Szczytna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Szczytna
Panorama Szczytnej
Panorama Szczytnej
Herb
Herb Szczytnej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Szczytna
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1973
Burmistrz Marek Szpanier
Powierzchnia 80,38 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

5344[1]
65 os./km²
Strefa numeracyjna
74
Kod pocztowy 57-330
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Szczytna
Szczytna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczytna
Szczytna
Ziemia 50°24′47″N 16°26′50″E/50,413056 16,447222
TERC
(TERYT)
5020108144
SIMC 0984597
Urząd miejski
ul. Wolności 42
57-330 Szczytna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP
Ulica Wolności
Fontanna w Szczytnej

Szczytna (do 1945 niem. Rückers) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczytna[2]. Położone jest u podnóża Gór Stołowych, nad Bystrzycą Dusznicką.

Ośrodek przemysłowo-usługowy i turystyczno-krajoznawczy. Przemysł metalowy i drzewny, do 2012 funkcjonowała także huta szkła gospodarczego i szlifiernia kryształów. Przez miasto przebiega trasa międzynarodowa E67 i linia kolejowa Kudowa-ZdrójKłodzko.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 5344 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,38 km²[3].

Przez miejscowość przepływają Bystrzyca Dusznicka, dopływ Nysy Kłodzkiej oraz lewy dopływ samej Bystrzycy Kamienny Potok.

Miejscowość należała do hrabstwa kłodzkiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Szczytnej pochodzą z XIV w., kiedy to osada należała do państewka homolskiego, a jej rozwój związany był z handlem (położenie na szlaku bursztynowym) i rozwijającym się rzemiosłem, a później przemysłem. W XVI w. wraz z okolicznymi włościami zakupił ją znany w Europie lekarz i reformator religijny Jan Crato von Kraffstein i wtedy to została znacznie rozbudowana. Obok istniejącego już folwarku powstał tartak, młyn, browar i wiele zakładów rzemieślniczych. W XVII w. wybudowano pierwszą hutę szkła. W dokumencie z 1347 r. Szczytna występuje pod nazwą Rukers i pod zbliżoną nazwą – Rückers – dotrwała do końca II wojny światowej. Polscy osadnicy początkowo używali spolszczonej formy nazywając dzisiejszą Szczytną Rucewem (stacja kolejowa nosiła krótko nazwę Ruchock). Przeszłość pozostawiła Szczytnej nieco zabytków, które warte są obejrzenia i zapoznania się z ich historią.

Od 2007 w Szczytnej działa Bractwo Rycerskie Matki Bożej Królowej Pokoju, stowarzyszenie katolickie i regionalne wspierające inicjatywy promujące gminę oraz skupione m.in. na zachowaniu dziedzictwa narodowego i kulturowego poprzez materialną troskę o zabytki na terenie Szczytnej oraz popularyzację historii miejscowości i miejsc na terenie Gminy Szczytna.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela, barokowy z l. 1721-23, przebudowany w l. 1907-08
  • cmentarz przykościelny
  • kaplica św. Anny, Batorów, z XVIII w.
  • zespół zamkowy, z XIX w., z neogotyckim Zamkiem Leśna (obecnie Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci), z lat 1832–1838, przebudowany pod koniec XIX w.
 Osobny artykuł: Zamek Leśna.

Zamek ten na górze Szczytnik jest największą atrakcją turystyczną. Dawna jego nazwa Burg Waldstein (dosłownie: Zamek "Leśny Kamień") dobrze oddawała charakter neogotyckiej budowli. Wkomponowany w skały góruje nad Szczytną. Obok zamku jest obecnie urządzony punkt widokowy – stąd roztacza się wspaniała panorama gór i Obniżenia Dusznickiego, w którym leży Szczytna.

Inne zabytki Szczytnej znajdują się już w samym mieście:

  • przede wszystkim odnowiony, barokowy kościół parafii św. Jana Chrzciciela. Wewnątrz kościoła cennymi zabytkami są ambona z 1748 r., figura Jana Chrzciciela w ołtarzu głównym, ołtarze boczne, stalle, konfesjonały. Jednym z artystów, którym kościół zawdzięcza swój wystrój był znany na ziemi kłodzkiej twórca Michael Klahr Starszy. Przed kościołem, wśród zachowanych tablic nagrobnych wyróżnia się grobowiec Hochbergów (budowniczych zamku), a także polonicum – tablica nagrobna z 1850 r. z polskim tekstem,
  • fragment pręgierza umieszczony przed prowadzącymi do kościoła schodami,
  • figura św. Jana Nepomucena w centrum miasta, nad rzeką Kamienny Potok,
  • park, z pierwszej poł. XIX w.
  • dom, ul. Wolności 7, z 1711 r.
  • kamienny posąg św. Jana Nepomucena – w centrum miejscowości, przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr. 8 z ul. Sienkiewicza, nieopodal rzeki Kamienny Potok. W dniu 10 marca 1983 roku figura została wpisana do rejestru zabytków pod numerem:883/422 r.
Figura św. Jana Nepomucena

Inne zabytki:

  • dworzec kolejowy z 1890 r. Do zabytków można już też zaliczyć miejscową stację PKP wybudowaną ok. 1890 r. i całą linię kolejową na trasie Polanica-Zdrój, przez Szczytną, Duszniki-Zdrój do Kudowy-Zdroju, która to trasa jest wyjątkowo urozmaicona. Podróżnych oczekują tu wysokie wiadukty, wspaniałe widoki gór rozpościerające się z okien wagonów, przejazd przez tunel.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Szczytnej powstało Centrum Sportu Aktywnego Wypoczynku i Rehabilitacji Ruchowej. Przy istniejącej hali sportowej zostały wybudowane boiska ze sztuczną nawierzchnią do gry w piłkę ręczną, piłkę nożną, kort tenisowy, ścianka wspinaczkowa z parkiem linowym, plac zabaw i skateplaza z torem do nauki jazdy na wózkach inwalidzkich.

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny żółty Przeworno - Gromnik - Biały KościółŻelowiceOstra GóraNiemcza - Gilów - Piława Dolna - Góra Parkowa - Bielawa - Kalenica - Nowa Ruda - Przełęcz pod Krępcem - Tłumaczów - Radków - Skalne Wrota - Pasterka - Przełęcz między Szczelińcami - Karłów - Lisia Przełęcz - Białe Skały - Skalne Grzyby - Batorów - Skała Józefa - Duszniki-Zdrój - Schronisko PTTK „Pod Muflonem” - Stare Bobrowniki - Nowe Bobrowniki - Szczytna - Zamek Leśna - Polanica-Zdrój - Przełęcz Sokołowska - Łomnicka Równia - Huta - Bystrzyca Kłodzka - Igliczna - Międzygórze - Przełęcz Puchacza[6]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-7].
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29 sierpnia 2012]. s. 83, 84.
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  6. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 8.03.2014

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]