Kostrzyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kostrzyn
Herb
Herb Kostrzyna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina Kostrzyn
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja poznańska
Prawa miejskie 1251
Burmistrz Paweł Iwański (od 2002)
Powierzchnia 7,98 km²
Wysokość 99 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9341
1171 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 62-025
Tablice rejestracyjne PZ i POZ
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kostrzyn
Kostrzyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kostrzyn
Kostrzyn
Ziemia 52°23′52,51″N 17°13′41,36″E/52,397919 17,228156Na mapach: 52°23′52,51″N 17°13′41,36″E/52,397919 17,228156
TERC
(TERYT)
4303921084
Urząd miejski
ul. Dworcowa 5
62-025 Kostrzyn
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kostrzyn w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kostrzyn (niem. Kostschin) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kostrzyn. Położone 21 km na wschód od Poznania, 32 km od Gniezna, 27 km od Wrześni oraz 20 km od Środy Wielkopolskiej.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 9341 mieszkańców[1].

Przez miasto przebiega droga ekspresowa S5, droga krajowa nr 92 i linia kolejowa Berlin - Warszawa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze źródła pisane wspominają Kostrzyn w latach 1187-93, kiedy to miało istnieć tu opole[2]. Dnia 11 listopada 1251 Przemysł I lokował w Kostrzynie miasto na prawie niemieckim, wzorując się na Rogoźnie. Jest to jedna z najstarszych udokumentowanych lokacji miejskich w Wielkopolsce, wyprzedzająca o 2 lata Poznań[3]. Wytyczono wówczas zręby układu urbanistycznego miasta z rynkiem i ulicami oraz ustanawiono władze miejskie. Pierwszym wójtem Kostrzyna był Hermann[4]. W 1218 roku w skład opola kostrzyńskiego wchodziły wsie: Jagodno, Sanniki, Rujsce, Górka, Glinka, Koszuty, Kleszczewo i Czerlejno[5].

Kostrzyn jest również jednym z najwcześniejszych ośrodków parafialnych w archidiecezji poznańskiej datowanym na XII, a może nawet XI wiek. W 1298 roku na prośbę Jolanty, ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie, miasto i wieś Kostrzyn wraz z patronatem kościoła oraz wsiami Libartowem, Strumianami i Siedlcem zostały nadane temuż zakonowi przez króla Władysława Łokietka[6]. Zakon klarysek utrzymał w swoim posiadaniu miasteczko i wsie do końca XVIII wieku, tj. do przejścia Kostrzyna pod panowanie Królestwa Prus. W XVI wieku staraniem klarysek gnieźnieńskich wzniesiono w Kostrzynie obecną murowaną świątynię w stylu późnogotyckim – kościół pod wezwaniem św. app. Piotra i Pawła. W 1602 roku utworzony został dekanat kostrzyński obejmujący 14 parafii.

Na przestrzeni wieków Kostrzyn kilkakrotnie był niszczony przez najazdy wojsk. W 1331 roku miasto zostało spalone przez Krzyżaków. Kostrzyn został poważnie zniszczony w czasie najazdów szwedzkich w 1656 i w 1705 roku, kiedy to między innymi zrujnowane zostały obydwa kościoły. Kolejne wielkie pożary miały miejsce w 1498 roku, 1528 roku, 1580 roku. 16 września 1644 roku miasteczko zostało podpalone przez Andrzeja Przywartego. Spłonęły wówczas ratusz, mielcuch, browar, stodoły i spora część zabudowy Kostrzyna. Miasto nękane bywało również przez zarazy. Podczas jednej z epidemii w 1655 roku zmarło dwustu siedemdziesięciu mieszkańców Kostrzyna. W chwili wkroczenia do miasteczka wojsk pruskich u schyłku XVIII wieku Kostrzyn liczył 771 mieszkańców, w mieście były czynne szkoła, poczta, ratusz, dwa gościńce i cztery wiatraki.

Polscy mieszkańcy miasta aktywnie uczestniczyli w zrywach niepodległościowych XIX i XX wieku. W 1848 roku, podczas Wiosny Ludów, ogłoszono w Kostrzynie niepodległość Polski i zrzucono z budynków orły pruskie. Podczas powstania wielkopolskiego 1918-1919 Kostrzyn zorganizował kompanię oraz pluton powstańczy[7].

20 października 1939, w ramach Operacji Tannenberg, Niemcy rozstrzelali na rynku 27 wytypowanych wcześniej mieszkańców – głównie nauczycieli, a także lokalnych patriotów i przedstawicieli inteligencji. Czynny udział w wytypowaniu mieszkańców mieli przedstawiciele miejscowej mniejszości niemieckiej.

18 lipca 1959 roku, przez centrum miasta przejechał Władysław Gomułka wraz z radzieckim przywódcą Nikitą Chruszczowem.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

W czerwcu 2000 roku, Kostrzyn gościł ówczesnego Prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego.

