niemczech. Dodatkowy impuls do rozwoju miasta jako kurortu dało otwarcie linii kolejowej Kłodzko-Kudowa-Czechy w 1905 r. W wyniku II wojny światowej, w 1945 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką toczył się spór graniczny, między innymi o Kudowę. Strona czechosłowacka wysłała nawet w ten rejon pociąg pancerny[potrzebne źródło].

Ostatecznie miasto weszło w skład państwa polskiego. Jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Jednocześnie w 1945 r. Kudowa otrzymała prawa miejskie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[8]:

  • miasto jako historyczny układ urbanistyczny, z XV-XX w.
  • kościół par. pw. św. Katarzyny, z 1679 r., XIX w.
  • cmentarz przykościelny
  • kaplica ewangelicka, ob. kościół par. ewangelicki, ul. Moniuszki 6, z 1797-98 r.
  • dzwonnica wiejska, ul. 1 Maja 61, drewn.-szach., z XIX w.
  • park zdrojowy położony między ulicami: Moniuszki-Zdrojowa-Graniczna z przyległą „Górą Parkową”, z 2 poł. XVIII-XX w.
  • hala spacerowa w Parku Zdrojowym, z 1906 r.
  • pensjonat, obecnie DW „Bajka IV”, ul. Zdrojowa 36, z 1894 r.

Kudowa-Zdrój – Brzozowice

  • kościół fil. pw. śś. Piotra i Pawła, z 1730 r.
  • dzwonnica, z 1730 r.

Kudowa-Zdrój – Czermna

  • kościół par. pw. św. Bartłomieja, z 1384 r., XVI, k. XVIII w.
  • dzwonnica, z XVII w.
  • kaplica cmentarna, z 1776 r.
  • stodoła, ul. Kościuszki 35, drewniana, z pocz. XIX w.
  • stodoła, ul. Kościuszki 73, drewniana, z k. XIX w., przeniesiona do skansenu w Pstrążnej
  • dom, ul. Kościuszki 122, drewniany, z k. XVIII w., przeniesiony do skansenu w Pstrążnej

Kudowa-Zdrój – Pstrążna

  • wieś – układ przestrzenny, z XVIII-XX w.
  • budynki w skansenie:
    • dom z Szalejowa Dolnego (nr 7), drewniany, z XVIII w.
    • stodoła z Czermnej (ul. Kościuszki 73), drewniana, z k. XIX w.
    • dom z Czermnej (ul. Kościuszki 122), drewniany, z k. XVIII w.
    • chałupa z z Nowej Łomnicy (nr 29), drewniana, z poł. XIX w.

Kudowa-Zdrój – Słone

  • dom nr 102 (d. nr 70), drewniany, z pocz. XIX w.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[9]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 10 274 100 5447 53 4827 47
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
302,3 160,3 142

Transport[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Głównymi atrakcjami turystycznymi Kudowy jest położona w dzielnicy miasta Czermna Kaplica Czaszek – jedna z trzech w Europie (kaplica wyłożona czaszkami i piszczelami ludzi zmarłych w czasie wojny trzydziestoletniej oraz zarazy), odrestaurowany park zdrojowy z pijalnią wód mineralnych (wody arsenowe) i otwarte w 2002 r. kryte kąpielisko. W Kudowie organizowane są Festiwale Moniuszkowskie, których repertuar złożony jest w większej części z dzieł Stanisława Moniuszki, twórcy polskiej opery narodowej[10][11].

Ponadto jest dogodnym punktem wypadowym dla jednodniowych wycieczek w Góry Stołowe (Szczeliniec Wielki, rezerwat Błędne Skały), sanktuarium w Wambierzycach oraz do Czech, w tym do Pragi położonej w odległości 150 kilometrów.

Posiada rozbudowaną bazę noclegową, zarówno w sanatoriach (możliwość z korzystania z zabiegów przyrodo-leczniczych), jak i w licznych pensjonatach i hotelach.

Kudowa również posiada trzy wody źródlane, dwie z nich (Marchlewski i Śniadecki) są umieszczone w budynku (można się napić za złotówkę), a trzeci (Moniuszko) jest umieszczony niedaleko stawu (w Parku Zdrojowym, bez opłat), niestety nie ma podziału na zimną i ciepłą jak dwa poprzednie.

W Kudowie działa również Muzeum Zabawek, Muzeum Żaby, gromadzące wszelkie gadżety związane z tym płazem oraz Szlak ginących zawodów.

W dzielnicy Czermna udostępniona jest do zwiedzania szopka zbudowana w latach 1904-1924 składająca się z ok. 250 ruchomych figurek lipowych[12][13].

W Pstrążnej znajduje się Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego ze skansenem, w którym zgromadzono m.in. drewniane budynki z ziemi kłodzkiej wraz z zabytkami kultury materialnej: ich wyposażeniem – meblami, pościelą, sprzętami gospodarskimi. Muzeum wydaje także kwartalnik Pamiętnik Kudowski.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony KarłówBłędne SkałyKudowa-ZdrójDańczówLewińska PrzełęczGrodczynDuszniki Zdrój (Główny Szlak Sudecki)

szlak turystyczny zielony PasterkaBłędne SkałyCzermnaGóra Parkowa - Kudowa-ZdrójKrucza KopaDarnkówRozdroże pod Lelkową

szlak turystyczny niebieski Kudowa-Zdrój – źródło Maryji – Brzozowie – granica z Czechami (dawne Przejście graniczne Brzozowie - Česká Čermná)

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski Włókniarz.

Kontrowersje w sprawie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości Kudowa Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest nazwą urzędową, ustaloną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych i opublikowaną w Dzienniku Ustaw. W 2004 roku Rada Języka Polskiego uchwaliła taki sposób zapisu wieloczłonowych nazw miejscowych[15][16][17]. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. „Kudowa Zdrój” jest obecnie formą potoczną.

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Kudowa-Zdrój ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają do swojej rady miasta 15 radnych w wyborach co 4 lata, w sześciu okręgach wyborczych[18]. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest zabytkowa willa, znajdująca się przy ulicy Zdrojowej 24[19].

Burmistrzowie Kudowy-Zdroju (od 1990)[20]:

Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Wałbrzych, a posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu[21].

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  5. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 5.
  6. MS Kudowa.
  7. Marek Żukow-Karczewski, Pięknem urzeczeni (trzy zapomniane relacje), „AURA”, nr 1/1998 r.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29 sierpnia 2012]. s. 72-73.
  9. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  10. Festiwal Moniuszkowski.
  11. Festiwal Moniuszkowski w Kudowie Zdroju.
  12. Ruchoma szopka w Czermnej.
  13. Ruchoma Szopka.
  14. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  15. Uchwała ortograficzna nr 11 RJP w sprawie użycia łącznika w wieloczłonowych nazwach miejscowych.
  16. Zasady pisowni i interpunkcji. 48. Pisownia (wieloczonowych) nazw miejscowości, Wielki słownik ortograficzny PWN, wyd. II, 2006.
  17. Wykaz urzędowy nazw miejscowości w Polsce, t. 1–3. Warszawa 1980-1982.
  18. Informacja na stronie PKW (dostęp: 19.01.2011).
  19. Informacja na stronie BIP Kudowy-Zdroju (dostęp: 21.04.2010).
  20. Opracowano na podstawie Popularnej Encyklopedii Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1 i 2, Kłodzko 2009.
  21. Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 25, poz. 219).
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Miasta partnerskie.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]