Karpacz
| Karpacz | |||
|
|||
| Dewiza: Miasto pod Śnieżką | |||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo |  dolnośląskie |
||
| Powiat | jeleniogórski | ||
| Gmina | gmina miejska | ||
| Prawa miejskie | 31 grudnia 1959 | ||
| Burmistrz | Bogdan Malinowski | ||
| Powierzchnia | 37,99 km² | ||
| Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość |
5 026  [1]131,7 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 75 | ||
| Kod pocztowy | 58-540 | ||
| Tablice rejestracyjne | DJE | ||
|
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
  Karpacz
|
|||
|
Położenie na mapie Polski
 Karpacz
|
|||
 50°46′42″N 15°45′26″E / 50.778333333333, 15.757222222222Na mapach: 50°46′42″N 15°45′26″E / 50.778333333333, 15.757222222222 |
|||
| TERC (TERYT) |
5020106011 | ||
|
Urząd miejski
ul. Konstytucji 3 Maja 5458-540 Karpacz |
|||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||
 Hasło Karpacz w Wikisłowniku |
|||
| Strona internetowa | |||
Karpacz (niem. Krummhübel) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim. Położone w Sudetach Zachodnich, w dolinie rzeki Łomnicy.
Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1945-1954 siedziba wiejskiej gminy Karpacz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.
Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 5 026 mieszkańców[1].
Spis treści |
Położenie [edytuj]
Według danych z roku 2007 Karpacz ma obszar 37,99 km² (118. lokata w kraju), w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 63%[2].
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 37,99 km²[3]. Miasto stanowi 6,04% powierzchni powiatu.
Sąsiednie gminy: Kowary, gmina Podgórzyn. Na południu gmina sąsiaduje z Czechami.
Miasto jest położone w Karkonoszach, u stóp Śnieżki (1602 m n.p.m.), której polska część znajduje się w granicach miasta, w dolinie rzeki Łomnicy oraz potoków, będących jej dopływami[4].
Części miasta i osiedla [edytuj]
Urzędowo wyróżnia się następujące części miasta[5]:
- Bierutowice (potocznie Karpacz Górny)
- Budniki
- Płóczki
- Wilcza Poręba
- Wodna
Osiedla nie wyróżnianie urzędowo:
- Skalne Osiedle[6]
- Brzezie Karkonoskie (rejon ulic Przemysłowej i Bocznej w Karpaczu)[6], oficjalnie jednak w całości stanowią część wsi Miłków[5].
Demografia [edytuj]
Dane z 31 grudnia 2007[7]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 4 997 | 100 | 2702 | 54,07 | 2295 | 45,93 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
131,5 | 71,1 | 60,4 | |||
Historia [edytuj]
Osada poszukiwaczy złota powstała w XII wieku. Pierwsze zapiski o Karpaczu pojawiły się w „Księgach Walońskich” z końcem XIV wieku. Dzielnicę Płóczki po raz pierwszy wymieniono w dokumencie z dnia 21 maja 1418 roku. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) na terenie Karpacza osiedlili się uciekinierzy religijni z Czech. Po wybudowaniu kaplicy św. Wawrzyńca na Śnieżce (poświęconej 10 sierpnia 1681 roku przez cysterskiego opata Bernarda Rosę), Karpacz znalazł się na szlaku tzw. turystyki pielgrzymkowej. W 1772 roku założono szkołę ewangelicką. Poświęcony w dniu 28 lipca 1844 r. drewniany kościółek ewangelicki, sprowadzony z norweskiego miasteczka Vang przez króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, stał się atrakcją turystyczną Karpacza – znaną obecnie jako Świątynia Wang. W związku z napływem turystów w II połowie XIX wieku nastąpił rozwój osady: powstały hotele, zajazdy i gospody. W górnej części miasta (ówcześnie Brückenberg) w 1914 r. znajdowało się 12 hoteli i 54 pensjonaty, dysponujące łącznie około tysiącem miejsc noclegowych[8].
W 1945 r. miejscowość została wcielona do Polski. Przez kilka pierwszych tygodni używano nazwy Szterlingowo, dla uczczenia dowódcy patrolu wojskowego, który jako pierwszy zdobył szczyt Śnieżki[9]. Używano również nazwy Krzywa Góra (m.in. dla stacji kolejowej). Z kolei na początku 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości przyjęła nazwę Drogosławice, która wywołała protesty miejscowych mieszkańców[10]. Ostatecznie Komisja zmieniła zdanie i w maju 1946 r. przyjęto obowiązującą do dziś nazwę Karpacz (nazwa ta pojawiła się już pod koniec 1945 r., czasem jako Karbacz). Pozostałą niemiecką ludność wysiedlono do Niemiec.