W 2001 roku, w Kostrzynie powstała druga parafia pw. Bł. Jolanty.

Kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie
Południowa pierzeja kostrzyńskiego rynku
Kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie - prezbiterium
Krucyfiks w kościele świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie
Cmentarz w Kostrzynie - kwatera powstańców wielkopolskich i krzyż ku czci pomordowanych przez Niemców w 1939 roku

Zabytki i turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Zabytkiem jest położony na południe od rynku, późnogotycki kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, trzynawowy, spalony podczas wojen szwedzkich, a odbudowany w 1791 r. staraniem klarysek i mieszczan kostrzyńskich, o czym przypomina XVIII-wieczna tablica pamiątkowa wmurowana w mur świątyni[8]. Resztki zniszczonej wieży rozebrano w 1839 r. Zachowała się również dzwonnica, obecnie odrestaurowana, z przełomu XVIII i XIX wieku z trzema zabytkowymi dzwonami. Na jednym z zabytkowych dzwonów znajduje się łacińska inskrypcja z 1712 roku upamiętniająca odbudowę kościoła po wojnach ze Szwecją: „Co wroga ręka Szwedów zburzyła, szczodrobliwością mieszczan kostrzyńskich zostało odbudowane"[9].
  • Wartość historyczną ma ciąg domków mieszczańskich zlokalizowanych wzdłuż ulicy Średzkiej[potrzebne źródło], a pochodzących z XVIII wieku (nr 30 i 35) i XIX wieku (nr 2 i 4) oraz dawna szkoła (obecnie Przedszkole miejskie) z 1849 roku, z zabytkowym zegarem.
  • Pośrodku Rynku stał dawniej ratusz wzniesiony z drewna i gliny, który spłonął w 1813 r. w trakcie odwrotu wojsk napoleońskich z Rosji. Obecny Rynek zabudowany jest domami piętrowymi przeważnie z przełomu XIX i XX wieku. W Rynku, w otoczeniu secesyjnych kamieniczek, wzniesiono pomnik walki i męczeństwa ku czci kostrzynian zamordowanych przez okupanta niemieckiego w latach 1939-1945. Pomnik odsłonięto w 1968 r.
  • Na uwagę zasługuje najstarsza osiemnastowieczna kamienica pod numerem 16, ustawiona szczytem do południowych pierzei.
  • Brama Cechowa u wylotu ulicy Kościelnej z godłem miasta i herbem rzemiosł.
  • Słup Światowida spełniający rolę drogowskazu, pokazującego drogę na Ostrów Lednicki.
  • budynek dawnej poczty dyliżansowej mieszczącej się przy ulicy Poznańskiej
  • dworek z początku XIX wieku przy ulicy Kościuszki 33.
  • Na cmentarzu parafialnym jest grób powstańca z 1863 r. oraz mogiły powstańców wielkopolskich i pomordowanych w latach okupacji. Stary cmentarz parafialny mieszczący się niegdyś w centrum miasta między obecną Biblioteką miejską im. Kazimiery Iłłakowiczówny a stacją benzynową został zlikwidowany.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Kostrzynie przy ul. Piasta 1 znajduje się budynek Szkoły Podstawowej im. Ewarysta Estkowskiego. Od roku 1999 w mieście działa również Gimnazjum im. Rady Europy przy ul. Powstańców Wielkopolskich 28a. W mieście działają także przedszkola, zarówno publiczne jak i prywatne.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się rzymskokatolicka parafia św. Piotra i Pawła (kościół farny) oraz parafia bł. Jolanty. Na terenie miasta działalność religijną prowadzą także dwie protestanckie wspólnoty o charakterze ewangelicznym: Kościół Zielonoświątkowy i Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa oraz Świadkowie Jehowy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność Kostrzyna na przestrzeni lat[11]:

Osoby związane z Kostrzynem i jego okolicą[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-08-07].
  2. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 1. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1877.
  3. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 97.
  4. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 1. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1877.
  5. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. [dostęp 21 lipca 2012].
  6. Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 2. Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1878.
  7. Kostrzyn - historyczny gród Wielkopolski. Urząd Miejski w Kostrzynie. [dostęp 13 lipca 2012].
  8. „Zofii Kraszkowski ksieni zgromadzenia zakonnic św. Klary w Gnieźnie, że kościół ten z upadku podźwignęła Pasterz miejsca ten kamień położył 1791"
  9. Parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Kostrzynie.
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 kwietnia 2014.
  11. Lata do 1990: z Programu Rozwoju Lokalnego Gminy Kostrzyn na lata 2004-2013, Kostrzyn, lipiec 2004; Dane 1995,2005: GUS, Bank Danych Regionalnych, faktyczny stan zamieszkania na 30 czerwca

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]