Kudowa-Zdrój

Kudowa-Zdrój
Herb Kudowy-Zdroju Flaga Kudowy-Zdroju
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	kłodzki
Gmina	gmina miejska
Data założenia	1354
Prawa miejskie	1945
Burmistrz	Czesław Kręcichwost
Powierzchnia	33,90 km²
Wysokość	370-420 m n.p.m.
Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość	10 429 299,7 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 74
Kod pocztowy	57-350 57-351
Tablice rejestracyjne	DKL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Kudowa-Zdrój
Położenie na mapie Polski Kudowa-Zdrój
50°26′N 16°14′E
TERC (TERYT)	5020108031
Urząd miejski ul. Zdrojowa 24 57-350 Kudowa-Zdrój
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Kudowa-Zdrój w Wikisłowniku
Strona internetowa

Sanatorium „Polonia”

Pijalnia wód oraz fragment Parku Zdrojowego

Kaplica czaszek

Park zdrojowy

Park zdrojowy i pijalnia

Zameczek – stara część

Zameczek – nowa część

Sanatorium Polonia

Kudowa-Zdrój (tuż po wojnie Chudoba, niem. Bad Kudowa, czes. Lázně Kudova lub Lázně Chudoba) – miasto i gmina uzdrowiskowa w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.

Historycznie miasto należało do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1976-1991 miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Kudowa-Zdrój. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 10 429 mieszkańców.

Położenie

Według danych z roku 2002, Kudowa-Zdrój ma obszar 33,99 km², w tym:

• użytki rolne: 40%
• użytki leśne: 15%

Miasto stanowi 2,07% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Lewin Kłodzki, Radków, gmina Szczytna. Gmina sąsiaduje z Czechami.

Toponimia

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Kudowa Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bad Kudowa. Stacja kolejowa zaraz po wojnie używała nazwy Chudowa Zdrój.

MS Kudowa Zdrój, drobnicowiec, zatonął 20 stycznia 1983.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	10 274	100	5447	53	4827	47
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	302,3		160,3		142

Geografia

Kudowa jest położona w dolinie na pograniczu Gór Stołowych i Pogórza Orlickiego na wysokości od 370 do 420 m n.p.m.^{[potrzebne źródło]} nad potokiem Bystra, który poprzez rzekę Metuję (czes. Metuje) wpada do Łaby (zlewisko Morza Północnego). Położenie Kudowy na południowych stokach powoduje, że ma ona klimat łagodniejszy od miejscowości położonych w Kotlinie Kłodzkiej, od której jest oddzielona Przełęczą Polskie Wrota. Do 21 grudnia 2007 posiadało cztery przejścia graniczne na granicy z Czechami, w dzielnicach: Słone, Czermna, Brzozowie (Brzozowice) i Pstrążna, wszystkie zlikwidowane na mocy Układu z Schengen.

Tranzyt

• Droga krajowa nr 8 Kudowa-Zdrój (Byłe przejście graniczne Kudowa Słone-Náchod) - Wrocław - Warszawa - Białystok - Byłe Przejście graniczne Budzisko-Kalvarija
• Trasa europejska E67 Praga – Helsinki
• Droga wojewódzka nr 387
• stacja kolejowa Kudowa-Zdrój.