W 1954 r. utworzono osiedle Karpacz[11]. W 1960 r. z obszaru osiedla Karpacz ustanowiono miasto Karpacz[12].
W 2012 zakończono realizację tunelu pod stokiem "Kolorowa", który umożliwił wyprowadzenie ruchu samochodowego z głównego ciągu komunikacyjnego miasta i przekształcenie go w deptak. Wykonany w technice odkrywkowej tunel o stalowej konstrukcji nośnej składa się z 854 segmentów, połączonych za pomocą 18.000 śrub i posiada wymiary: długość - 100 metrów, szerokość - 11 metrów, wysokość w najwyższym punkcie - 5,8 metra[13]. Przez tunel przeprowadzono jezdnię o 2 pasach ruchu o szerokości 3,5 m każdy; nie posiada on natomiast chodników dla pieszych. Koszt budowy trasy wyniósł ponad 22 mln zł[14], a jej wykonawcą była firma Skanska. Tunel został otwarty 18 grudnia 2012. Wraz z otwarciem obwodnicy ulica Konstytucji 3-go Maja stała się ulicą jednokierunkową, na której ruch odbywa się według zasad właściwych dla strefy zamieszkania.
Zabytki [edytuj]
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[15]:
- miasto, z XIX/XX w.
- kościół par. pw. Nawiedzenia NMP, mur.-szach.-drewn., z 1910 r.
- kościół pomocniczy pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, mur.-szach.-drewn., z 1908 r.
- dworek myśliwski, ob. liceum, ul. Gimnazjalna 7
- dawny dworzec kolejowy z wiatą peronową, ul. Kolejowa 3, z 1925 r.
- chałupa (buda pasterska), ul. Konstytucji 3 Maja 27 (d. ul. 1 Maja 27), z XVII/XVIII w.,
- dom, ul. Konstytucji 3 Maja 34, mur.-drewn.
- karczma sądowa, ob. DW „Bachus”, ul. Konstytucji 3 Maja 37, z 1836 r., l. 1910-1920,
- dom, ul. Konstytucji 3 Maja 58, z 1910 r.
- dom, ul. Karkonoska (d. Odrodzenia) 23, drewn., z trzeciej ćw. XIX w.
- dom wycieczkowy, ob. hotel „Rezydencja”, ul. Parkowa 6 (d. ul. Waryńskiego), z l. 1900-1910
- pensjonat „Patria”, ul. Słowackiego 1, z 1910 r.
- zespół kościoła „Wang”:
- kościół ewangelicki, drewn., z pocz. XIII w., l. 1842-45
- cmentarz z murem oporowym
- schronisko „Samotnia” nad Małym Stawem, drewn., z poł. XIX w., 1922 r.
- schronisko „Strzecha Akademicka” , drewn., z 1907 r.
- kaplica pw. św. Wawrzyńca na Śnieżce, drewn., z XVII w., XIX w.
Transport i komunikacja [edytuj]
Historia kolei w Karpaczu sięga schyłku XIX w. 1 lipca 1895 uruchomiono 6,9 km jednotorową linię kolejową Mysłakowice – Karpacz. 19 czerwca 1934 zakończono elektryfikację tej linii (napięcie prądu: 15kV, prąd przemienny o częstotliwości 16⅔ Hz). Trakcję elektryczną zlikwidowano wkrótce po zakończeniu II wojny światowej (8 lipca 1945). W kwietniu 2000 wstrzymano na niej ruch pasażerski, a w styczniu 2003 zawieszono także przewozy towarowe. Na 3,14 km odcinku Karpacz – Miłków wznowiono w sierpniu 2006 ruch drezynowy[16], zlikwidowany do 2010 roku.
