Zduny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości noszącą tę nazwę.
Zduny
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Zdun Flaga Zdun
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat krotoszyński
Gmina Zduny
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1261, ponownie 1267
Burmistrz Władysław Ulatowski
Powierzchnia 6,2 km²
Wysokość 119,12 - 157,9 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

4498
725 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 62
Kod pocztowy 63-760
Tablice rejestracyjne PKR
Położenie na mapie gminy Zduny
Mapa lokalizacyjna gminy Zduny
Zduny
Zduny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zduny
Zduny
Ziemia 51°38′47″N 17°22′40″E/51,646389 17,377778
TERC
(TERYT)
301206 3
Urząd miejski
ul. Rynek 2
63-760 Zduny
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Zduny w Wikisłowniku
Strona internetowa

Zdunymiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie krotoszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zduny.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 4498 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zduny leżą w zachodniej części Wysoczyzny Kaliskiej (Koźmińskiej), w odległości około 7 km od Krotoszyna i ok. 39 km od Ostrowa Wielkopolskiego. Przez miasto przebiegają:

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość pod nazwą Sduncow zanotowana jest w łacińskojęzycznym dokumencie Przemysła I z 1249 roku[2].

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest jako civitas Sdunki[3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie w Zdunach ośrodka miejskiego silnie wiąże się z osobą Tomasza I, biskupa wrocławskiego. Położona na pograniczu Śląska i Wielkopolski miejscowość pozostawała własnością książęcą, sąsiadowała jednak z kompleksem dóbr biskupów wrocławskich wokół Milicza. Wskutek zabiegów biskupa książę Bolesław Pobożny polecił w 1261 sołtysowi Lamprechtowi lokowanie tu miasta na prawie średzkim. Brak zaangażowania władcy spowodował jednak zapewne niepowodzenie całej akcji, bowiem w 1266 Tomasz I uzyskał od księcia prawo własności Zdun ponownie określonych jako wieś, otrzymując wkrótce także zgodę na ponowną lokację miasta, do której doszło ostatecznie w 1267[5]. Zduny pozostały miastem biskupim do 1355, kiedy to przeszły w ręce prywatne.

Specyfiką Zdun stało się w następnych skupienie w jednym miejscu kilku samodzielnych ośrodków miejskich. Drugie miasto - Nowe Zduny, zwane również Zdunami Niemieckimi - otrzymało prawa miejskie w roku 1637, a trzecie - Sieniutowo - w roku 1646. Scalenie nastąpiło w roku 1772. Rozkwit Zdun przypada na wieki XVII i XVIII i później jeszcze w drugiej połowie wieku XIX, ze względu na położenie w bezpośrednim sąsiedztwie granicy śląskiej oraz, po 1875 roku, wybudowanie linii kolejowej.

W czasie II wojny światowej władzę nad Zdunami sprawował Amtskomisar Karl Kambach, a po nim Gustaw Reiman. 18 maja 1943 roku Niemcy zmienili nazwę miasta na Treustadt (wierne miasto).

Pocztowiec Ludwik Danielak pochodził ze Zdun. Jego ojciec Walenty Danielak był radnym Zdun i społecznikiem. We wrześniu 1939 roku Ludwik Danielak wykonywał zadania na rzecz obronności Państwa. Zginął 7 września w pobliżu wsi Modlna, został rozstrzelany przez żołnierzy Wermachtu: 31 pułk piechoty 24 dywizji niemieckiej. Był w mundurze pocztowca i nie miał broni. Organizował harcerstwo na terenie Zdun i okolic w latach 1925 - 1938[6].

Przesunięcie w 1945 roku granic państwa na zachód przyczyniło się do ograniczenia roli Zdun. Przed rokiem 1975 i od roku 1999 miasto należy administracyjnie do powiatu krotoszyńskiego, a w latach 1975-1998 do woj. kaliskiego.

Głównym zakładem przemysłowych miasta przez ponad 120 lat była cukrownia, której pierwsze budynki wybudowano w roku 1882. Z początkiem XXI wieku zaczęto szukać inwestora zagranicznego. Został nim niemiecki koncern cukierniczy Pfeifer & Langen KG z Kolonii. Cukrownia została jednak zamknięta, a ostatnia kampania odbyła się w roku 2003[7].

W latach 1952-1983 proboszczem w zdunowskiej parafii pw. św. Jana Chrzciciela był prokurator Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu i zastępca rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, ksiądz Marian Kwiatkowski[potrzebne źródło].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dawny kościół ewangelicki z XVIII w.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Sport w Zdunach[edytuj | edytuj kod]

  • UKS Pionier Zduny
  • UKS Bila Zduny
  • CKS Zduny
  • UKS Shodan
  • Basen
  • Kręgielnia
  • UKS Impuls

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Zduny nie posiadają własnej komunikacji miejskiej, lecz na terenie miasta regularnie kursują linie komunikacji miejskich z pobliskich miejscowości:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 104. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  2. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.243.
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  4. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  5. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 102.
  6. zob. sprawozdanie z działalności harcerskiej, S. Rytter (Maszynopis) 1943-1954, Izba Muzealna ZOK w Zdunach, s. 5
  7. Cukrownia w Zdunach

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]