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1354 r. Wieś, która dała początek miastu, położona była na czeskim obszarze etnicznym i nazywała się Lipolitov a następnie Chudoba. Anegdota głosi, że nazwa ta (w języku polskim bieda) odzwierciedlała status materialny mieszkańców. Znana jest też nazwa Čermenské Lázně . W XVII w. odkryto źródła leczniczych wód o zróżnicowanym składzie chemicznym. W 1636 r. powstały pierwsze urządzenia kąpielowe. W roku 1777 ukazała się we Wrocławiu broszura pt. "Publiczne Uwiadomienie Zdroiów Zdrowych lub wód mineralnych leczących na Śląsku w Kodowie, Reynercu, Altwasser, Szarlotenbrun, Salcbrun i Flinsbergu się znaydujących". Było to dokonane przez Dawida Vogla tłumaczenie niemieckiej książeczki, wydanej w 1774 r., autorstwa Johanna Gotfrieda Morgenbessera, wrocławskiego lekarza i chemika. Publikacja zawierała informacje obejmujące m.in. wyniki przeprowadzonych analiz, skład chemiczny wód oraz medyczne ich zastosowanie. W połowie XIX w. została uznana za pierwsze uzdrowisko kardiologiczne w Niemczech. Dodatkowy impuls do rozwoju miasta jako kurortu dało otwarcie linii kolejowej Kłodzko-Kudowa-Czechy w 1905 r. W wyniku II wojny światowej, w 1945 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką toczył się spór graniczny, między innymi o Kudowę. Strona czechosłowacka wysłała nawet w ten rejon pociąg pancerny^{[potrzebne źródło]}.

Ostatecznie miasto weszło w skład państwa polskiego. Jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Jednocześnie w 1945 r. Kudowa otrzymała prawa miejskie.

Zabytki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:

• miasto jako historyczny układ urbanistyczny, z XV-XX w.
• kościół par. pw. św. Katarzyny, z 1679 r., XIX w.
• cmentarz przykościelny
• kaplica ewangelicka, ob. kościół par. ewangelicki, ul. Moniuszki 6, z 1797-98 r.
• dzwonnica wiejska, ul. 1 Maja 61, drewn.-szach., z XIX w.
• park zdrojowy położony między ulicami: Moniuszki-Zdrojowa-Graniczna z przyległą „Górą Parkową”, z 2 poł. XVIII-XX w.
• hala spacerowa w Parku Zdrojowym, z 1906 r.
• pensjonat, obecnie DW „Bajka IV”, ul. Zdrojowa 36, z 1894 r.

Kudowa-Zdrój - Brzozowice

• kościół fil. pw. śś. Piotra i Pawła, z 1730 r.
• dzwonnica, z 1730 r.

Kudowa-Zdrój - Czermna

• kościół par. pw. św. Bartłomieja, z 1384 r., XVI, k. XVIII w.
• dzwonnica, z XVII w.
• kaplica cmentarna, z 1776 r.
• stodoła, ul. Kościuszki 35, drewniana, z pocz. XIX w.
• stodoła, ul. Kościuszki 73, drewniana, z k. XIX w., przeniesiona do skansenu w Pstrążnej
• dom, ul. Kościuszki 122, drewniany, z k. XVIII w., przeniesiony do skansenu w Pstrążnej

Kudowa-Zdrój - Pstrążna

• wieś - układ przestrzenny, z XVIII-XX w.
• budynki w skansenie:
  • dom z Szalejowa Dolnego (nr 7), drewniany, z XVIII w.
  • stodoła z Czermnej ( ul. Kościuszki 73), drewniana, z k. XIX w.
  • dom z Czermnej ( ul. Kościuszki 122), drewniany, z k. XVIII w.
  • chałupa z z Nowej Łomnicy (nr 29), drewniana, z poł. XIX w.

Kudowa-Zdrój - Słone

• dom nr 102 (d. nr 70), drewniany, z pocz. XIX w.

Turystyka

Głównymi atrakcjami turystycznymi Kudowy jest położona w dzielnicy miasta Czermna Kaplica Czaszek – jedna z trzech w Europie (kaplica wyłożona czaszkami i piszczelami ludzi zmarłych w czasie wojny trzydziestoletniej oraz zarazy), odrestaurowany park zdrojowy z pijalnią wód mineralnych (wody arsenowe) i otwarte w 2002 r. kryte kąpielisko. W Kudowie organizowane są Festiwale Moniuszkowskie, których repertuar złożony jest w większej części z dzieł Stanisława Moniuszki, twórcy polskiej opery narodowej.

Ponadto jest dogodnym punktem wypadowym dla jednodniowych wycieczek w Góry Stołowe (Szczeliniec Wielki, rezerwat Błędne Skały), sanktuarium w Wambierzycach oraz do Czech, w tym do Pragi położonej w odległości 150 kilometrów.