Klimat [edytuj]
W latach powojennych uruchomiono w Karpaczu (wys. 700 m n.p.m., 50°46′N 15°45′E / 50.766666666667, 15.75) klimatologiczna stację meteorologiczną. Jej poprzedniczka, na wys. 605 m n.p.m., istniała i prowadziła pomiary meteo już w 1891 r. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne, w latach 1954-1965, wyniosło 932,6 hPa. Nieco wyższe wartości odnotowywano zazwyczaj w cieplejszej połowie roku, od maja do października – średnie ciśnienie miesięczne wahało się w przedziale od 933,7 hPa (maj i lipiec) do 935,2 hPa (wrzesień). Ze względu na usytuowanie stacji meteo na pn.-wsch. stoku i przewagę wiatrów NW notuje się bardzo wysoką frekwencję cisz (58,8%). W Karpaczu prawie 28% wszystkich wiatrów towarzyszy zjawiskom fenowym. Średnio, przez 11 dni w roku (zazwyczaj jesienią i zimą) w Karpaczu występują silne wiatry o prędkości przekraczającej 15 m/s.[17]
Średnia temperatura roczna w latach 1931-1970 wyniosła +5,9 °C. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią dobową wynoszącą –5,4 °C. W Karpaczu najcieplejsze bywają lipiec i sierpień ze średnimi temperaturami wynoszącymi odpowiednio: +14,9 °C i +14,3 °C. Rocznie notuje się tu zazwyczaj 93 dni ze średnią temperaturą dobową poniżej 0 °C (początek 7 XII, koniec 11 III), 195 dni ze średnią temperaturą powyżej +5 °C (od 13 IV do 26 X) i 132 dni z temperaturą dobową przekraczającą +10 °C. W środku lipca (od 12 do 24) – średnio przez 13 dni – średnia dobowa przekraczała w cieniu +15 °C.[18]
Wspólnoty religijne [edytuj]
Na terenie miasta działalność prowadzą następujące związki wyznaniowe:
- Kościół rzymskokatolicki
- Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
- Zbór Świadków Jehowy
Sport i turystyka [edytuj]
Karpacz zaliczany jest do znanych ośrodków turystycznych w Karkonoszach. Prócz popularnych tu możliwości zimowej turystyki sportowej, oferuje bogaty wachlarz turystyki górskiej, krajobrazowej. Posiada zasobną bazę noclegową (ok. 11 tys. miejsc noclegowych) i restauracyjno-wyżywieniową[19].
Wielką atrakcją Karpacza są pobliskie Karkonosze z najwyższym szczytem Sudetów – Śnieżką.
W Karpaczu i jego pobliżu znajduje się kilkanaście ośrodków narciarskich, spośród których największymi są:
- Kompleks Narciarski Kopa m.in. z dwoma wyciągami krzesełkowymi i 7 km tras narciarskich
- Stacja Narciarska Biały Jar z 6-osobowym wyciągiem krzesełkowym (od 2011).
W Karpaczu istnieją również skocznie narciarskie:
- Karpatka o punkcie konstrukcyjnym K35 (zdewastowana)
- Orlinek o punkcie konstrukcyjnym K85.
Znajduje się tu również Muzeum Sportu i Turystyki.
Inne atrakcje [edytuj]
- kościół ewangelicki tzw. „Świątynia Wang”
- Muzeum Zabawek
- Tor saneczkowy „Kolorowa”
- Zapora na Łomnicy
- Rzekoma Anomalia grawitacyjna w Karpaczu.
Administracja [edytuj]
Karpacz ma status gminy miejskiej. Organem uchwałodawczym jest Rada Miejska w Karpaczu, składająca się z 15 radnych[20]. Organem wykonawczym samorządu jest Burmistrz Karpacza.
Burmistrzowie Karpacza:
Miasta partnerskie [edytuj]
 |
Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
- ↑ Wg map topograficznych i Państwowego Rejestru Granic dostępnych w Geoportalu.
- ↑ 5,0 5,1 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, Dz. U. z 2013 r. poz. 200
- ↑ 6,0 6,1 Mapa "Polskie i czeskie Karkonosze", Wydawnictwo Turystyczne Plan, Wydanie XV, Jelenia Góra 2010
- ↑ Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Karpacz. Historia miasta (pol.). [dostęp 12 września 2009].
- ↑ Rocznik Jeleniogórski 2006, s. 139.
- ↑ Rocznik Jeleniogórski 2006, s. 135-136.
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 października 1954 r. ws. utworzenia osiedli (Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 253).
- ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1959 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 66, poz. 408)
- ↑ Biuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 4/2012, grudzień 2012, ISSN 1428-8206
- ↑ Biuletyn Rady Miejskiej w Karpaczu nr 1/2011, ISSN 1428-8206
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 47.
- ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 18 stycznia 2009].
- ↑ Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 88-94. ISBN 83-04-01586-2.
- ↑ Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 94-97. ISBN 83-04-01586-2.
- ↑ Karpacz – glówny ośrodek turystyczny Karkonoszy.
- ↑ Zarządzenie Nr 78 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 marca 2010 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 63 poz. 966)
- ↑ Uchwała Nr II/6/90 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 12 czerwca 1990 r. ws. wyboru Burmistrza
- ↑ Uchwała Nr II/5/94 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 8 lipca 1994 r. ws. wyboru Burmistrza
- ↑ Uchwała Nr II/3/98 Rady Miejskiej w Karpaczu z dnia 12 listopada 1998 r. ws. wyboru Burmistrza
- ↑ Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 11 listopada 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2002 r. Nr 238, poz. 3315)
- ↑ Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 2006 r. o wynikach wyborów wójtów, burmistrzów (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2006 r. Nr 256, poz. 3819, s. 22925)
- ↑ Obwieszczenie Komisarza Wyborczego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2010 r. o wynikach wyborów wójtów, burmistrzów (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 233 poz. 3903)
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||