Posiada rozbudowaną bazę noclegową, zarówno w sanatoriach (możliwość z korzystania z zabiegów przyrodo-leczniczych), jak i w licznych pensjonatach i hotelach.

Kudowa również posiada trzy wody źródlane, dwie z nich (Marchlewski i Śniadecki) są umieszczone w budynku (można się napić za złotówkę), a trzeci (Moniuszko) jest umieszczony niedaleko stawu (w Parku Zdrojowym, bez opłat), niestety nie ma podziału na zimną i ciepłą jak dwa poprzednie.

W Kudowie działa również Muzeum Zabawek, Muzeum Żaby, gromadzące wszelkie gadżety związane z tym płazem oraz Szlak ginących zawodów.

W dzielnicy Czermna udostępniona jest do zwiedzania szopka zbudowana w latach 1904-1924 składająca się z ok. 250 ruchomych figurek lipowych.

W Pstrążnej znajduje się Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego ze skansenem, w którym zgromadzono m.in. drewniane budynki z ziemi kłodzkiej wraz z zabytkami kultury materialnej: ich wyposażeniem – meblami, pościelą, sprzętami gospodarskimi. Muzeum wydaje także kwartalnik Pamiętnik Kudowski.

Piesze szlaki turystyczne:

• Karłów – Błędne Skały – Kudowa-Zdrój – Dańczów – Lewińska Przełęcz – Grodczyn – Duszniki Zdrój (Główny Szlak Sudecki)
• Pasterka – Błędne Skały – Czermna – Kudowa-Zdrój – Krucza Kopa – Darnków – Rozdroże pod Lelkową
• Kudowa-Zdrój – źródło Maryji - Brzozowie - granica z Czechami (dawne przejście graniczne Brzozowie-Česká Čermná)

Sport

W miejscowości działa klub piłkarski Włókniarz.

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół Rzymskokatolicki
  • Parafia św. Katarzyny
  • Dom Zakonny Misjonarzy Klaretynów
  • Parafia Miłosierdzia Bożego
  • Kaplica Sióstr Elżbietanek
  • Parafia pw. świętego Bartłomieja - Czermna
  • Dom zakonny Willa Diana
• Kościół Ewangelicko-Augsburski (Góra Parkowa)
  • Filiał parafii w Kłodzku
• Kościół Ewangelicko-Reformowany (Pstrążna)
• Kościół Zielonoświątkowy
  • Zbór w Kudowie-Zdroju
• Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy
  • Sala Królestwa

Kontrowersje w sprawie nazwy

Nazwa miejscowości Kudowa Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest nazwą urzędową, ustaloną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych i opublikowaną w Dzienniku Ustaw. W 2004 roku Rada Języka Polskiego uchwaliła taki sposób zapisu wieloczłonowych nazw miejscowych. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. „Kudowa Zdrój” jest obecnie formą potoczną.

Polityka i administracja

Dzielnice i osiedla

• Brzozowie/Brzozowice
• Bukowina
• Czermna
• Jakubowice – polożone niedaleko Narodowego Parku Gór Stołowych.
• Pstrążna
• Słone
• Zakrze

Władze miasta

Kudowa-Zdrój ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają do swojej rady miasta 15 radnych w wyborach co 4 lata, w sześćiu okręgach wyborczych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest zabytkowa willa, znajdująca się przy ulicy Zdrojowej 24..

Burmistrzowie Kudowy-Zdroju (od 1990):

• 1990-1994 Piotr Pawelczyk
• od 1994 Czesław Kręcichwost

Mieszkańcy Kudowy-Zdroju wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Wałbrzych, a posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu.

Współpraca międzynarodowa

Miasta partnerskie:

• Náchod
• Hronov
• Horn-Bad Meinberg

Zobacz też

• miasta w Polsce
• nazwy miejscowości z łącznikiem

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa Kudowy-Zdroju